൫. ചിത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

കിഞ്ചാപി ഖോമ്ഹി കിസികാതിആദികാ ചിത്തായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ ഇതോ ചതുന്നവുതികപ്പേ ചന്ദഭാഗായ നദിയാ തീരേ കിന്നരയോനിയം നിബ്ബത്തി. സാ ഏകദിവസം ഏകം പച്ചേകബുദ്ധം രുക്ഖമൂലേ നിസിന്നം ദിസ്വാ പസന്നമാനസാ നളപുപ്ഫേഹി പൂജം കത്വാ വന്ദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. സാ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ഗഹപതിമഹാസാലകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ സത്ഥു രാജഗഹപ്പവേസനേ പടിലദ്ധസദ്ധാ പച്ഛാ മഹാപജാപതിഗോതമിയാ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ മഹല്ലികാകാലേ ഗിജ്ഝകൂടപബ്ബതം അഭിരുഹിത്വാ സമണധമ്മം കരോന്തീ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ –

‘‘ചന്ദഭാഗാനദീതീരേ, അഹോസിം കിന്നരീ തദാ;

അദ്ദസം വിരജം ബുദ്ധം, സയമ്ഭും അപരാജിതം.

‘‘പസന്നചിത്താ സുമനാ, വേദജാതാ കതഞ്ജലീ;

നളമാലം ഗഹേത്വാന, സയമ്ഭും അഭിപൂജയിം.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ കിന്നരീദേഹം, അഗച്ഛിം തിദസം ഗതിം.

‘‘ഛത്തിംസദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

ദസന്നം ചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

സംവേജേത്വാന മേ ചിത്തം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പുപ്ഫപൂജായിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

സാ പന അരഹത്തം പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ –

൨൭. ‘‘കിഞ്ചാപി ഖോമ്ഹി കിസികാ, ഗിലാനാ ബാള്ഹദുബ്ബലാ;

ദണ്ഡമോലുബ്ഭ ഗച്ഛാമി, പബ്ബതം അഭിരൂഹിയ.

൨൮. ‘‘സങ്ഘാടിം നിക്ഖിപിത്വാന, പത്തകഞ്ച നികുജ്ജിയ;

സേലേ ഖമ്ഭേസിമത്താനം, തമോഖന്ധം പദാലിയാ’’തി. –

ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ കിഞ്ചാപി ഖോമ്ഹി കിസികാതി യദിപി അഹം ജരാജിണ്ണാ അപ്പമംസലോഹിതഭാവേന കിസസരീരാ അമ്ഹി. ഗിലാനാ ബാള്ഹദുബ്ബലാതി ധാത്വാദിവികാരേന ഗിലാനാ, തേനേവ ഗേലഞ്ഞേന അതിവിയ ദുബ്ബലാ. ദണ്ഡമോലുബ്ഭ ഗച്ഛാമീതി യത്ഥ കത്ഥചി ഗച്ഛന്തീ കത്തരയട്ഠിം ആലമ്ബിത്വാവ ഗച്ഛാമി. പബ്ബതം അഭിരൂഹിയാതി ഏവം ഭൂതാപി വിവേകകാമതായ ഗിജ്ഝകൂടപബ്ബതം അഭിരുഹിത്വാ.

സങ്ഘാടിം നിക്ഖിപിത്വാനാതി സന്തരുത്തരാ ഏവ ഹുത്വാ യഥാസംഹതം അംസേ ഠപിതം സങ്ഘാടിം ഹത്ഥപാസേ ഠപേത്വാ. പത്തകഞ്ച നികുജ്ജിയാതി മയ്ഹം വലഞ്ജനമത്തികാപത്തം അധോമുഖം കത്വാ ഏകമന്തേ ഠപേത്വാ. സേലേ ഖമ്ഭേസിമത്താനം, തമോഖന്ധം പദാലിയാതി പബ്ബതേ നിസിന്നാ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ അപദാലിതപുബ്ബം മോഹക്ഖന്ധം പദാലേത്വാ, തേനേവ ച മോഹക്ഖന്ധപദാലനേന അത്താനം അത്തഭാവം ഖമ്ഭേസിം, മമ സന്താനം ആയതിം അനുപ്പത്തിധമ്മതാപാദനേന വിക്ഖമ്ഭേസിന്തി അത്ഥോ.

ചിത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.