൫. സുഭാകമ്മാരധീതുഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

ദഹരാഹന്തിആദികാ സുഭായ കമ്മാരധീതായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ അനുക്കമേന സമ്ഭാവിതകുസലമൂലാ ഉപചിതവിമോക്ഖസമ്ഭാരാ സുഗതീസുയേവ സംസരന്തീ പരിപക്കഞാണാ ഹുത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ അഞ്ഞതരസ്സ സുവണ്ണകാരസ്സ ധീതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, രൂപസമ്പത്തിസോഭായ സുഭാതി തസ്സാ നാമം അഹോസി. സാ അനുക്കമേന വിഞ്ഞുതം പത്വാ, സത്ഥു രാജഗഹപ്പവേസനേ സത്ഥരി സഞ്ജാതപ്പസാദാ ഏകദിവസം ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. സത്ഥാ തസ്സാ ഇന്ദ്രിയപരിപാകം ദിസ്വാ അജ്ഝാസയാനുരൂപം ചതുസച്ചഗബ്ഭധമ്മം ദേസേസി. സാ താവദേവ സഹസ്സനയപടിമണ്ഡിതേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠാസി. സാ അപരഭാഗേ ഘരാവാസേ ദോസം ദിസ്വാ മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ഭിക്ഖുനിസീലേ പതിട്ഠിതാ ഉപരിമഗ്ഗത്ഥായ ഭാവനമനുയുഞ്ജി. തം ഞാതകാ കാലേന കാലം ഉപസങ്കമിത്വാ കാമേഹി നിമന്തേന്താ പഹൂതധനം വിഭവജാതഞ്ച ദസ്സേത്വാ പലോഭേന്തി. സാ ഏകദിവസം അത്തനോ സന്തികം ഉപഗതാനം ഘരാവാസേസു കാമേസു ച ആദീനവം പകാസേന്തീ ‘‘ദഹരാഹ’’ന്തിആദീഹി ചതുവീസതിയാ ഗാഥാഹി ധമ്മം കഥേത്വാ തേ നിരാസേ കത്വാ വിസ്സജ്ജേത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ ഇന്ദ്രിയാനി പരിയോദപേന്തീ ഭാവനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. അരഹത്തം പന പത്വാ –

൩൩൯. ‘‘ദഹരാഹം സുദ്ധവസനാ, യം പുരേ ധമ്മമസ്സുണിം;

തസ്സാ മേ അപ്പമത്തായ, സച്ചാഭിസമയോ അഹു.

൩൪൦. ‘‘തതോഹം സബ്ബകാമേസു, ഭുസം അരതിമജ്ഝഗം;

സക്കായസ്മിം ഭയം ദിസ്വാ, നേക്ഖമ്മമേവ പീഹയേ.

൩൪൧. ‘‘ഹിത്വാനഹം ഞാതിഗണം, ദാസകമ്മകരാനി ച;

ഗാമഖേത്താനി ഫീതാനി, രമണീയേ പമോദിതേ.

൩൪൨. ‘‘പഹായഹം പബ്ബജിതാ, സാപതേയ്യമനപ്പകം;

ഏവം സദ്ധായ നിക്ഖമ്മ, സദ്ധമ്മേ സുപ്പവേദിതേ.

൩൪൩. ‘‘നേതം അസ്സ പതിരൂപം, ആകിഞ്ചഞ്ഞഞ്ഹി പത്ഥയേ;

യോ ജാതരൂപം രജതം, ഛഡ്ഡേത്വാ പുനരാഗമേ.

൩൪൪. ‘‘രജതം ജാതരൂപം വാ, ന ബോധായ ന സന്തിയാ;

നേതം സമണസാരുപ്പം, ന ഏതം അരിയദ്ധനം.

൩൪൫. ‘‘ലോഭനം മദനഞ്ചേതം, മോഹനം രജവഡ്ഢനം;

സാസങ്കം ബഹുആയാസം, നത്ഥി ചേത്ഥ ധുവം ഠിതി.

൩൪൬. ‘‘ഏത്ഥ രത്താ പമത്താ ച, സംകിലിട്ഠമനാ നരാ;

അഞ്ഞമഞ്ഞേന ബ്യാരുദ്ധാ, പുഥൂ കുബ്ബന്തി മേധഗം.

൩൪൭. ‘‘വധോ ബന്ധോ പരിക്ലേസോ, ജാനി സോകപരിദ്ദവോ;

കാമേസു അധിപന്നാനം, ദിസ്സതേ ബ്യസനം ബഹും.

൩൪൮. ‘‘തം മം ഞാതീ അമിത്താവ, കിം വോ കാമേസു യുഞ്ജഥ;

ജാനാഥ മം പബ്ബജിതം, കാമേസു ഭയദസ്സിനിം.

൩൪൯. ‘‘ന ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണേന, പരിക്ഖീയന്തി ആസവാ;

അമിത്താ വധകാ കാമാ, സപത്താ സല്ലബന്ധനാ.

൩൫൦. ‘‘തം മം ഞാതീ അമിത്താവ, കിം വോ കാമേസു യുഞ്ജഥ;

ജാനാഥ മം പബ്ബജിതം, മുണ്ഡം സങ്ഘാടിപാരുതം.

൩൫൧. ‘‘ഉത്തിട്ഠപിണ്ഡോ ഉഞ്ഛോ ച, പംസുകൂലഞ്ച ചീവരം;

ഏതം ഖോ മമ സാരുപ്പം, അനഗാരൂപനിസ്സയോ.

൩൫൨. ‘‘വന്താ മഹേസീഹി കാമാ, യേ ദിബ്ബാ യേ ച മാനുസാ;

ഖേമട്ഠാനേ വിമുത്താ തേ, പത്താ തേ അചലം സുഖം.

൩൫൩. ‘‘മാഹം കാമേഹി സംഗച്ഛിം, യേസു താണം ന വിജ്ജതി;

അമിത്താ വധകാ കാമാ, അഗ്ഗിക്ഖന്ധൂപമാ ദുഖാ.

൩൫൪. ‘‘പരിപന്ഥോ ഏസ ഭയോ, സവിഘാതോ സകണ്ടകോ;

ഗേധോ സുവിസമോ ചേസോ, മഹന്തോ മോഹനാമുഖോ.

൩൫൫. ‘‘ഉപസഗ്ഗോ ഭീമരൂപോ, കാമാ സപ്പസിരൂപമാ;

യേ ബാലാ അഭിനന്ദന്തി, അന്ധഭൂതാ പുഥുജ്ജനാ.

൩൫൬. ‘‘കാമപങ്കേന സത്താ ഹി, ബഹൂ ലോകേ അവിദ്ദസൂ;

പരിയന്തം ന ജാനന്തി, ജാതിയാ മരണസ്സ ച.

൩൫൭. ‘‘ദുഗ്ഗതിഗമനം മഗ്ഗം, മനുസ്സാ കാമഹേതുകം;

ബഹും വേ പടിപജ്ജന്തി, അത്തനോ രോഗമാവഹം.

൩൫൮. ‘‘ഏവം അമിത്തജനനാ, താപനാ സംകിലേസികാ;

ലോകാമിസാ ബന്ധനീയാ, കാമാ മരണബന്ധനാ.

൩൫൯. ‘‘ഉമ്മാദനാ ഉല്ലപനാ, കാമാ ചിത്തപ്പമാഥിനോ;

സത്താനം സംകിലേസായ, ഖിപ്പം മാരേന ഓഡ്ഡിതം.

൩൬൦. ‘‘അനന്താദീനവാ കാമാ, ബഹുദുക്ഖാ മഹാവിസാ;

അപ്പസ്സാദാ രണകരാ, സുക്കപക്ഖവിസോസനാ.

൩൬൧. ‘‘സാഹം ഏതാദിസം കത്വാ, ബ്യസനം കാമഹേതുകം;

ന തം പച്ചാഗമിസ്സാമി, നിബ്ബാനാഭിരതാ സദാ.

൩൬൨. ‘‘രണം തരിത്വാ കാമാനം, സീതിഭാവാഭികങ്ഖിനീ;

അപ്പമത്താ വിഹസ്സാമി, സബ്ബസംയോജനക്ഖയേ.

൩൬൩. ‘‘അസോകം വിരജം ഖേമം, അരിയട്ഠങ്ഗികം ഉജും;

തം മഗ്ഗം അനുഗച്ഛാമി, യേന തിണ്ണാ മഹേസിനോ.

൩൬൪. ‘‘ഇമം പസ്സഥ ധമ്മട്ഠം, സുഭം കമ്മാരധീതരം;

അനേജം ഉപസമ്പജ്ജ, രുക്ഖമൂലമ്ഹി ഝായതി.

൩൬൫. ‘‘അജ്ജട്ഠമീ പബ്ബജിതാ, സദ്ധാ സദ്ധമ്മസോഭനാ;

വിനീതുപ്പലവണ്ണായ, തേവിജ്ജാ മച്ചുഹായിനീ.

൩൬൬. ‘‘സായം ഭുജിസ്സാ അണണാ, ഭിക്ഖുനീ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ;

സബ്ബയോഗവിസംയുത്താ, കതകിച്ചാ അനാസവാ.

൩൬൭. ‘‘തം സക്കോ ദേവസങ്ഘേന, ഉപസങ്കമ്മ ഇദ്ധിയാ;

നമസ്സതി ഭൂതപതി, സുഭം കമ്മാരധീതര’’ന്തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ ദഹരാഹം സുദ്ധവസനാ, യം പുരേ ധമ്മമസ്സുണിന്തി യസ്മാ അഹം പുബ്ബേ ദഹരാ തരുണീ ഏവ സുദ്ധവസനാ സുദ്ധവത്ഥനിവത്ഥാ അലങ്കതപ്പടിയത്താ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം അസ്സോസിം. തസ്സാ മേ അപ്പമത്തായ, സച്ചാഭിസമയോ അഹൂതി യസ്മാ ച തസ്സാ മേ മയ്ഹം യഥാസുതം ധമ്മം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അപ്പമത്തായ ഉപട്ഠിതസ്സതിയാ സീലം അധിട്ഠഹിത്വാ ഭാവനം അനുയുഞ്ജന്തിയാവ ചതുന്നം അരിയസച്ചാനം അഭിസമയോ ‘‘ഇദം ദുക്ഖ’’ന്തിആദിനാ (പടി. മ. ൧.൩൨) പടിവേധോ അഹോസി.

തതോഹം സബ്ബകാമേസു, ഭുസം അരതിമജ്ഝഗന്തി തതോ തേന കാരണേന സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മസ്സ സുതത്താ സച്ചാനഞ്ച അഭിസമിതത്താ മനുസ്സേസു ദിബ്ബേസു ചാതി സബ്ബേസുപി കാമേസു ഭുസം അതിവിയ അരതിം ഉക്കണ്ഠിം അധിഗച്ഛിം. സക്കായസ്മിം ഉപാദാനക്ഖന്ധപഞ്ചകേ, ഭയം സപ്പടിഭയഭാവം ഞാണചക്ഖുനാ ദിസ്വാ, നേക്ഖമ്മമേവ പബ്ബജ്ജം നിബ്ബാനമേവ, പീഹയേ പിഹയാമി പത്ഥയാമി.

ദാസകമ്മകരാനി ചാതി ദാസേ ച കമ്മകാരേ ച, ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന ഹേതം വുത്തം. ഗാമഖേത്താനീതി ഗാമേ ച പുബ്ബണ്ണാപരണ്ണവിരുഹനക്ഖേത്താനി ച, ഗാമപരിയാപന്നാനി വാ ഖേത്താനി. ഫീതാനീതി സമിദ്ധാനി. രമണീയേതി മനുഞ്ഞേ. പമോദിതേതി പമുദിതേ, ഭോഗക്ഖന്ധേ ഹിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. സാപതേയ്യന്തി സന്തകം ധനം, മണികനകരജതാദിപരിഗ്ഗഹവത്ഥും. അനപ്പകന്തി മഹന്തം, പഹായാതി യോജനാ. ഏവം സദ്ധായ നിക്ഖമ്മാതി ‘‘ഹിത്വാനഹം ഞാതിഗണ’’ന്തിആദിനാ വുത്തപ്പകാരേന മഹന്തം ഞാതിപരിവട്ടം മഹന്തഞ്ച ഭോഗക്ഖന്ധം പഹായ കമ്മകമ്മഫലാനി രതനത്തയഞ്ചാതി സദ്ധേയ്യവത്ഥും സദ്ധായ സദ്ദഹിത്വാ ഘരതോ നിക്ഖമ്മ, സദ്ധമ്മേ സുപ്പവേദിതേ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സുട്ഠു പവേദിതേ അരിയവിനയേ അഹം പബ്ബജിതാ.

ഏവം പബ്ബജിതായ പന നേതം അസ്സ പതിരൂപം, യദിദം ഛഡ്ഡിതാനം കാമാനം പച്ചാഗമനം. ആകിഞ്ചഞ്ഞഞ്ഹി പത്ഥയേതി അഹം അകിഞ്ചനഭാവം അപരിഗ്ഗഹഭാവമേവ പത്ഥയാമി. യോ ജാതരൂപരജതം, ഛഡ്ഡേത്വാ പുനരാഗമേതി യോ പുഗ്ഗലോ സുവണ്ണം രജതം അഞ്ഞമ്പി വാ കിഞ്ചി ധനജാതം ഛഡ്ഡേത്വാ പുന തം ഗണ്ഹേയ്യ, സോ പണ്ഡിതാനം അന്തരേ കഥം സീസം ഉക്ഖിപേയ്യ?

യസ്മാ രജതം ജാതരൂപം വാ, ന ബോധായ ന സന്തിയാ ന മഗ്ഗഞാണായ ന നിബ്ബാനായ ഹോതീതി അത്ഥോ. നേതം സമണസാരുപ്പന്തി ഏതം ജാതരൂപരജതാദിപരിഗ്ഗഹവത്ഥു, തസ്സ വാ പരിഗ്ഗണ്ഹനം സമണാനം സാരുപ്പം ന ഹോതി. തഥാ ഹി വുത്തം ‘‘ന കപ്പതി സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം ജാതരൂപരജത’’ന്തിആദി (ചൂളവ. ൪൪൬). ന ഏതം അരിയദ്ധനന്തി ഏതം യഥാവുത്തപരിഗ്ഗഹവത്ഥു സദ്ധാദിധനം വിയ അരിയധമ്മമയമ്പി ധനം ന ഹോതി, ന അരിയഭാവാവഹതോ. തേനാഹ ‘‘ലോഭന’’ന്തിആദി.

തത്ഥ ലോഭനന്തി ലോഭുപ്പാദനം. മദനന്തി മദാവഹം. മോഹനന്തി സമ്മോഹജനനം. രജവഡ്ഢനന്തി രാഗരജാദിസംവഡ്ഢനം. യേന പരിഗ്ഗഹിതം, തസ്സ ആസങ്കാവഹത്താ സഹ ആസങ്കായ വത്തതീതി സാസങ്കം, യേന പരിഗ്ഗഹിതം, തസ്സ യതോ കുതോ ആസങ്കാവഹന്തി അത്ഥോ. ബഹുആയാസന്തി സജ്ജനരക്ഖണാദിവസേന ബഹുപരിസ്സമം. നത്ഥി ചേത്ഥ ധുവം ഠിതീതി ഏതസ്മിം ധനേ ധുവഭാവോ ച ഠിതിഭാവോ ച നത്ഥി, ചഞ്ചലമനവട്ഠിതമേവാതി അത്ഥോ.

ഏത്ഥ രത്താ പമത്താ ചാതി ഏതസ്മിം ധനേ രത്താ സഞ്ജാതരാഗാ ദസകുസലധമ്മേസു സതിയാ വിപ്പവാസേന പമത്താ. സംകിലിട്ഠമനാ ലോഭാദിസംകിലേസേന സംകിലിട്ഠചിത്താവ നാമ ഹോന്തി. തതോ ച അഞ്ഞമഞ്ഞമ്ഹി ബ്യാരുദ്ധാ, പുഥൂ കുബ്ബന്തി മേധഗം അന്തമസോ മാതാപി പുത്തേന, പുത്തോപി മാതരാതി ഏവം അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിരുദ്ധാ ഹുത്വാ പുഥൂ സത്താ മേധഗം കലഹം കരോന്തി. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘പുന ചപരം, ഭിക്ഖവേ, കാമഹേതു കാമനിദാനം കാമാധികരണം…പേ… മാതാപി പുത്തേന വിവദതി പുത്തോപി മാതരാ വിവദതീ’’തിആദി (മ. നി. ൧.൧൬൮, ൧൭൮).

വധോതി മരണം. ബന്ധോതി അദ്ദുബന്ധനാദിബന്ധനം. പരിക്ലേസോതി ഹത്ഥച്ഛേദാദിപരികിലേസാപത്തി. ജാനീതി ധനജാനി ചേവ പരിവാരജാനി ച. സോകപരിദ്ദവോതി സോകോ ച പരിദേവോ ച. അധിപന്നാനന്തി അജ്ഝോസിതാനം. ദിസ്സതേ ബ്യസനം ബഹുന്തി യഥാവുത്തവധബന്ധനാദിഭേദം അവുത്തഞ്ച ദോമനസ്സുപായാസാദിം ദിട്ഠധമ്മികം സമ്പരായികഞ്ച ബഹും ബഹുവിധം ബ്യസനം അനത്ഥോ കാമേസു ദിസ്സതേവ.

തം മം ഞാതീ അമിത്താവ, കിം വോ കാമേസു യുഞ്ജഥാതി താദിസം മം യഥാ കാമേസു വിരത്തം തുമ്ഹേ ഞാതീ ഞാതകാ സമാനാ അനത്ഥകാമാ അമിത്താ വിയ കിം കേന കാരണേന കാമേസു യുഞ്ജഥ നിയോജേഥ. ജാനാഥ മം പബ്ബജിതം, കാമേസു ഭയദസ്സിനിന്തി കാമേ ഭയതോ പസ്സന്തിം പബ്ബജിതം മം ആജാനാഥ, കിം ഏത്തകം തുമ്ഹേഹി അനഞ്ഞാതന്തി അധിപ്പായോ.

ന ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണേന, പരിക്ഖീയന്തി ആസവാതി കാമാസവാദയോ ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണേന ന കദാചി പരിക്ഖയം ഗച്ഛന്തി, അഥ ഖോ തേഹി ഏവ പരിവഡ്ഢന്തേവ. തേനാഹ – ‘‘അമിത്താ വധകാ കാമാ, സപത്താ സല്ലബന്ധനാ’’തി. കാമാ ഹി അഹിതാവഹത്താ മേത്തിയാ അഭാവേന അമിത്താ, മരണഹേതുതായ ഉക്ഖിത്താസികവധകസദിസത്താ വധകാ, അനുബന്ധിത്വാപി അനത്ഥാവഹനതായ വേരാനുബന്ധസപത്തസദിസത്താ സപത്താ, രാഗാദീനം സല്ലാനം ബന്ധനതോ സല്ലബന്ധനാ.

മുണ്ഡന്തി മുണ്ഡിതകേസം. തത്ഥ തത്ഥ നന്തകാനി ഗഹേത്വാ സങ്ഘാടിചീവരപാരുപനേന സങ്ഘാടിപാരുതം.

ഉത്തിട്ഠപിണ്ഡോതി വിവടദ്വാരേ ഘരേ ഘരേ പതിട്ഠിത്വാ ലഭനകപിണ്ഡോ. ഉഞ്ഛോതി തദത്ഥം ഉഞ്ഛാചരിയാ. അനഗാരൂപനിസ്സയോതി അനഗാരാനം പബ്ബജിതാനം ഉപഗന്ത്വാ നിസ്സിതബ്ബതോ ഉപനിസ്സയഭൂതോ ജീവിതപരിക്ഖാരോ. തഞ്ഹി നിസ്സായ പബ്ബജിതാ ജീവന്തി.

വന്താതി ഛഡ്ഡിതാ. മഹേസീഹീതി ബുദ്ധാദീഹി മഹേസീഹി. ഖേമട്ഠാനേതി കാമയോഗാദീഹി അനുപദ്ദവട്ഠാനഭൂതേ നിബ്ബാനേ. തേതി മഹേസയോ. അചലം സുഖന്തി നിബ്ബാനസുഖം പത്താ. തസ്മാ തം പത്ഥേന്തേന കാമാ പരിച്ചജിതബ്ബാതി അധിപ്പായോ.

മാഹം കാമേഹി സംഗച്ഛിന്തി അഹം കദാചിപി കാമേഹി ന സമാഗച്ഛേയ്യം. കസ്മാതി ചേ ആഹ – ‘‘യേസു താണം ന വിജ്ജതീ’’തിആദി, യേസു കാമേസു ഉപപരിക്ഖിയമാനേസു ഏകസ്മിമ്പി അനത്ഥപരിത്താണം നാമ നത്ഥി. അഗ്ഗിക്ഖന്ധൂപമാ മഹാഭിതാപട്ഠേന. ദുഖാ ദുക്ഖമട്ഠേന.

പരിപന്ഥോ ഏസ ഭയോ യദിദം കാമാ നാമ അവിദിതവിപുലാനത്ഥാവഹത്താ. സവിഘാതോ ചിത്തവിഘാതകരത്താ. സകണ്ടകോ വിനിവിജ്ഝനത്താ. ഗേധോ സുവിസമോ ചേസോതി ഗിദ്ധിഹേതുതായ ഗേധോ. സുട്ഠു വിസമോ മഹാപലിബോധോ സോ. ദുരതിക്കമനട്ഠേന മഹന്തോ. മോഹനാമുഖോ മുച്ഛാപത്തിഹേതുതോ.

ഉപസഗ്ഗോ ഭീമരൂപോതി അതിഭിംസനകസഭാവോ, മഹന്തോ ദേവതൂപസഗ്ഗോ വിയ അനത്ഥകാദിദുക്ഖാവഹനതോ. സപ്പസിരൂപമാ കാമാ സപ്പടിഭയട്ഠേന.

കാമപങ്കേന സത്താതി കാമസങ്ഖാതേന പങ്കേന സത്താ ലഗ്ഗാ.

ദുഗ്ഗതിഗമനം മഗ്ഗന്തി നിരയാദിഅപായഗാമിനം മഗ്ഗം. കാമഹേതുകന്തി കാമോപഭോഗഹേതുകം. ബഹുന്തി പാണാതിപാതാദിഭേദേന ബഹുവിധം. രോഗമാവഹന്തി രുജ്ജനട്ഠേന രോഗസങ്ഖാതസ്സ ദിട്ഠധമ്മികാദിഭേദസ്സ ദുക്ഖസ്സ ആവഹനകം.

ഏവന്തി ‘‘അമിത്താ വധകാ’’തിആദിനാ വുത്തപ്പകാരേന. അമിത്തജനനാതി അമിത്തഭാവസ്സ നിബ്ബത്തനകാ. താപനാതി സന്താപനകാ, തപനീയാതി അത്ഥോ. സംകിലേസികാതി സംകിലേസാവഹാ. ലോകാമിസാതി ലോകേ ആമിസഭൂതാ. ബന്ധനിയാതി ബന്ധഭൂതേഹി സംയോജനേഹി വഡ്ഢിതബ്ബാ, സംയോജനിയാതി അത്ഥോ. മരണബന്ധനാതി ഭവാദീസു നിബ്ബത്തിനിമിത്തതായ പവത്തകാരണതോ ച മരണവിബന്ധനാ.

ഉമ്മാദനാതി വിപരിണാമധമ്മാനം വിയോഗവസേന സോകുമ്മാദകരാ, വഡ്ഢിയാ വാ ഉപരൂപരിമദാവഹാ. ഉല്ലപനാതി ‘‘അഹോ സുഖം അഹോ സുഖ’’ന്തി ഉദ്ധം ഉദ്ധം ലപാപനകാ. ‘‘ഉല്ലോലനാ’’തിപി പാഠോ, ഭത്തപിണ്ഡനിമിത്തം നങ്ഗുട്ഠം ഉല്ലോലേന്തോ സുനഖോ വിയ ആമിസഹേതു സത്തേ ഉപരൂപരിലാലനാ, പരാഭവാവഞ്ഞാതപാപനകാതി അത്ഥോ. ചിത്തപ്പമാഥിനോതി പരിളാഹുപ്പാദനാദിനാ സമ്പതി ആയതിഞ്ച ചിത്തസ്സ പമഥനസീലാ. ‘‘ചിത്തപ്പമദ്ദിനോ’’തി വാ പാഠോ, സോ ഏവത്ഥോ. യേ പന ‘‘ചിത്തപ്പമാദിനോ’’തി വദന്തി, തേസം ചിത്തസ്സ പമാദാവഹാതി അത്ഥോ. സംകിലേസായാതി വിബാധനായ ഉപതാപനായ വാ. ഖിപ്പം മാരേന ഓഡ്ഡിതന്തി കാമാ നാമേതേ മാരേന ഓഡ്ഡിതം കുമിനന്തി ദട്ഠബ്ബാ സത്താനം അനത്ഥാവഹനതോ.

അനന്താദീനവാതി ‘‘ലോഭനം മദനഞ്ചേത’’ന്തിആദിനാ, ‘‘ഇധ സീതസ്സ പുരക്ഖതോ ഉണ്ഹസ്സ പുരക്ഖതോ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൧൬൭) ച ദുക്ഖക്ഖന്ധസുത്താദീസു വുത്തനയേന അപരിയന്താദീനവാ ബഹുദോസാ. ബഹുദുക്ഖാതി ആപായികാദിബഹുവിധദുക്ഖാനുബന്ധാ. മഹാവിസാതി കടുകാസയ്ഹഫലതായ ഹലാഹലാദിമഹാവിസസദിസാ. അപ്പസ്സാദാതി സത്ഥധാരാഗതമധുബിന്ദു വിയ പരിത്തസ്സാദാ. രണകരാതി സാരാഗാദിസംവഡ്ഢകാ. സുക്കപക്ഖവിസോസനാതി സത്താനം അനവജ്ജകോട്ഠാസസ്സ വിനാസകാ.

സാഹന്തി സാ അഹം, ഹേട്ഠാ വുത്തനയേനേവ സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധാ കാമേ പഹായ പബ്ബജിത്വാ ഠിതാതി അത്ഥോ. ഏതാദിസന്തി ഏവരൂപം വുത്തപ്പകാരം. കത്വാതി ഇതി കത്വാ, യഥാവുത്തകാരണേനാതി അത്ഥോ. ന തം പച്ചാഗമിസ്സാമീതി തം മയാ പുബ്ബേ വന്തകാമേ പുന ന പരിഭുഞ്ജിസ്സാമി. നിബ്ബാനാഭിരതാ സദാതി യസ്മാ പബ്ബജിതകാലതോ പട്ഠായ സബ്ബകാലം നിബ്ബാനാഭിരതാ, തസ്മാ ന തം പച്ചാഗമിസ്സാമീതി യോജനാ.

രണം തരിത്വാ കാമാനന്തി കാമാനം രണം തരിത്വാ, തഞ്ച മയാ കാതബ്ബം അരിയമഗ്ഗസംപഹാരം കത്വാ. സീതിഭാവാഭികങ്ഖിനീതി സബ്ബകിലേസദരഥപരിളാഹവൂപസമേന സീതിഭാവസങ്ഖാതം അരഹത്തം അഭികങ്ഖന്തീ. സബ്ബസംയോജനക്ഖയേതി സബ്ബേസം സംയോജനാനം ഖയഭൂതേ നിബ്ബാനേ അഭിരതാ.

യേന തിണ്ണാ മഹേസിനോതി യേന അരിയമഗ്ഗേന ബുദ്ധാദയോ മഹേസിനോ സംസാരമഹോഘം തിണ്ണാ, അഹമ്പി തേഹി ഗതമഗ്ഗം അനുഗച്ഛാമി, സീലാദിപടിപത്തിയാ അനുപാപുണാമീതി അത്ഥോ.

ധമ്മട്ഠന്തി അരിയഫലധമ്മേ ഠിതം. അനേജന്തി പടിപ്പസ്സദ്ധ ഏജതായ അനേജന്തി ലദ്ധനാമം അഗ്ഗഫലം. ഉപസമ്പജ്ജാതി സമ്പാദേത്വാ അഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമേന അധിഗന്ത്വാ. ഝായതീതി തമേവ ഫലജ്ഝാനം ഉപനിജ്ഝായതി.

അജ്ജട്ഠമീ പബ്ബജിതാതി പബ്ബജിതാ ഹുത്വാ പബ്ബജിതതോ പട്ഠായ അജ്ജ അട്ഠമദിവസോ, ഇതോ അതീതേ അട്ഠമിയം പബ്ബജിതാതി അത്ഥോ. സദ്ധാതി സദ്ധാസമ്പന്നാ. സദ്ധമ്മസോഭനാതി സദ്ധമ്മാധിഗമേന സോഭനാ.

ഭുജിസ്സാതി ദാസഭാവസദിസാനം കിലേസാനം പഹാനേന ഭുജിസ്സാ. കാമച്ഛന്ദാദിഇണാപഗമേന അണണാ.

ഇമാ കിര തിസ്സോ ഗാഥാ പബ്ബജിത്വാ അട്ഠമേ ദിവസേ അരഹത്തം പത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ഫലസമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ നിസിന്നം ഥേരിം ഭിക്ഖൂനം ദസ്സേത്വാ പസംസന്തേന ഭഗവതാ വുത്താ.

അഥ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തം പവത്തിം ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ ദിസ്വാ ‘‘ഏവം സത്ഥാരാ പസംസീയമാനാ അയം ഥേരീ യസ്മാ ദേവേഹി ച പയിരുപാസിതബ്ബാ’’തി താവദേവ താവതിംസേഹി ദേവേഹി സദ്ധിം ഉപസങ്കമിത്വാ അഭിവാദേത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ അട്ഠാസി. തം സന്ധായ സങ്ഗീതികാരേഹി വുത്തം –

‘‘തം സക്കോ ദേവസങ്ഘേന, ഉപസങ്കമ്മ ഇദ്ധിയാ;

നമസ്സതി ഭൂതപതി, സുഭം കമ്മാരധീതര’’ന്തി.

തത്ഥ തീസു കാമഭവേസു ഭൂതാനം സത്താനം പതി ഇസ്സരോതി കത്വാ ഭൂതപതീതി ലദ്ധനാമോ സക്കോ ദേവരാജാ ദേവസങ്ഘേന സദ്ധിം തം സുഭം കമ്മാരധീതരം അത്തനോ ദേവിദ്ധിയാ ഉപസങ്കമ്മ നമസ്സതി, പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദതീതി അത്ഥോ.

സുഭാകമ്മാരധീതുഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

വീസതിനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.