൧. അഭിരൂപനന്ദാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ദുകനിപാതേ ആതുരം അസുചിം പൂതിന്തിആദികാ അഭിരൂപനന്ദായ സിക്ഖമാനായ ഗാഥാ. അയം കിര വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബന്ധുമതീനഗരേ ഗഹപതിമഹാസാലസ്സ ധീതാ ഹുത്വാ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ സരണേസു ച സീലേസു ച പതിട്ഠിതാ സത്ഥരി പരിനിബ്ബുതേ ധാതുചേതിയം രതനപടിമണ്ഡിതേന സുവണ്ണച്ഛത്തേന പൂജം കത്വാ, കാലങ്കത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തിത്വാ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തീ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കപിലവത്ഥുനഗരേ ഖേമകസ്സ സക്കസ്സ അഗ്ഗമഹേസിയാ കുച്ഛിസ്മിം നിബ്ബത്തി. നന്ദാതിസ്സാ നാമം അഹോസി. സാ അത്തഭാവസ്സ അതിവിയ രൂപസോഭഗ്ഗപ്പത്തിയാ അഭിരൂപാ ദസ്സനീയാ പാസാദികാ അഭിരൂപനന്ദാത്വേവ പഞ്ഞായിത്ഥ. തസ്സാ വയപ്പത്തായ വാരേയ്യദിവസേയേവ വരഭൂതോ സക്യകുമാരോ കാലമകാസി. അഥ നം മാതാപിതരോ അകാമം പബ്ബാജേസും.

സാ പബ്ബജിത്വാപി രൂപം നിസ്സായ ഉപ്പന്നമദാ ‘‘സത്ഥാ രൂപം വിവണ്ണേതി ഗരഹതി അനേകപരിയായേന രൂപേ ആദീനവം ദസ്സേതീ’’തി ബുദ്ധുപട്ഠാനം ന ഗച്ഛതി. ഭഗവാ തസ്സാ ഞാണപരിപാകം ഞത്വാ മഹാപജാപതിം ആണാപേസി ‘‘സബ്ബാപി ഭിക്ഖുനിയോ പടിപാടിയാ ഓവാദം ആഗച്ഛന്തൂ’’തി. സാ അത്തനോ വാരേ സമ്പത്തേ അഞ്ഞം പേസേസി. ഭഗവാ ‘‘വാരേ സമ്പത്തേ അത്തനാവ ആഗന്തബ്ബം, ന അഞ്ഞാ പേസേതബ്ബാ’’തി ആഹ. സാ സത്ഥു ആണം ലങ്ഘിതും അസക്കോന്തീ ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം ബുദ്ധുപട്ഠാനം അഗമാസി. ഭഗവാ ഇദ്ധിയാ ഏകം അഭിരൂപം ഇത്ഥിരൂപം മാപേത്വാ പുന ജരാജിണ്ണം ദസ്സേത്വാ സംവേഗം ഉപ്പാദേത്വാ –

൧൯. ‘‘ആതുരം അസുചിം പൂതിം, പസ്സ നന്ദേ സമുസ്സയം;

അസുഭായ ചിത്തം ഭാവേഹി, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം.

൨൦. ‘‘അനിമിത്തഞ്ച ഭാവേഹി, മാനാനുസയമുജ്ജഹ;

തതോ മാനാഭിസമയാ, ഉപസന്താ ചരിസ്സസീ’’തി. –

ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി. താസം അത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയോ ഏവ. ഗാഥാപരിയോസാനേ അഭിരൂപനന്ദാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ –

‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, ബന്ധുമാ നാമ ഖത്തിയോ;

തസ്സ രഞ്ഞോ അഹും ഭരിയാ, ഏകജ്ഝം ചാരയാമഹം.

‘‘രഹോഗതാ നിസീദിത്വാ, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ;

ആദായ ഗമനീയഞ്ഹി, കുസലം നത്ഥി മേ കതം.

‘‘മഹാഭിതാപം കടുകം, ഘോരരൂപം സുദാരുണം;

നിരയം നൂന ഗച്ഛാമി, ഏത്ഥ മേ നത്ഥി സംസയോ.

‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, പഹംസേത്വാന മാനസം;

രാജാനം ഉപഗന്ത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവിം.

‘‘ഇത്ഥീ നാമ മയം ദേവ, പുരിസാനുഗതാ സദാ;

ഏകം മേ സമണം ദേഹി, ഭോജയിസ്സാമി ഖത്തിയ.

‘‘അദാസി മേ മഹാരാജാ, സമണം ഭാവിതിന്ദ്രിയം;

തസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാന, പരമന്നേന പൂരയിം.

‘‘പൂരയിത്വാ പരമന്നം, സഹസ്സഗ്ഘനകേനഹം;

വത്ഥയുഗേന ഛാദേത്വാ, അദാസിം തുട്ഠമാനസാ.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘സഹസ്സം ദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

സഹസ്സം ചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം;

നാനാവിധം ബഹും പുഞ്ഞം, തസ്സ കമ്മഫലാ തതോ.

‘‘ഉപ്പലസ്സേവ മേ വണ്ണാ, അഭിരൂപാ സുദസ്സനാ;

ഇത്ഥീ സബ്ബങ്ഗസമ്പന്നാ, അഭിജാതാ ജുതിന്ധരാ.

‘‘പച്ഛിമേ ഭവസമ്പത്തേ, അജായിം സാകിയേ കുലേ;

നാരീസഹസ്സപാമോക്ഖാ, സുദ്ധോദനസുതസ്സഹം.

‘‘നിബ്ബിന്ദിത്വാ അഗാരേഹം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

സത്തമിം രത്തിം സമ്പത്വാ, ചതുസച്ചം അപാപുണിം.

‘‘ചീവരപിണ്ഡപാതഞ്ച, പച്ചയഞ്ച സേനാസനം;

പരിമേതും ന സക്കോമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

‘‘യം മയ്ഹം പുരിമം കമ്മം, കുസലം ജനിതം മുനി;

തുയ്ഹത്ഥായ മഹാവീര, പരിചിണ്ണം ബഹും മയാ.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

‘‘ദുവേ ഗതീ പജാനാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

അഞ്ഞം ഗതിം ന ജാനാമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഉച്ചേ കുലേ പജാനാമി, തയോ സാലേ മഹാധനേ;

അഞ്ഞം കുലം ന ജാനാമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഭവാഭവേ സംസരിത്വാ, സുക്കമൂലേന ചോദിതാ;

അമനാപം ന പസ്സാമി, സോമനസ്സകതം ഫലം.

‘‘ഇദ്ധീസു ച വസീ ഹോമി, ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ;

ചേതോപരിയഞാണസ്സ, വസീ ഹോമി മഹാമുനേ.

‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘അത്ഥധമ്മനിരുത്തീസു, പടിഭാനേ തഥേവ ച;

ഞാണം മമ മഹാവീര, ഉപ്പന്നം തവ സന്തികേ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പത്വാ പന സാ സയമ്പി ഉദാനവസേന തായേവ ഗാഥാ അഭാസി, ഇദമേവ ചസ്സാ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസീതി.

അഭിരൂപനന്ദാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.