൧൩. വീസതിനിപാതോ

൧. അമ്ബപാലീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

വീസതിനിപാതേ കാളകാ ഭമരവണ്ണസാദിസാതിആദികാ അമ്ബപാലിയാ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ സിഖിസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ ഉപസമ്പന്നാ ഹുത്വാ ഭിക്ഖുനിസിക്ഖാപദം സമാദായ വിഹരന്തീ, ഏകദിവസം സമ്ബഹുലാഹി ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം ചേതിയം വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കരോന്തീ പുരേതരം ഗച്ഛന്തിയാ ഖീണാസവത്ഥേരിയാ ഖിപന്തിയാ സഹസാ ഖേളപിണ്ഡം ചേതിയങ്ഗണേ പതിതം, ഖീണാസവത്ഥേരിയാ അപസ്സിത്വാ ഗതായ അയം പച്ഛതോ ഗച്ഛന്തീ തം ഖേളപിണ്ഡം ദിസ്വാ ‘‘കാ നാമ ഗണികാ ഇമസ്മിം ഠാനേ ഖേളപിണ്ഡം പാതേസീ’’തി അക്കോസി. സാ ഭിക്ഖുനികാലേ സീലം രക്ഖന്തീ ഗബ്ഭവാസം ജിഗുച്ഛിത്വാ ഓപപാതികത്തഭാവേ ചിത്തം ഠപേസി. തേന ചരിമത്തഭാവേ വേസാലിയം രാജുയ്യാനേ അമ്ബരുക്ഖമൂലേ ഓപപാതികാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തം ദിസ്വാ ഉയ്യാനപാലോ നഗരം ഉപനേസി. അമ്ബരുക്ഖമൂലേ നിബ്ബത്തതായ സാ അമ്ബപാലീത്വേവ വോഹരീയിത്ഥ. അഥ നം അഭിരൂപം ദസ്സനീയം പാസാദികം വിലാസകന്തതാദിഗുണവിസേസസമുദിതം ദിസ്വാ സമ്ബഹുലാ രാജകുമാരാ അത്തനോ അത്തനോ പരിഗ്ഗഹം കാതുകാമാ അഞ്ഞമഞ്ഞം കലഹം അകംസു. തേസം കലഹവൂപസമത്ഥം തസ്സാ കമ്മസഞ്ചോദിതാ വോഹാരികാ ‘‘സബ്ബേസം ഹോതൂ’’തി ഗണികാട്ഠാനേ ഠപേസും. സാ സത്ഥരി പടിലദ്ധസദ്ധാ അത്തനോ ഉയ്യാനേ വിഹാരം കത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ നിയ്യാദേത്വാ പച്ഛാ അത്തനോ പുത്തസ്സ വിമലകോണ്ഡഞ്ഞത്ഥേരസ്സ സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ അത്തനോ സരീരസ്സ ജരാജിണ്ണഭാവം നിസ്സായ സംവേഗജാതാ സങ്ഖാരാനം അനിച്ചതം വിഭാവേന്തീ –

൨൫൨. ‘‘കാളകാ ഭമരവണ്ണസാദിസാ, വേല്ലിതഗ്ഗാ മമ മുദ്ധജാ അഹും;

തേ ജരായ സാണവാകസാദിസാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൩. ‘‘വാസിതോവ സുരഭീ കരണ്ഡകോ, പുപ്ഫപൂര മമ ഉത്തമങ്ഗജോ;

തം ജരായഥ സലോമഗന്ധികം, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൪. ‘‘കാനനംവ സഹിതം സുരോപിതം, കോച്ഛസൂചിവിചിതഗ്ഗസോഭിതം;

തം ജരായ വിരലം തഹിം തഹിം, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൫. ‘‘കണ്ഹഖന്ധകസുവണ്ണമണ്ഡിതം, സോഭതേ സുവേണീഹിലങ്കതം;

തം ജരായ ഖലിതം സിരം കതം, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൬. ‘‘ചിത്തകാരസുകതാവ ലേഖികാ, സോഭരേ സു ഭമുകാ പുരേ മമ;

താ ജരായ വലിഭിപ്പലമ്ബിതാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൭. ‘‘ഭസ്സരാ സുരുചിരാ യഥാ മണീ, നേത്തഹേസുമഭിനീലമായതാ;

തേ ജരായഭിഹതാ ന സോഭരേ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൮. ‘‘സണ്ഹതുങ്ഗസദിസീ ച നാസികാ, സോഭതേ സു അഭിയോബ്ബനം പതി;

സാ ജരായ ഉപകൂലിതാ വിയ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൫൯. ‘‘കങ്കണംവ സുകതം സുനിട്ഠിതം, സോഭരേ സു മമ കണ്ണപാളിയോ;

താ ജരായ വലിഭിപ്പലമ്ബിതാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൦. ‘‘പത്തലീമകുലവണ്ണസാദിസാ, സോഭരേ സു ദന്താ പുരേ മമ;

തേ ജരായ ഖണ്ഡിതാ ചാസിതാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൧. ‘‘കാനനമ്ഹി വനസണ്ഡചാരിനീ, കോകിലാവ മധുരം നികൂജിഹം;

തം ജരായ ഖലിതം തഹിം തഹിം, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൨. ‘‘സണ്ഹകമ്ബുരിവ സുപ്പമജ്ജിതാ, സോഭതേ സു ഗീവാ പുരേ മമ;

സാ ജരായ ഭഗ്ഗാ വിനാമിതാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൩. ‘‘വട്ടപലിഘസദിസോപമാ ഉഭോ, സോഭരേ സു ബാഹാ പുരേ മമ;

താ ജരായ യഥാ പാടലിബ്ബലിതാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൪. ‘‘സണ്ഹമുദ്ദികസുവണ്ണമണ്ഡിതാ, സോഭരേ സു ഹത്ഥാ പുരേ മമ;

തേ ജരായ യഥാ മൂലമൂലികാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൫. ‘‘പീനവട്ടസഹിഭുഗ്ഗതാ ഉഭോ, സോഭരേ സു ഥനകാ പുരേ മമ;

ഥേവികീവ ലമ്ബന്തി നോദകാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൬. ‘‘കഞ്ചനസ്സ ഫലകംവ സമ്മട്ഠം, സോഭതേ സു കായോ പുരേ മമ;

സോ വലീഹി സുഖുമാഹി ഓതതോ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൭. ‘‘നാഗഭോഗസദിസോപമാ ഉഭോ, സോഭരേ സു ഊരൂ പുരേ മമ;

തേ ജരായ യഥാ വേളുനാളിയോ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൮. ‘‘സണ്ഹനൂപുരസുവണ്ണമണ്ഡിതാ, സോഭരേ സു ജങ്ഘാ പുരേ മമ;

താ ജരായ തിലദണ്ഡകാരിവ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൬൯. ‘‘തൂലപുണ്ണസദിസോപമാ ഉഭോ, സോഭരേ സു പാദാ പുരേ മമ;

തേ ജരായ ഫുടിതാ വലീമതാ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ.

൨൭൦. ‘‘ഏദിസോ അഹു അയം സമുസ്സയോ, ജജ്ജരോ ബഹുദുഖാനമാലയോ;

സോപലേപപതിതോ ജരാഘരോ, സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി.

തത്ഥ കാളകാതി കാളകവണ്ണാ. ഭമരവണ്ണസാദിസാതി കാളകാ ഹോന്താപി ഭമരസദിസവണ്ണാ, സിനിദ്ധനീലാതി അത്ഥോ. വേല്ലിതഗ്ഗാതി കുഞ്ചിതഗ്ഗാ, മൂലതോ പട്ഠായ യാവ അഗ്ഗാ കുഞ്ചിതാ വേല്ലിതാതി അത്ഥോ. മുദ്ധജാതി കേസാ. ജരായാതി ജരാഹേതു ജരായ ഉപഹതസോഭാ. സാണവാകസാദിസാതി സാണസദിസാ വാകസദിസാ ച, സാണവാകസദിസാ ചേവ മകചിവാകസദിസാ ചാതിപി അത്ഥോ. സച്ചവാദിവചനം അനഞ്ഞഥാതി സച്ചവാദിനോ അവിതഥവാദിനോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ ‘‘സബ്ബം രൂപം അനിച്ചം ജരാഭിഭൂത’’ന്തിആദിവചനം അനഞ്ഞഥാ യഥാഭൂതമേവ, ന തത്ഥ വിതഥം അത്ഥീതി.

വാസിതോവ സുരഭീ കരണ്ഡകോതി പുപ്ഫഗന്ധവാസചുണ്ണാദീഹി വാസിതോ വാസം ഗാഹാപിതോ പസാധനസമുഗ്ഗോ വിയ സുഗന്ധി. പുപ്ഫപൂര മമ ഉത്തമങ്ഗജോതി ചമ്പകസുമനമല്ലികാദീഹി പുപ്ഫേഹി പൂരിതോ പുബ്ബേ മമ കേസകലാപോ നിമ്മലോതി അത്ഥോ. തന്തി ഉത്തമങ്ഗജം. അഥ പച്ഛാ ഏതരഹി സലോമഗന്ധികം പാകതികലോമഗന്ധമേവ ജാതം. അഥ വാ സലോമഗന്ധികന്തി മേണ്ഡകലോമേഹി സമാനഗന്ധം. ‘‘ഏളകലോമഗന്ധ’’ന്തിപി വദന്തി.

കാനനംവ സഹിതം സുരോപിതന്തി സുട്ഠു രോപിതം സഹിതം ഘനസന്നിവേസം ഉദ്ധമേവ ഉട്ഠിതം ഉജുകദീഘസാഖം ഉപവനം വിയ. കോച്ഛസൂചിവിചിതഗ്ഗസോഭിതന്തി പുബ്ബേ കോച്ഛേന സുവണ്ണസൂചിയാ ച കേസജടാവിജടനേന വിചിതഗ്ഗം ഹുത്വാ സോഭിതം, ഘനഭാവേന വാ കോച്ഛസദിസം ഹുത്വാ പണദന്തസൂചീഹി വിചിതഗ്ഗതായ സോഭിതം. തന്തി ഉത്തമങ്ഗജം. വിരലം തഹിം തഹിന്തി തത്ഥ തത്ഥ വിരലം വിലൂനകേസം.

കണ്ഹഖന്ധകസുവണ്ണമണ്ഡിതന്തി സുവണ്ണവജിരാദീഹി വിഭൂസിതം കണ്ഹകേസപുഞ്ജകം. യേ പന ‘‘സണ്ഹകണ്ഡകസുവണ്ണമണ്ഡിത’’ന്തി പഠന്തി, തേസം സണ്ഹാഹി സുവണ്ണസൂചീഹി ജടാവിജടനേന മണ്ഡിതന്തി അത്ഥോ. സോഭതേ സുവേണീഹിലങ്കതന്തി സുന്ദരേഹി രാജരുക്ഖമാലാ സദിസേഹി കേസവേണീഹി അലങ്കതം ഹുത്വാ പുബ്ബേ വിരാജതേ. തം ജരായ ഖലിതം സിരം കതന്തി തം തഥാ സോഭിതം സിരം ഇദാനി ജരായ ഖലിതം ഖണ്ഡിതാഖണ്ഡിതം വിലൂനകേസം കതം.

ചിത്തകാരസുകതാവ ലേഖികാതി ചിത്തകാരേന സിപ്പിനാ നീലായ വണ്ണധാതുയാ സുട്ഠു കതാ ലേഖാ വിയ സോഭതേ. സു ഭമുകാ പുരേ മമാതി സുന്ദരാ ഭമുകാ പുബ്ബേ മമ സോഭനം ഗതാ. വലിഭിപ്പലമ്ബിതാതി നലാടന്തേ ഉപ്പന്നാഹി വലീഹി പലമ്ബന്താ ഠിതാ.

ഭസ്സരാതി ഭാസുരാ. സുരുചിരാതി സുട്ഠു രുചിരാ. യഥാ മണീതി മണിമുദ്ദികാ വിയ. നേത്തഹേസുന്തി സുനേത്താ അഹേസും. അഭിനീലമായതാതി അഭിനീലാ ഹുത്വാ ആയതാ. തേതി നേത്താ. ജരായഭിഹതാതി ജരായ അഭിഹതാ.

സണ്ഹതുങ്ഗസദിസീ ചാതി സണ്ഹാ തുങ്ഗാ സേസമുഖാവയവാനം അനുരൂപാ ച. സോഭതേതി വട്ടേത്വാ ഠപിതഹരിതാലവട്ടി വിയ മമ നാസികാ സോഭതേ. സു അഭിയോബ്ബനം പതീതി സുന്ദരേ അഭിനവയോബ്ബനകാലേ സാ നാസികാ ഇദാനി ജരായ നിവാരിതസോഭതായ പരിസേദിതാ വിയ വരത്താ വിയ ച ജാതാ.

കങ്കണംവ സുകതം സുനിട്ഠിതന്തി സുപരികമ്മകതം സുവണ്ണകങ്കണം വിയ വട്ടുലഭാവം സന്ധായ വദതി. സോഭരേതി സോഭന്തേ. ‘‘സോഭന്തേ’’തി വാ പാഠോ. സുഇതി നിപാതമത്തം. കണ്ണപാളിയോതി കണ്ണഗന്ധാ. വലിഭിപ്പലമ്ബിതാതി തഹിം തഹിം ഉപ്പന്നവലീഹി വലിതാ ഹുത്വാ വട്ടനിയാ പണാമിതവത്ഥഖന്ധാ വിയ ഭസ്സന്താ ഓലമ്ബന്തി.

പത്തലീമകുലവണ്ണസാദിസാതി കദലിമകുലസദിസവണ്ണസണ്ഠാനാ. ഖണ്ഡിതാതി ഭേദനപതനേഹി ഖണ്ഡിതാ ഖണ്ഡഭാവം ഗതാ. അസിതാതി വണ്ണഭേദേന അസിതഭാവം ഗതാ.

കാനനമ്ഹി വനസണ്ഡചാരിനീ, കോകിലാവ മധുരം നികൂജിഹന്തി വനസണ്ഡേ ഗോചരചരണേന വനസണ്ഡചാരിനീ കാനനേ അനുസംഗീതനിവാസിനീ കോകിലാ വിയ മധുരാലാപം നികൂജിഹം. തന്തി നികൂജിതം ആലാപം. ഖലിതം തഹിം തഹിന്തി ഖണ്ഡദന്താദിഭാവേന തത്ഥ തത്ഥ പക്ഖലിതം ജാതം.

സണ്ഹകമ്ബുരിവ സുപ്പമജ്ജിതാതി സുട്ഠു പമജ്ജിതാ സണ്ഹാ സുവണ്ണസങ്ഖാ വിയ. ഭഗ്ഗാ വിനാമിതാതി മംസപരിക്ഖയേന വിഭൂതസിരാജാലതായ ഭഗ്ഗാ ഹുത്വാ വിനതാ.

വട്ടപലിഘസദിസോപമാതി വട്ടേന പലിഘദണ്ഡേന സമസമാ. താതി താ ഉഭോപി ബാഹായോ. യഥാ പാടലിബ്ബലിതാതി ജജ്ജരഭാവേന പലിതപാടലിസാഖാസദിസാ.

സണ്ഹമുദ്ദികസുവണ്ണമണ്ഡിതാതി സുവണ്ണമയാഹി മട്ഠഭാസുരാഹി മുദ്ദികാഹി വിഭൂസിതാ. യഥാ മൂലമൂലികാതി മൂലകകണ്ഡസദിസാ.

പീനവട്ടസഹിതുഗ്ഗതാതി പീനാ വട്ടാ അഞ്ഞമഞ്ഞം സഹിതാവ ഹുത്വാ ഉഗ്ഗതാ ഉദ്ധമുഖാ. സോഭതേ സു ഥനകാ പുരേ മമാതി മമ ഉഭോപി ഥനാ യഥാവുത്തരൂപാ ഹുത്വാ സുവണ്ണകലസിയോ വിയ സോഭിംസു. പുഥുത്തേ ഹി ഇദം ഏകവചനം, അതീതത്ഥേ ച വത്തമാനവചനം. ഥേവികീവ ലമ്ബന്തി നോദകാതി തേ ഉഭോപി മേ ഥനാ നോദകാ ഗലിതജലാ വേണുദണ്ഡകേ ഠപിതഉദകഭസ്മാ വിയ ലമ്ബന്തി.

കഞ്ചനഫലകംവ സമ്മട്ഠന്തി ജാതിഹിങ്ഗുലകേന മക്ഖിത്വാ ചിരപരിമജ്ജിതസോവണ്ണഫലകം വിയ സോഭതേ. സോ വലീഹി സുഖുമാഹി ഓതതോതി സോ മമ കായോ ഇദാനി സുഖുമാഹി വലീഹി തഹിം തഹിം വിതതോ വലിത്തചതം ആപന്നോ.

നാഗഭോഗസദിസോപമാതി ഹത്ഥിനാഗസ്സ ഹത്ഥേന സമസമാ. ഹത്ഥോ ഹി ഇധ ഭുഞ്ജതി ഏതേനാതി ഭോഗോതി വുത്തോ. തേതി ഊരുയോ. യഥാ വേളുനാളിയോതി ഇദാനി വേളുപബ്ബസദിസാ അഹേസും.

സണ്ഹനൂപുരസുവണ്ണമണ്ഡിതാതി സിനിദ്ധമട്ഠേഹി സുവണ്ണനൂപുരേഹി വിഭൂസിതാ. ജങ്ഘാതി അട്ഠിജങ്ഘായോ. താതി താ ജങ്ഘായോ. തിലദണ്ഡകാരിവാതി അപ്പമംസലോഹിതത്താ കിസഭാവേന ലൂനാവസിട്ഠവിസുക്ഖതിലദണ്ഡകാ വിയ അഹേസും. ര-കാരോ പദസന്ധികരോ.

തൂലപുണ്ണസദിസോപമാതി മുദുസിനിദ്ധഭാവേന സിമ്ബലിതൂലപുണ്ണപലിഗുണ്ഠിതഉപാഹനസദിസാ. തേ മമ പാദാ ഇദാനി ഫുടിതാ ഫലിതാ, വലീമതാ വലിമന്തോ ജാതാ.

ഏദിസോതി ഏവരൂപോ. അഹു അഹോസി യഥാവുത്തപ്പകാരോ. അയം സമുസ്സയോതി അയം മമ കായോ. ജജ്ജരോതി സിഥിലാബന്ധോ. ബഹുദുഖാനമാലയോതി ജരാദിഹേതുകാനം ബഹൂനം ദുക്ഖാനം ആലയഭൂതോ. സോപലേപപതിതോതി സോ അയം സമുസ്സയോ അപലേപപതിതോ അഭിസങ്ഖാരാലേപപരിക്ഖയേന പതിതോ പാതാഭിമുഖോതി അത്ഥോ. സോപി അലേപപതിതോതി വാ പദവിഭാഗോ, സോ ഏവത്ഥോ. ജരാഘരോതി ജിണ്ണഘരസദിസോ. ജരായ വാ ഘരഭൂതോ അഹോസി. തസ്മാ സച്ചവാദിനോ ധമ്മാനം യഥാഭൂതം സഭാവം സമ്മദേവ ഞത്വാ കഥനതോ അവിതഥവാദിനോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ മമ സത്ഥുവചനം അനഞ്ഞഥാ.

ഏവം അയം ഥേരീ അത്തനോ അത്തഭാവേ അനിച്ചതായ സല്ലക്ഖണമുഖേന സബ്ബേസുപി തേഭൂമകധമ്മേസു അനിച്ചതം ഉപധാരേത്വാ തദനുസാരേന തത്ഥ ദുക്ഖലക്ഖണം അനത്തലക്ഖണഞ്ച ആരോപേത്വാ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേന്തീ മഗ്ഗപടിപാടിയാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേരീ ൨.൪.൨൦൪-൨൧൯) –

‘‘യോ രംസിഫുസിതാവേളോ, ഫുസ്സോ നാമ മഹാമുനി;

തസ്സാഹം ഭഗിനീ ആസിം, അജായിം ഖത്തിയേ കുലേ.

‘‘തസ്സ ധമ്മം സുണിത്വാഹം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

മഹാദാനം ദദിത്വാന, പത്ഥയിം രൂപസമ്പദം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, സിഖീ ലോകഗ്ഗനായകോ;

ഉപ്പന്നോ ലോകപജ്ജോതോ, തിലോകസരണോ ജിനോ.

‘‘തദാരുണപുരേ രമ്മേ, ബ്രഹ്മഞ്ഞകുലസമ്ഭവാ;

വിമുത്തചിത്തം കുപിതാ, ഭിക്ഖുനിം അഭിസാപയിം.

‘‘വേസികാവ അനാചാരാ, ജിനസാസനദൂസികാ;

ഏവം അക്കോസയിത്വാന, തേന പാപേന കമ്മുനാ.

‘‘ദാരുണം നിരയം ഗന്ത്വാ, മഹാദുക്ഖസമപ്പിതാ;

തതോ ചുതാ മനുസ്സേസു, ഉപപന്നാ തപസ്സിനീ.

‘‘ദസജാതിസഹസ്സാനി, ഗണികത്തമകാരയിം;

തമ്ഹാ പാപാ ന മുച്ചിസ്സം, ഭുത്വാ ദുട്ഠവിസം യഥാ.

‘‘ബ്രഹ്മചരിയമസേവിസ്സം, കസ്സപേ ജിനസാസനേ;

തേന കമ്മവിപാകേന, അജായിം തിദസേ പുരേ.

‘‘പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, അഹോസിം ഓപപാതികാ;

അമ്ബസാഖന്തരേ ജാതാ, അമ്ബപാലീതി തേനഹം.

‘‘പരിവുതാ പാണകോടീഹി, പബ്ബജിം ജിനസാസനേ;

പത്താഹം അചലം ഠാനം, ധീതാ ബുദ്ധസ്സ ഓരസാ.

‘‘ഇദ്ധീസു ച വസീ ഹോമി, സോതധാതുവിസുദ്ധിയാ;

ചേതോപരിയഞാണസ്സ, വസീ ഹോമി മഹാമുനി.

‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

‘‘അത്ഥധമ്മനിരുത്തീസു, പടിഭാനേ തഥേവ ച;

ഞാണം മേ വിമലം സുദ്ധം, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ വാഹസാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗീവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമി അനാസവാ.

‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ ഉദാനവസേന താ ഏവ ഗാഥാ പച്ചുദാഹാസീതി.

അമ്ബപാലീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. രോഹിനീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

സമണാതി ഭോതി സുപീതിആദികാ രോഹിനിയാ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ ഇതോ ഏകനവുതികപ്പേ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ, ഏകദിവസം ബന്ധുമതീനഗരേ ഭഗവന്തം പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ പൂവസ്സ പൂരേത്വാ ഭഗവതോ ദത്വാ പീതിസോമനസ്സജാതാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദി. സാ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തീ അനുക്കമേന ഉപചിതവിമോക്ഖസമ്ഭാരാ ഹുത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ വേസാലിയം മഹാവിഭവസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ രോഹിനീതി ലദ്ധനാമാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ, സത്ഥരി വേസാലിയം വിഹരന്തേ വിഹാരം ഗന്തവാ ധമ്മം സുത്വാ സോതാപന്നാ ഹുത്വാ മാതാപിതൂനം ധമ്മം ദേസേത്വാ സാസനേ പസാദം ഉപ്പാദേത്വാ തേ അനുജാനാപേത്വാ സയം പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ ന ചിരസ്സേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം –

‘‘നഗരേ ബന്ധുമതിയാ, വിപസ്സിസ്സ മഹേസിനോ;

പിണ്ഡായ വിചരന്തസ്സ, പൂവേദാസിമഹം തദാ.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

തത്ഥ ചിത്തം പസാദേത്വാ, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

‘‘ഛത്തിംസദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

പഞ്ഞാസചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

‘‘മനസാ പത്ഥിതാ നാമ, സബ്ബാ മയ്ഹം സമിജ്ഝഥ;

സമ്പത്തിം അനുഭോത്വാന, ദേവേസു മനുജേസു ച.

‘‘പച്ഛിമേ ഭവസമ്പത്തേ, ജാതോ വിപ്പകുലേ അഹം;

രോഹിനീ നാമ നാമേന, ഞാതകേഹി പിയായിതാ.

‘‘ഭിക്ഖൂനം സന്തികം ഗന്ത്വാ, ധമ്മം സുത്വാ യഥാതഥം;

സംവിഗ്ഗമാനസാ ഹുത്വാ, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

‘‘യോനിസോ പദഹന്തീനം, അരഹത്തമപാപുണിം;

ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പൂവദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പുബ്ബേ സോതാപന്നകാലേ പിതരാ അത്തനാ ച വചനപടിവചനവസേന വുത്തഗാഥാ ഉദാനവസേന ഭാസന്തീ –

൨൭൧. ‘‘സമണാതി ഭോതി സുപി, സമണാതി പബുജ്ഝസി;

സമണാനേവ കിത്തേസി, സമണീ നൂന ഭവിസ്സസി.

൨൭൨. ‘‘വിപുലം അന്നഞ്ച പാനഞ്ച, സമണാനം പവേച്ഛസി;

രോഹിനീ ദാനി പുച്ഛാമി, കേന തേ സമണാ പിയാ.

൨൭൩. ‘‘അകമ്മകാമാ അലസാ, പരദത്തൂപജീവിനോ;

ആസംസുകാ സാദുകാമാ, കേന തേ സമണാ പിയാ.

൨൭൪. ‘‘ചിരസ്സം വത മം താത, സമണാനം പരിപുച്ഛസി;

തേസം തേ കിത്തയിസ്സാമി, പഞ്ഞാസീലപരക്കമം.

൨൭൫. ‘‘കമ്മകാമാ അനലസാ, കമ്മസേട്ഠസ്സ കാരകാ;

രാഗം ദോസം പജഹന്തി, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൭൬. ‘‘തീണി പാപസ്സ മൂലാനി, ധുനന്തി സുചികാരിനോ;

സബ്ബം പാപം പഹീനേസം, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൭൭. ‘‘കായകമ്മം സുചി നേസം, വചീകമ്മഞ്ച താദിസം;

മനോകമ്മം സുചി നേസം, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൭൮. ‘‘വിമലാ സങ്ഖമുത്താവ, സുദ്ധാ സന്തരബാഹിരാ;

പുണ്ണാ സുക്കാന ധമ്മാനം, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൭൯. ‘‘ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ, അരിയാ ധമ്മജീവിനോ;

അത്ഥം ധമ്മഞ്ച ദേസേന്തി, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൦. ‘‘ബഹുസ്സുതാ ധമ്മധരാ, അരിയാ ധമ്മജീവിനോ;

ഏകഗ്ഗചിത്താ സതിമന്തോ, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൧. ‘‘ദൂരങ്ഗമാ സതിമന്തോ, മന്തഭാണീ അനുദ്ധതാ;

ദുക്ഖസ്സന്തം പജാനന്തി, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൨. ‘‘യസ്മാ ഗാമാ പക്കമന്തി, ന വിലോകേന്തി കിഞ്ചനം;

അനപേക്ഖാവ ഗച്ഛന്തി, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൩. ‘‘ന തേ സം കോട്ഠേ ഓപേന്തി, ന കുമ്ഭിം ന ഖളോപിയം;

പരിനിട്ഠിതമേസാനാ, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൪. ‘‘ന തേ ഹിരഞ്ഞം ഗണ്ഹന്തി, ന സുവണ്ണം ന രൂപിയം;

പച്ചുപ്പന്നേന യാപേന്തി, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൫. ‘‘നാനാകുലാ പബ്ബജിതാ, നാനാജനപദേഹി ച;

അഞ്ഞമഞ്ഞം പിഹയന്തി, തേന മേ സമണാ പിയാ.

൨൮൬. ‘‘അത്ഥായ വത നോ ഭോതി, കുലേ ജാതാസി രോഹിനീ;

സദ്ധാ ബുദ്ധേ ച ധമ്മേ ച, സങ്ഘേ ച തിബ്ബഗാരവാ.

൨൮൭. ‘‘തുവഞ്ഹേതം പജാനാസി, പുഞ്ഞക്ഖേത്തം അനുത്തരം;

അമ്ഹമ്പി ഏതേ സമണാ, പടിഗ്ഗണ്ഹന്തി ദക്ഖിണം.

൨൮൮. ‘‘പതിട്ഠിതോ ഹേത്ഥ യഞ്ഞോ, വിപുലോ നോ ഭവിസ്സതി;