൮. സോമാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

യം തം ഇസീഹി പത്തബ്ബന്തിആദികാ സോമായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ അരുണരഞ്ഞോ അഗ്ഗമഹേസീ അഹോസീതി സബ്ബം അതീതവത്ഥു അഭയത്ഥേരിയാ വത്ഥുസദിസം. പച്ചുപ്പന്നവത്ഥു പന അയം ഥേരീ തത്ഥ തത്ഥ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബിമ്ബിസാരസ്സ രഞ്ഞോ പുരോഹിതസ്സ ധീതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്സാ സോമാതി നാമം അഹോസി. സാ വിഞ്ഞുതം പത്താ സത്ഥു രാജഗഹപവേസനേ പടിലദ്ധസദ്ധാ ഉപാസികാ ഹുത്വാ അപരഭാഗേ സഞ്ജാതസംവേഗാ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൧.൭൧, ൮൦-൯൦) –

‘‘നഗരേ അരുണവതിയാ, അരുണോ നാമ ഖത്തിയോ;

തസ്സ രഞ്ഞോ അഹും ഭരിയാ, വാരിതം വാരയാമഹം.

‘‘യാവതാ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

സബ്ബം അഭയത്ഥേരിയാ അപദാനസദിസം.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖേന സാവത്ഥിയം വിഹരന്തീ ഏകദിവസം ദിവാവിഹാരത്ഥായ അന്ധവനം പവിസിത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ നിസീദി. അഥ നം മാരോ വിവേകതോ വിച്ഛേദേതുകാമോ അദിസ്സമാനുരൂപോ ഉപഗന്ത്വാ ആകാസേ ഠത്വാ –

൬൦. ‘‘യം തം ഇസീഹി പത്തബ്ബം, ഠാനം ദുരഭിസമ്ഭവം;

ന തം ദ്വങ്ഗുലപഞ്ഞായ, സക്കാ പപ്പോതുമിത്ഥിയാ’’തി. – ഇമം ഗാഥമാഹ;

തസ്സത്ഥോ – സീലക്ഖന്ധാദീനം ഏസനട്ഠേന ‘‘ഇസീ’’തി ലദ്ധനാമേഹി ബുദ്ധാദീഹി മഹാപഞ്ഞേഹി പത്തബ്ബം, തം അഞ്ഞേഹി പന ദുരഭിസമ്ഭവം ദുന്നിപ്ഫാദനീയം. യം തം അരഹത്തസങ്ഖാതം പരമസ്സാസട്ഠാനം, ന തം ദ്വങ്ഗുലപഞ്ഞായ നിഹീനപഞ്ഞായ ഇത്ഥിയാ പാപുണിതും സക്കാ. ഇത്ഥിയോ ഹി സത്തട്ഠവസ്സകാലതോ പട്ഠായ സബ്ബകാലം ഓദനം പചന്തിയോ പക്കുഥിതേ ഉദകേ തണ്ഡുലേ പക്ഖിപിത്വാ ‘‘ഏത്താവതാ ഓദനം പക്ക’’ന്തി ന ജാനന്തി, പക്കുഥിയമാനേ പന തണ്ഡുലേ ദബ്ബിയാ ഉദ്ധരിത്വാ ദ്വീഹി അങ്ഗുലീഹി പീളേത്വാ ജാനന്തി, തസ്മാ ദ്വങ്ഗുലിപഞ്ഞായാതി വുത്താ.

തം സുത്വാ ഥേരീ മാരം അപസാദേന്തീ –

൬൧. ‘‘ഇത്ഥിഭാവോ നോ കിം കയിരാ, ചിത്തമ്ഹി സുസമാഹിതേ;

ഞാണമ്ഹി വത്തമാനമ്ഹി, സമ്മാ ധമ്മം വിപസ്സതോ.

൬൨. ‘‘സബ്ബത്ഥ വിഹതാ നന്ദീ, തമോക്ഖന്ധോ പദാലിതോ;

ഏവം ജാനാഹി പാപിമ, നിഹതോ ത്വമസി അന്തകാ’’തി. –

ഇതരാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ഇത്ഥിഭാവോ നോ കിം കയിരാതി മാതുഗാമഭാവോ അമ്ഹാകം കിം കരേയ്യ, അരഹത്തപ്പത്തിയാ കീദിസം വിബന്ധം ഉപ്പാദേയ്യ. ചിത്തമ്ഹി സുസമാഹിതേതി ചിത്തേ അഗ്ഗമഗ്ഗസമാധിനാ സുട്ഠു സമാഹിതേ. ഞാണമ്ഹി വത്തമാനമ്ഹീതി തതോ അരഹത്തമഗ്ഗഞാണേ പവത്തമാനേ. സമ്മാ ധമ്മം വിപസ്സതോതി ചതുസച്ചധമ്മം പരിഞ്ഞാദിവിധിനാ സമ്മദേവ പസ്സതോ. അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപോ – പാപിമ, ഇത്ഥീ വാ ഹോതു പുരിസോ വാ, അഗ്ഗമഗ്ഗേ അധിഗതേ അരഹത്തം ഹത്ഥഗതമേവാതി.

ഇദാനി തസ്സ അത്തനാ അധിഗതഭാവം ഉജുകമേവ ദസ്സേന്തീ ‘‘സബ്ബത്ഥ വിഹതാ നന്ദീ’’തി ഗാഥമാഹ. സാ വുത്തത്ഥായേവ.

സോമാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തികനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.