൨. ഉത്തമാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തുന്തിആദികാ ഉത്തമായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബന്ധുമതീനഗരേ അഞ്ഞതരസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഗേഹേ ഘരദാസീ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സാ വയപ്പത്താ അത്തനോ അയ്യകാനം വേയ്യാവച്ചം കരോന്തീ ജീവതി. തേന ച സമയേന ബന്ധുമരാജാ പുണ്ണമീദിവസേ ഉപോസഥികോ ഹുത്വാ പുരേഭത്തം ദാനാനി ദത്വാ പച്ഛാഭത്തം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുണാതി. അഥ മഹാജനാ യഥാ രാജാ പടിപജ്ജതി, തഥേവ പുണ്ണമീദിവസേ ഉപോസഥങ്ഗാനി സമാദായ വത്തന്തി. അഥസ്സാ ദാസിയാ ഏതദഹോസി – ‘‘ഏതരഹി ഖോ മഹാരാജാ മഹാജനാ ച ഉപോസഥങ്ഗാനി സമാദായ വത്തന്തി, യംനൂനാഹം ഉപോസഥദിവസേസു ഉപോസഥസീലം സമാദായ വത്തേയ്യ’’ന്തി. സാ തഥാ കരോന്തീ സുപരിസുദ്ധം ഉപോസഥസീലം രക്ഖിത്വാ താവതിംസേസു നിബ്ബത്താ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം സേട്ഠികുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ പടാചാരായ ഥേരിയാ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ തം മത്ഥകം പാപേതും നാസക്ഖി. പടാചാരാ ഥേരീ തസ്സാ ചിത്താചാരം ഞത്വാ ഓവാദമദാസി. സാ തസ്സാ ഓവാദേ ഠത്വാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൨.൧-൨൧) –

‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, ബന്ധുമാ നാമ ഖത്തിയോ;

ദിവസേ പുണ്ണമായ സോ, ഉപവസി ഉപോസഥം.

‘‘അഹം തേന സമയേന, കുമ്ഭദാസീ അഹം തഹിം;

ദിസ്വാ സരാജകം സേനം, ഏവാഹം ചിന്തയിം തദാ.

‘‘രാജാപി രജ്ജം ഛഡ്ഡേത്വാ, ഉപവസി ഉപോസഥം;

സഫലം നൂന തം കമ്മം, ജനകായോ പമോദിതോ.

‘‘യോനിസോ പച്ചവേക്ഖിത്വാ, ദുഗ്ഗച്ചഞ്ച ദലിദ്ദതം;

മാനസം സമ്പഹംസിത്വാ, ഉപവസിം ഉപോസഥം.

‘‘അഹം ഉപോസഥം കത്വാ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനേ;

തേന കമ്മേന സുകതേന, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘തത്ഥ മേ സുകതം ബ്യമ്ഹം, ഉബ്ഭയോജനമുഗ്ഗതം;

കൂടാഗാരവരൂപേതം, മഹാസനസുഭൂസിതം.

‘‘അച്ഛരാ സതസഹസ്സാ, ഉപതിട്ഠന്തി മം സദാ;

അഞ്ഞേ ദേവേ അതിക്കമ്മ, അതിരോചാമി സബ്ബദാ.

‘‘ചതുസട്ഠിദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

തേസട്ഠിചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘സുവണ്ണവണ്ണാ ഹുത്വാന, ഭവേസു സംസരാമഹം;

സബ്ബത്ഥ പവരാ ഹോമി, ഉപോസഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഹത്ഥിയാനം അസ്സയാനം, രഥയാനഞ്ച സീവികം;

ലഭാമി സബ്ബമേവേതം, ഉപോസഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘സോണ്ണമയം രൂപിമയം, അഥോപി ഫലികാമയം;

ലോഹിതങ്ഗമയഞ്ചേവ, സബ്ബം പടിലഭാമഹം.

‘‘കോസേയ്യകമ്ബലിയാനി, ഖോമകപ്പാസികാനി ച;

മഹഗ്ഘാനി ച വത്ഥാനി, സബ്ബം പടിലഭാമഹം.

‘‘അന്നം പാനം ഖാദനീയം, വത്ഥസേനാസനാനി ച;

സബ്ബമേതം പടിലഭേ, ഉപോസഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘വരഗന്ധഞ്ച മാലഞ്ച, ചുണ്ണകഞ്ച വിലേപനം;

സബ്ബമേതം പടിലഭേ, ഉപോസഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘കൂടാഗാരഞ്ച പാസാദം, മണ്ഡപം ഹമ്മിയം ഗുഹം;

സബ്ബമേതം പടിലഭേ, ഉപോസഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘ജാതിയാ സത്തവസ്സാഹം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

അഡ്ഢമാസേ അസമ്പത്തേ, അരഹത്തമപാപുണിം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഉപോസഥസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന –

൪൨. ‘‘ചതുക്ഖത്തും പഞ്ചക്ഖത്തും, വിഹാരാ ഉപനിക്ഖമിം;

അലദ്ധാ ചേതസോ സന്തിം, ചിത്തേ അവസവത്തിനീ.

൪൩. ‘‘സാ ഭിക്ഖുനിം ഉപാഗച്ഛിം, യാ മേ സദ്ധായികാ അഹു;

സാ മേ ധമ്മമദേസേസി, ഖന്ധായതനധാതുയോ.

൪൪. ‘‘തസ്സാ ധമ്മം സുണിത്വാന, യഥാ മം അനുസാസി സാ;

സത്താഹം ഏകപല്ലങ്കേന, നിസീദിം പീതിസുഖസമപ്പിതാ;

അട്ഠമിയാ പാദേ പസാരേസിം, തമോഖന്ധം പദാലിയാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ സാ ഭിക്ഖുനിം ഉപാഗച്ഛിം , യാ മേ സദ്ധായികാ അഹൂതി യാ മയാ സദ്ധാതബ്ബാ സദ്ധേയ്യവചനാ അഹോസി, തം ഭിക്ഖുനിം സാഹം ഉപഗച്ഛിം ഉപസങ്കമിം, പടാചാരാഥേരിം സദ്ധായ വദതി. ‘‘സാ ഭിക്ഖുനീ ഉപഗച്ഛി, യാ മേ സാധയികാ’’തിപി പാഠോ. സാ പടാചാരാ ഭിക്ഖുനീ അനുകമ്പായ മം ഉപഗച്ഛി, യാ മയ്ഹം സദത്ഥസ്സ സാധികാതി അത്ഥോ. സാ മേ ധമ്മമദേസേസി, ഖന്ധായതനധാതുയോതി സാ പടാചാരാ ഥേരീ ‘‘ഇമേ പഞ്ചക്ഖന്ധാ, ഇമാനി ദ്വാദസായതനാനി, ഇമാ അട്ഠാരസ ധാതുയോ’’തി ഖന്ധാദികേ വിഭജിത്വാ ദസ്സേന്തീ മയ്ഹം ധമ്മം ദേസേസി.

തസ്സാ ധമ്മം സുണിത്വാനാതി തസ്സാ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്തായ ഥേരിയാ സന്തികേ ഖന്ധാദിവിഭാഗപുബ്ബങ്ഗമം അരിയമഗ്ഗം പാപേത്വാ ദേസിതസണ്ഹസുഖുമവിപസ്സനാധമ്മം സുത്വാ. യഥാ മം അനുസാസി സാതി സാ ഥേരീ യഥാ മം അനുസാസി ഓവദി, തഥാ പടിപജ്ജന്തീ പടിപത്തിം മത്ഥകം പാപേത്വാപി സത്താഹം ഏകപല്ലങ്കേന നിസീദിം. കഥം? പീതിസുഖസമപ്പിതാതി ഝാനമയേന പീതിസുഖേന സമങ്ഗീഭൂതാ. അട്ഠമിയാ പാദേ പസാരേസിം, തമോഖന്ധം പദാലിയാതി അനവസേസം മോഹക്ഖന്ധം അഗ്ഗമഗ്ഗേന പദാലേത്വാ അട്ഠമേ ദിവസേ പല്ലങ്കം ഭിന്ദന്തീ പാദേ പസാരേസിം. ഇദമേവ ചസ്സാ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി.

ഉത്തമാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.