൯. അഭയാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

അഭയേ ഭിദുരോ കായോതിആദികാ അഭയത്ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തീ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഖത്തിയമഹാസാലകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ അരുണരഞ്ഞോ അഗ്ഗമഹേസീ അഹോസി. രാജാ തസ്സാ ഏകദിവസം ഗന്ധസമ്പന്നാനി സത്ത ഉപ്പലാനി അദാസി. സാ താനി ഗഹേത്വാ ‘‘കിം മേ ഇമേഹി പിളന്ധന്തേഹി. യംനൂനാഹം ഇമേഹി ഭഗവന്തം പൂജേസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ നിസീദി. ഭഗവാ ച ഭിക്ഖാചാരവേലായം രാജനിവേസനം പാവിസി. സാ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസാ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ തേഹി പുപ്ഫേഹി പൂജേത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദി. സാ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഉജ്ജേനിയം കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ അഭയമാതുസഹായികാ ഹുത്വാ തായ പബ്ബജിതായ തസ്സാ സിനേഹേന സയമ്പി പബ്ബജിത്വാ തായ സദ്ധിം രാജഗഹേ വസമാനാ ഏകദിവസം അസുഭദസ്സനത്ഥം സീതവനം അഗമാസി. സത്ഥാ ഗന്ധകുടിയം നിസിന്നോവ തസ്സാ അനുഭൂതപുബ്ബം ആരമ്മണം പുരതോ കത്വാ തസ്സാ ഉദ്ധുമാതകാദിഭാവം പകാസേസി. തം ദിസ്വാ സംവേഗമാനസാ അട്ഠാസി. സത്ഥാ ഓഭാസം ഫരിത്വാ പുരതോ നിസിന്നം വിയ അത്താനം ദസ്സേത്വാ –

൩൫. ‘‘അഭയേ ഭിദുരോ കായോ, യത്ഥ സത്താ പുഥുജ്ജനാ;

നിക്ഖിപിസ്സാമിമം ദേഹം, സമ്പജാനാ സതീമതീ.

൩൬. ‘‘ബഹൂഹി ദുക്ഖധമ്മേഹി, അപ്പമാദരതായ മേ;

തണ്ഹക്ഖയോ അനുപ്പത്തോ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി. സാ ഗാഥാപരിയോസാനേ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൧.൭൧-൯൦) –

‘‘നഗരേ അരുണവതിയാ, അരുണോ നാമ ഖത്തിയോ;

തസ്സ രഞ്ഞോ അഹും ഭരിയാ, വാരിതം വാരയാമഹം.

‘‘സത്തമാലം ഗഹേത്വാന, ഉപ്പലാ ദേവഗന്ധികാ;

നിസജ്ജ പാസാദവരേ, ഏവം ചിന്തേസി താവദേ.

‘‘കിം മേ ഇമാഹി മാലാഹി, സിരസാരോപിതാഹി മേ;

വരം മേ ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ, ഞാണമ്ഹി അഭിരോപിതം.

‘‘സമ്ബുദ്ധം പടിമാനേന്തീ, ദ്വാരാസന്നേ നിസീദഹം;

യദാ ഏഹിതി സമ്ബുദ്ധോ, പൂജയിസ്സം മഹാമുനിം.

‘‘കകുധോ വിലസന്തോവ, മിഗരാജാവ കേസരീ;

ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സഹിതോ, ആഗച്ഛി വീഥിയാ ജിനോ.

‘‘ബുദ്ധസ്സ രംസിം ദിസ്വാന, ഹട്ഠാ സംവിഗ്ഗമാനസാ;

ദ്വാരം അവാപുരിത്വാന, ബുദ്ധസേട്ഠമപൂജയിം.

‘‘സത്ത ഉപ്പലപുപ്ഫാനി, പരികിണ്ണാനി അമ്ബരേ;

ഛദിം കരോന്തോ ബുദ്ധസ്സ, മത്ഥകേ ധാരയന്തി തേ.

‘‘ഉദഗ്ഗചിത്താ സുമനാ, വേദജാതാ കതഞ്ജലീ;

തത്ഥ ചിത്തം പസാദേത്വാ, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘മഹാനേലസ്സ ഛാദനം, ധാരേന്തി മമ മുദ്ധനി;

ദിബ്ബഗന്ധം പവായാമി, സത്തുപ്പലസ്സിദം ഫലം.

‘‘കദാചി നീയമാനായ, ഞാതിസങ്ഘേന മേ തദാ;

യാവതാ പരിസാ മയ്ഹം, മഹാനേലം ധരീയതി.

‘‘സത്തതി ദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

സബ്ബത്ഥ ഇസ്സരാ ഹുത്വാ, സംസരാമി ഭവാഭവേ.

‘‘തേസട്ഠി ചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

സബ്ബേ മമനുവത്തന്തി, ആദേയ്യവചനാ അഹും.

‘‘ഉപ്പലസ്സേവ മേ വണ്ണോ, ഗന്ധോ ചേവ പവായതി;

ദുബ്ബണ്ണിയം ന ജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘ഇദ്ധിപാദേസു കുസലാ, ബോജ്ഝങ്ഗഭാവനാരതാ;

അഭിഞ്ഞാപാരമിപ്പത്താ, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘സതിപട്ഠാനകുസലാ, സമാധിഝാനഗോചരാ;

സമ്മപ്പധാനമനുയുത്താ, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘വീരിയം മേ ധുരധോരയ്ഹം, യോഗക്ഖേമാധിവാഹനം;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൧.൭൧-൯൦);

അരഹത്തം പന പത്വാ ഉദാനേന്തീ താ ഏവ ഗാഥാ പരിവത്തിത്വാ അഭാസി.

തത്ഥ അഭയേതി അത്താനമേവ ആലപതി. ഭിദുരോതി ഭിജ്ജനസഭാവോ, അനിച്ചോതി അത്ഥോ. യത്ഥ സത്താ പുഥുജ്ജനാതി യസ്മിം ഖണേന ഭിജ്ജനസീലേ അസുചിദുഗ്ഗന്ധജേഗുച്ഛപടിക്കൂലസഭാവേ കായേ ഇമേ അന്ധപുഥുജ്ജനാ സത്താ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ. നിക്ഖിപിസ്സാമിമം ദേഹന്തി അഹം പന ഇമം ദേഹം പൂതികായം പുന അനാദാനേന നിരപേക്ഖാ ഖിപിസ്സാമി ഛഡ്ഡേസ്സാമി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘സമ്പജാനാ സതീമതീ’’തി.

ബഹൂഹി ദുക്ഖധമ്മേഹീതി ജാതിജരാദീഹി അനേകേഹി ദുക്ഖധമ്മേഹി ഫുട്ഠായാതി അധിപ്പായോ. അപ്പമാദരതായാതി തായ ഏവ ദുക്ഖോതിണ്ണതായ പടിലദ്ധസംവേഗത്താ സതിഅവിപ്പവാസസങ്ഖാതേ അപ്പമാദേ രതായ. സേസം വുത്തനയമേവ. ഏത്ഥ ച സത്ഥാരാ ദേസിതനിയാമേന –

‘‘നിക്ഖിപാഹി ഇമം ദേഹം, അപ്പമാദരതായ തേ;

തണ്ഹക്ഖയം പാപുണാഹി, കരോഹി ബുദ്ധസാസന’’ന്തി. –

പാഠോ, ഥേരിയാ വുത്തനിയാമേനേവ പന സംഗീതിം ആരോപിതത്താ. അപ്പമാദരതായ തേതി അപ്പമാദരതായ തയാ ഭവിതബ്ബന്തി അത്ഥോ.

അഭയാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.