൭. മിത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിന്തിആദികാ അപരായ മിത്തായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഖത്തിയകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ബന്ധുമസ്സ രഞ്ഞോ അന്തേപുരികാ ഹുത്വാ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ സാവികം ഏകം ഖീണാസവത്ഥേരിം ദിസ്വാ പസന്നമാനസാ ഹുത്വാ തസ്സാ ഹത്ഥതോ പത്തം ഗഹേത്വാ പണീതസ്സ ഖാദനീയഭോജനീയസ്സ പൂരേത്വാ മഹഗ്ഘേന സാടകയുഗേന സദ്ധിം അദാസി. സാ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുസ്മിം സക്യരാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധാ ഉപാസികാ അഹോസി. സാ അപരഭാഗേ മഹാപജാപതിഗോതമിയാ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ കതപുബ്ബകിച്ചാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൧.൪൬-൫൯) –

‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, ബന്ധുമാ നാമ ഖത്തിയോ;

തസ്സ രഞ്ഞോ അഹും ഭരിയാ, ഏകജ്ഝം ചാരയാമഹം.

‘‘രഹോഗതാ നിസീദിത്വാ, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ;

ആദായ ഗമനീയഞ്ഹി, കുസലം നത്ഥി മേ കതം.

‘‘മഹാഭിതാപം കടുകം, ഘോരരൂപം സുദാരുണം;

നിരയം നൂന ഗച്ഛാമി, ഏത്ഥ മേ നത്ഥി സംസയോ.

‘‘രാജാനം ഉപസങ്കമ്മ, ഇദം വചനമബ്രവിം;

ഏകം മേ സമണം ദേഹി, ഭോജയിസ്സാമി ഖത്തിയ.

‘‘അദാസി മേ മഹാരാജാ, സമണം ഭാവിതിന്ദ്രിയം;

തസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാന, പരമന്നേന പൂരയിം.

‘‘പൂരയിത്വാ പരമന്നം, ഗന്ധാലേപം അകാസഹം;

ജാലേന പിദഹിത്വാന, വത്ഥയുഗേന ഛാദയിം.

‘‘ആരമ്മണം മമം ഏതം, സരാമി യാവജീവിതം;

തത്ഥ ചിത്തം പസാദേത്വാ, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘തിംസാനം ദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

മനസാ പത്ഥിതം മയ്ഹം, നിബ്ബത്തതി യഥിച്ഛിതം.

‘‘വീസാനം ചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

ഓചിതത്താവ ഹുത്വാന, സംസരാമി ഭവേസ്വഹം.

‘‘സബ്ബബന്ധനമുത്താഹം, അപേതാ മേ ഉപാദികാ;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി. (അപ. ഥേരീ ൨.൧.൪൬-൫൯);

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പീതിസോമനസ്സജാതാ ഉദാനവസേന –

൩൧. ‘‘ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം, യാ ച പക്ഖസ്സ അട്ഠമീ;

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ച, അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതം.

൩൨. ‘‘ഉപോസഥം ഉപാഗച്ഛിം, ദേവകായാഭിനന്ദിനീ;

സാജ്ജ ഏകേന ഭത്തേന, മുണ്ഡാ സങ്ഘാടിപാരുതാ;

ദേവകായം ന പത്ഥേഹം, വിനേയ്യ ഹദയേ ദര’’ന്തി. – ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിന്തി ചതുദ്ദസന്നം പൂരണീ ചാതുദ്ദസീ, പഞ്ചദസന്നം പൂരണീ പഞ്ചദസീ, തം ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിഞ്ച, പക്ഖസ്സാതി സമ്ബന്ധോ. അച്ചന്തസംയോഗേ ചേതം ഉപയോഗവചനം. യാ ച പക്ഖസ്സ അട്ഠമീ, തഞ്ചാതി യോജനാ. പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ചാതി പരിഹരണകപക്ഖഞ്ച ചാതുദ്ദസീപഞ്ചദസീഅട്ഠമീനം യഥാക്കമം ആദിതോ അന്തതോ വാ പവേസനിഗ്ഗമവസേന ഉപോസഥസീലസ്സ പരിഹരിതബ്ബപക്ഖഞ്ച തേരസീപാടിപദസത്തമീനവമീസു ചാതി അത്ഥോ. അട്ഠങ്ഗസുസമാഗതന്തി പാണാതിപാതാ വേരമണിആദീഹി അട്ഠഹി അങ്ഗേഹി സുട്ഠു സമന്നാഗതം. ഉപോസഥം ഉപാഗച്ഛിന്തി ഉപവാസം ഉപഗമിം, ഉപവസിന്തി അത്ഥോ. യം സന്ധായ വുത്തം –

‘‘പാണം ന ഹനേ ന ചാദിന്നമാദിയേ, മുസാ ന ഭാസേ ന ച മജ്ജപോ സിയാ;

അബ്രഹ്മചരിയാ വിരമേയ്യ മേഥുനാ, രത്തിം ന ഭുഞ്ജേയ്യ വികാലഭോജനം.

‘‘മാലം ന ധാരേ ന ച ഗന്ധമാചരേ, മഞ്ചേ ഛമായം വ സയേഥ സന്ഥതേ;

ഏതഞ്ഹി അട്ഠങ്ഗികമാഹുപോസഥം, ബുദ്ധേന ദുക്ഖന്തഗുനാ പകാസിത’’ന്തി. (സു. നി. ൪൦൨-൪൦൩);

ദേവകായാഭിനന്ദിനീതി തത്രൂപപത്തിആകങ്ഖാവസേന ചാതുമഹാരാജികാദിം ദേവകായം അഭിപത്ഥേന്തീ ഉപോസഥം ഉപാഗച്ഛിന്തി യോജനാ. സാജ്ജ ഏകേന ഭത്തേനാതി സാ അഹം അജ്ജ ഇമസ്മിംയേവ ദിവസേ ഏകേന ഭത്തഭോജനക്ഖണേന. മുണ്ഡാ സങ്ഘാടിപാരുതാതി മുണ്ഡിതകേസാ സങ്ഘാടിപാരുതസരീരാ ച ഹുത്വാ പബ്ബജിതാതി അത്ഥോ. ദേവകായം ന പത്ഥേഹന്തി അഗ്ഗമഗ്ഗസ്സ അധിഗതത്താ കഞ്ചി ദേവനികായം അഹം ന പത്ഥയേ. തേനേവാഹ – ‘‘വിനേയ്യ ഹദയേ ദര’’ന്തി, ചിത്തഗതം കിലേസദരഥം സമുച്ഛേദവസേന വിനേത്വാതി അത്ഥോ. ഇദമേവ ചസ്സാ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി.

മിത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.