൧൪. തിംസനിപാതോ

൧. സുഭാജീവകമ്ബവനികാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

തിംസനിപാതേ ജീവകമ്ബവനം രമ്മന്തിആദികാ സുഭായ ജീവകമ്ബവനികായ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ, സമ്ഭാവിതകുസലമൂലാ അനുക്കമേന പരിബ്രൂഹിതവിമോക്ഖസമ്ഭാരാ പരിപക്കഞാണാ ഹുത്വാ, ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹേ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ നിബ്ബത്തി, സുഭാതിസ്സാ നാമമഹോസി. തസ്സാ കിര സരീരാവയവാ സോഭനവണ്ണയുത്താ അഹേസും, തസ്മാ സുഭാതി അന്വത്ഥമേവ നാമം ജാതം. സാ സത്ഥു രാജഗഹപ്പവേസനേ പടിലദ്ധസദ്ധാ ഉപാസികാ ഹുത്വാ അപരഭാഗേ സംസാരേ ജാതസംവേഗാ കാമേസു ആദീനവം ദിസ്വാ നേക്ഖമ്മഞ്ച ഖേമതോ സല്ലക്ഖന്തീ മഹാപജാപതിയാ ഗോതമിയാ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തീ കതിപാഹേനേവ അനാഗാമിഫലേ പതിട്ഠാസി.

അഥ നം ഏകദിവസം അഞ്ഞതരോ രാജഗഹവാസീ ധുത്തപുരിസോ തരുണോ പഠമയോബ്ബനേ ഠിതോ ജീവകമ്ബവനേ ദിവാവിഹാരായ ഗച്ഛന്തിം ദിസ്വാ പടിബദ്ധചിത്തോ ഹുത്വാ മഗ്ഗം ഓവരന്തോ കാമേഹി നിമന്തേസി. സാ തസ്സ നാനപ്പകാരേഹി കാമാനം ആദീനവം അത്തനോ ച നേക്ഖമ്മജ്ഝാസയം പവേദേന്തീ ധമ്മം കഥേസി. സോ ധമ്മകഥം സുത്വാപി ന പടിക്കമതി, നിബന്ധതിയേവ. ഥേരീ നം അത്തനോ വചനേ അതിട്ഠന്തം അക്ഖിമ്ഹി ച അഭിരത്തം ദിസ്വാ, ‘‘ഹന്ദ, തയാ സമ്ഭാവിതം അക്ഖി’’ന്തി അത്തനോ ഏകം അക്ഖിം ഉപ്പാടേത്വാ തസ്സ ഉപനേസി. തതോ സോ പുരിസോ സന്താസോ സംവേഗജാതോ തത്ഥ വിഗതരാഗോവ ഹുത്വാ ഥേരിം ഖമാപേത്വാ ഗതോ. ഥേരീ സത്ഥു സന്തികം അഗമാസി. സത്ഥുനോ സഹ ദസ്സനേനേവസ്സാ അക്ഖി പടിപാകതികം അഹോസി. തതോ സാ ബുദ്ധഗതായ പീതിയാ നിരന്തരം ഫുടാ ഹുത്വാ അട്ഠാസി. സത്ഥാ തസ്സാ ചിത്താചാരം ഞത്വാ ധമ്മം ദേസേത്വാ അഗ്ഗമഗ്ഗത്ഥായ കമ്മട്ഠാനം ആചിക്ഖി. സാ പീതിം വിക്ഖമ്ഭേത്വാ താവദേവ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. അരഹത്തം പന പത്വാ ഫലസുഖേന നിബ്ബാനസുഖേന വിഹരന്തീ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ അത്തനാ തേന ച ധുത്തപുരിസേന വുത്തഗാഥാ ഉദാനവസേന –

൩൬൮. ‘‘ജീവകമ്ബവനം രമ്മം, ഗച്ഛന്തിം ഭിക്ഖുനിം സുഭം;

ധുത്തകോ സന്നിവാരേസി, തമേനം അബ്രവീ സുഭാ.

൩൬൯. ‘‘കിം തേ അപരാധിതം മയാ, യം മം ഓവരിയാന തിട്ഠസി;

ന ഹി പബ്ബജിതായ ആവുസോ, പുരിസോ സമ്ഫുസനായ കപ്പതി.

൩൭൦. ‘‘ഗരുകേ മമ സത്ഥുസാസനേ, യാ സിക്ഖാ സുഗതേന ദേസിതാ;

പരിസുദ്ധപദം അനങ്ഗണം, കിം മം ഓവരിയാന തിട്ഠസി.

൩൭൧. ‘‘ആവിലചിത്തോ അനാവിലം, സരജോ വീതരജം അനങ്ഗണം;

സബ്ബത്ഥ വിമുത്തമാനസം, കിം മം ഓവരിയാന തിട്ഠസി.

൩൭൨. ‘‘ദഹരാ ച അപാപികാ ചസി, കിം തേ പബ്ബജ്ജാ കരിസ്സതി;

നിക്ഖിപ കാസായചീവരം, ഏഹി രമാമ സുപുപ്ഫിതേ വനേ.

൩൭൩. ‘‘മധുരഞ്ച പവന്തി സബ്ബസോ, കുസുമരജേന സമുട്ഠിതാ ദുമാ;

പഠമവസന്തോ സുഖോ ഉതു, ഏഹി രമാമ സുപുപ്ഫിതേ വനേ.

൩൭൪. ‘‘കുസുമിതസിഖരാ ച പാദപാ, അഭിഗജ്ജന്തിവ മാലുതേരിതാ;

കാ തുയ്ഹം രതി ഭവിസ്സതി, യദി ഏകാ വനമോഗഹിസ്സസി.

൩൭൫. ‘‘വാളമിഗസങ്ഘസേവിതം, കുഞ്ജരമത്തകരേണുലോളിതം;

അസഹായികാ ഗന്തുമിച്ഛസി, രഹിതം ഭിംസനകം മഹാവനം.

൩൭൬. ‘‘തപനീയകതാവ ധീതികാ, വിചരസി ചിത്തലതേവ അച്ഛരാ;

കാസികസുഖുമേഹി വഗ്ഗുഭി, സോഭസീ സുവസനേഹി നൂപമേ.

൩൭൭. ‘‘അഹം തവ വസാനുഗോ സിയം, യദി വിഹരേമസേ കാനനന്തരേ;

ന ഹി മത്ഥി തയാ പിയത്തരോ, പാണോ കിന്നരിമന്ദലോചനേ.

൩൭൮. ‘‘യദി മേ വചനം കരിസ്സസി, സുഖിതാ ഏഹി അഗാരമാവസ;

പാസാദനിവാതവാസിനീ, പരികമ്മം തേ കരോന്തു നാരിയോ.

൩൭൯. ‘‘കാസികസുഖുമാനി ധാരയ, അഭിരോപേഹി ച മാലവണ്ണകം;

കഞ്ചനമണിമുത്തകം ബഹും, വിവിധം ആഭരണം കരോമി തേ.

൩൮൦. ‘‘സുധോതരജപച്ഛദം സുഭം, ഗോനകതൂലികസന്ഥതം നവം;

അഭിരുഹ സയനം മഹാരഹം, ചന്ദനമണ്ഡിതസാരഗന്ധികം.

൩൮൧. ‘‘ഉപ്പലം ചുദകാ സമുഗ്ഗതം, യഥാ തം അമനുസ്സസേവിതം;

ഏവം ത്വം ബ്രഹ്മചാരിനീ, സകേസങ്ഗേസു ജരം ഗമിസ്സസി.

൩൮൨. ‘‘കിം തേ ഇധ സാരസമ്മതം, കുണപപൂരമ്ഹി സുസാനവഡ്ഢനേ;

ഭേദനധമ്മേ കളേവരേ, യം ദിസ്വാ വിമനോ ഉദിക്ഖസി.

൩൮൩. ‘‘അക്ഖീനി ച തൂരിയാരിവ, കിന്നരിയാരിവ പബ്ബതന്തരേ;

തവ മേ നയനാനി ദക്ഖിയ, ഭിയ്യോ കാമരതീ പവഡ്ഢതി.

൩൮൪. ‘‘ഉപ്പലസിഖരോപമാനി തേ, വിമലേ ഹാടകസന്നിഭേ മുഖേ;

തവ മേ നയനാനി ദക്ഖിയ, ഭിയ്യോ കാമഗുണോ പവഡ്ഢതി.

൩൮൫. ‘‘അപി ദൂരഗതാ സരമ്ഹസേ, ആയതപമ്ഹേ വിസുദ്ധദസ്സനേ;

ന ഹി മത്ഥി തയാ പിയത്തരോ, നയനാ കിന്നരിമന്ദലോചനേ.

൩൮൬. ‘‘അപഥേന പയാതുമിച്ഛസി, ചന്ദം കീളനകം ഗവേസസി;

മേരും ലങ്ഘേതുമിച്ഛസി, യോ ത്വം ബുദ്ധസുതം മഗ്ഗയസി.

൩൮൭. ‘‘നത്ഥി ഹി ലോകേ സദേവകേ, രാഗോ യത്ഥപി ദാനി മേ സിയാ;

നപി നം ജാനാമി കീരിസോ, അഥ മഗ്ഗേന ഹതോ സമൂലകോ.

൩൮൮. ‘‘ഇങ്ഗാലകുയാവ ഉജ്ഝിതോ, വിസപത്തോരിവ അഗ്ഗിതോ കതോ;

നപി നം പസ്സാമി കീരിസോ, അഥ മഗ്ഗേന ഹതോ സമൂലകോ.

൩൮൯. ‘‘യസ്സാ സിയാ അപച്ചവേക്ഖിതം, സത്ഥാ വാ അനുപാസിതോ സിയാ;

ത്വം താദിസികം പലോഭയ, ജാനന്തിം സോ ഇമം വിഹഞ്ഞസി.

൩൯൦. ‘‘മയ്ഹഞ്ഹി അക്കുട്ഠവന്ദിതേ, സുഖദുക്ഖേ ച സതീ ഉപട്ഠിതാ;

സങ്ഖതമസുഭന്തി ജാനിയ, സബ്ബത്ഥേവ മനോ ന ലിമ്പതി.

൩൯൧. ‘‘സാഹം സുഗതസ്സ സാവികാ, മഗ്ഗട്ഠങ്ഗികയാനയായിനീ;

ഉദ്ധടസല്ലാ അനാസവാ, സുഞ്ഞാഗാരഗതാ രമാമഹം.

൩൯൨. ‘‘ദിട്ഠാ ഹി മയാ സുചിത്തിതാ, സോമ്ഭാ ദാരുകപില്ലകാനി വാ;

തന്തീഹി ച ഖീലകേഹി ച, വിനിബദ്ധാ വിവിധം പനച്ചകാ.

൩൯൩. ‘‘തമ്ഹുദ്ധടേ തന്തിഖീലകേ, വിസ്സട്ഠേ വികലേ പരിക്രിതേ;

ന വിന്ദേയ്യ ഖണ്ഡസോ കതേ, കിമ്ഹി തത്ഥ മനം നിവേസയേ.

൩൯൪. ‘‘തഥൂപമാ ദേഹകാനി മം, തേഹി ധമ്മേഹി വിനാ ന വത്തന്തി;

ധമ്മേഹി വിനാ ന വത്തതി, കിമ്ഹി തത്ഥ മനം നിവേസയേ.

൩൯൫. ‘‘യഥാ ഹരിതാലേന മക്ഖിതം, അദ്ദസ ചിത്തികം ഭിത്തിയാ കതം;

തമ്ഹി തേ വിപരീതദസ്സനം, സഞ്ഞാ മാനുസികാ നിരത്ഥികാ.

൩൯൬. ‘‘മായം വിയ അഗ്ഗതോ കതം, സുപിനന്തേവ സുവണ്ണപാദപം;

ഉപഗച്ഛസി അന്ധ രിത്തകം, ജനമജ്ഝേരിവ രുപ്പരൂപകം.

൩൯൭. ‘‘വട്ടനിരിവ കോടരോഹിതാ, മജ്ഝേ പുബ്ബുളകാ സഅസ്സുകാ;

പീളകോളികാ ചേത്ഥ ജായതി, വിവിധാ ചക്ഖുവിധാ ച പിണ്ഡിതാ.

൩൯൮. ‘‘ഉപ്പാടിയ ചാരുദസ്സനാ, ന ച പജ്ജിത്ഥ അസങ്ഗമാനസാ;

ഹന്ദ തേ ചക്ഖും ഹരസ്സു തം, തസ്സ നരസ്സ അദാസി താവദേ.

൩൯൯. ‘‘തസ്സ ച വിരമാസി താവദേ, രാഗോ തത്ഥ ഖമാപയീ ച നം;

സോത്ഥി സിയാ ബ്രഹ്മചാരിനീ, ന പുനോ ഏദിസകം ഭവിസ്സതി.

൪൦൦. ‘‘ആസാദിയ ഏദിസം ജനം, അഗ്ഗിം പജ്ജലിതംവ ലിങ്ഗിയ;

ഗണ്ഹിയ ആസീവിസം വിയ, അപി നു സോത്ഥി സിയാ ഖമേഹി നോ.

൪൦൧. ‘‘മുത്താ ച തതോ സാ ഭിക്ഖുനീ, അഗമീ ബുദ്ധവരസ്സ സന്തികം;

പസ്സിയ വരപുഞ്ഞലക്ഖണം, ചക്ഖു ആസി യഥാ പുരാണക’’ന്തി. –

ഇമാ ഗാഥാ പച്ചുദാഹാസി.

തത്ഥ ജീവകമ്ബവനന്തി ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ അമ്ബവനം. രമ്മന്തി രമണീയം. തം കിര ഭൂമിഭാഗസമ്പത്തിയാ ഛായൂദകസമ്പത്തിയാ ച രുക്ഖാനം രോപിതാകാരേന അതിവിയ മനുഞ്ഞം മനോരമം. ഗച്ഛന്തിന്തി അമ്ബവനം ഉദ്ദിസ്സ ഗതം, ദിവാവിഹാരായ ഉപഗച്ഛന്തിം. സുഭന്തി ഏവംനാമികം. ധുത്തകോതി ഇത്ഥിധുത്തോ. രാജഗഹവാസീ കിരേകോ മഹാവിഭവസ്സ സുവണ്ണകാരസ്സ പുത്തോ യുവാ അഭിരൂപോ ഇത്ഥിധുത്തോ പുരിസോ മത്തോ വിചരതി. സോ തം പടിപഥേ ദിസ്വാ പടിബദ്ധചിത്തോ മഗ്ഗം ഉപരുന്ധിത്വാ അട്ഠാസി. തേന വുത്തം – ‘‘ധുത്തകോ സന്നിവാരേസീ’’തി, മമ ഗമനം നിസേധേസീതി അത്ഥോ. തമേനം അബ്രവീ സുഭാതി തമേനം നിവാരേത്വാ ഠിതം ധുത്തം സുഭാ ഭിക്ഖുനീ കഥേസി. ഏത്ഥ ച ‘‘ഗച്ഛന്തിം ഭിക്ഖുനിം സുഭം, അബ്രവി സുഭാ’’തി ച അത്താനമേവ ഥേരീ അഞ്ഞം വിയ കത്വാ വദതി. ഥേരിയാ വുത്തഗാഥാനം സമ്ബന്ധദസ്സനവസേന സങ്ഗീതികാരേഹി അയം ഗാഥാ വുത്താ.

‘‘അബ്രവീ സുഭാ’’തി വത്വാ തസ്സാ വുത്താകാരദസ്സനത്ഥം ആഹ ‘‘കിം തേ അപരാധിത’’ന്തിആദി. തത്ഥ കിം തേ അപരാധിതം മയാതി കിം തുയ്ഹം, ആവുസോ, മയാ അപരദ്ധം. യം മം ഓവരിയാന തിട്ഠസീതി യേന അപരാധേന മം ഗച്ഛന്തിം ഓവരിത്വാ ഗമനം നിസേധേത്വാ തിട്ഠസി, സോ നത്ഥേവാതി അധിപ്പായോ. അഥ ഇത്ഥീതിസഞ്ഞായ ഏവം പടിപജ്ജസി, ഏവമ്പി ന യുത്തന്തി ദസ്സേന്തീ ആഹ – ‘‘ന ഹി പബ്ബജിതായ, ആവുസോ, പുരിസോ സമ്ഫുസനായ കപ്പതീ’’തി, ആവുസോ സുവണ്ണകാരപുത്ത, ലോകിയചാരിത്തേനപി പുരിസസ്സ പബ്ബജിതാനം സമ്ഫുസനായ ന കപ്പതി, പബ്ബജിതായ പന പുരിസോ തിരച്ഛാനഗതോപി സമ്ഫുസനായ ന കപ്പതി, തിട്ഠതു താവ പുരിസഫുസനാ, രാഗവസേനസ്സാ നിസ്സഗ്ഗിയേന പുരിസസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയസ്സാപി ഫുസനാ ന കപ്പതേവ.

തേനാഹ ‘‘ഗരുകേ മമ സത്ഥുസാസനേ’’തിആദി. തസ്സത്ഥോ – ഗരുകേ പാസാണച്ഛത്തം വിയ ഗരുകാതബ്ബേ മയ്ഹം സത്ഥു സാസനേ യാ സിക്ഖാ ഭിക്ഖുനിയോ ഉദ്ദിസ്സ സുഗതേന സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ദേസിതാ പഞ്ഞത്താ. താഹി പരിസുദ്ധപദം പരിസുദ്ധകുസലകോട്ഠാസം, രാഗാദിഅങ്ഗണാനം സബ്ബസോ അഭാവേന അനങ്ഗണം, ഏവംഭൂതം മം ഗച്ഛന്തിം കേന കാരണേന ആവരിത്വാ തിട്ഠസീതി.

ആവിലചിത്തോതി ചിത്തസ്സ ആവിലഭാവകരാനം കാമവിതക്കാദീനം വസേന ആവിലചിത്തോ, ത്വം തദഭാവതോ അനാവിലം, രാഗരജാദീനം വസേന സരജോ, സാങ്ഗണോ തദഭാവതോ വീതരജം അനങ്ഗണം സബ്ബത്ഥ ഖന്ധപഞ്ചകേ സമുച്ഛേദവിമുത്തിയാ വിമുത്തമാനസം, മം കസ്മാ ഓവരിത്വാ തിട്ഠസീതി?

ഏവം ഥേരിയാ വുത്തേ ധുത്തകോ അത്തനോ അധിപ്പായം വിഭാവേന്തോ ‘‘ദഹരാ ചാ’’തിആദിനാ ദസ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ ദഹരാതി തരുണീ പഠമേ യോബ്ബനേ ഠിതാ. അപാപികാ ചസീതി രൂപേന അലാമികാ ച അസി, ഉത്തമരൂപധരാ ചാഹോസീതി അധിപ്പായോ. കിം തേ പബ്ബജ്ജാ കരിസ്സതീതി തുയ്ഹം ഏവം പഠമവയേ ഠിതായ രൂപസമ്പന്നായ പബ്ബജ്ജാ കിം കരിസ്സതി, വുഡ്ഢായ ബീഭച്ഛരൂപായ വാ പബ്ബജിതബ്ബന്തി അധിപ്പായേന വദതി. നിക്ഖിപാതി ഛഡ്ഡേഹി. ‘‘ഉക്ഖിപാ’’തി വാ പാഠോ, അപനേഹീതി അത്ഥോ.

മധുരന്തി സുഭം, സുഗന്ധന്തി അത്ഥോ. പവന്തീതി വായന്തി. സബ്ബസോതി സമന്തതോ. കുസുമരജേന സമുട്ഠിതാ ദുമാതി ഇമേ രുക്ഖാ മന്ദവാതേന സമുട്ഠഹമാനകുസുമരേണുജാതേന അത്തനോ കുസുമരജേന സയം സമുട്ഠിതാ വിയ ഹുത്വാ സമന്തതോ സുരഭീ വായന്തി. പഠമവസന്തോ സുഖോ ഉതൂതി അയം പഠമോ വസന്തമാസോ സുഖസമ്ഫസ്സോ ച ഉതു വത്തതീതി അത്ഥോ.

കുസുമിതസിഖരാതി സുപുപ്ഫിതഗ്ഗാ. അഭിഗജ്ജന്തിവ മാലുതേരിതാതി വാതേന സഞ്ചലിതാ അഭിഗജ്ജന്തിവ അഭിത്ഥനിതാ വിയ തിട്ഠന്തി. യദി ഏകാ വനമോഗഹിസ്സസീതി സചേ ത്വം ഏകികാ വനമോഗാഹിസ്സസി, കാ നാമ തേ തത്ഥ രതി ഭവിസ്സതീതി അത്തനാ ബദ്ധസുഖാഭിരത്തത്താ ഏവമാഹ.

വാളമിഗസങ്ഘസേവിതന്തി സീഹബ്യഗ്ഘാദിവാളമിഗസമൂഹേഹി തത്ഥ തത്ഥ ഉപസേവിതം. കുഞ്ജരമത്തകരേണുലോളിതന്തി മത്തകുഞ്ജരേഹി ഹത്ഥിനീഹി ച മിഗാനം ചിത്തതാപനേന രുക്ഖഗച്ഛാദീനം സാഖാഭഞ്ജനേന ച ആലോളിതപദേസം. കിഞ്ചാപി തസ്മിം വനേ ഈദിസം തദാ നത്ഥി, വനം നാമ ഏവരൂപന്തി തം ഭിംസാപേതുകാമോ ഏവമാഹ. രഹിതന്തി ജനരഹിതം വിജനം. ഭിംസനകന്തി ഭയജനകം.

തപനീയകതാവ ധീതികാതി രത്തസുവണ്ണേന വിചരിതാ ധീതലികാ വിയ സുകുസലേന യന്താചരിയേന യന്തയോഗവസേന സജ്ജിതാ സുവണ്ണപടിമാ വിയ വിചരസി, ഇദാനേവ ഇതോ ചിതോ ച സഞ്ചരസി. ചിത്തലതേവ അച്ഛരാതി ചിത്തലതാനാമകേ ഉയ്യാനേ ദേവച്ഛരാ വിയ. കാസികസുഖുമേഹീതി കാസിരട്ഠേ ഉപ്പന്നേഹി അതിവിയ സുഖുമേഹി. വഗ്ഗുഭീതി സിനിദ്ധമട്ഠേഹി. സോഭസീ സുവസനേഹി നൂപമേതി നിവാസനപാരുപനവത്ഥേഹി അനുപമേ ഉപമാരഹിതേ ത്വം ഇദാനി മേ വസാനുഗോ സോഭസീതി ഭാവിനം അത്തനോ അധിപ്പായവസേന ഏകന്തികം വത്തമാനം വിയ കത്വാ വദതി.

അഹം തവ വസാനുഗോ സിയന്തി അഹമ്പി തുയ്ഹം വസാനുഗോ കിംകാരപടിസ്സാവീ ഭവേയ്യം. യദി വിഹരേമസേ കാനനന്തരേതി യദി മയം ഉഭോപി വനന്തരേ സഹ വസാമ രമാമ. ന ഹി മത്ഥി തയാ പിയത്തരോതി വസാനുഗഭാവസ്സ കാരണമാഹ. പാണോതി സത്തോ, അഞ്ഞോ കോചിപി സത്തോ തയാ പിയതരോ മയ്ഹം ന ഹി അത്ഥീതി അത്ഥോ. അഥ വാ പാണോതി അത്തനോ ജീവിതം സന്ധായ വദതി, മയ്ഹം ജീവിതം തയാ പിയതരം ന ഹി അത്ഥീതി അത്ഥോ. കിന്നരിമന്ദലോചനേതി കിന്നരിയാ വിയ മന്ദപുഥുവിലോചനേ.

യദി മേ വചനം കരിസ്സസി, സുഖിതാ ഏഹി അഗാരമാവസാതി സചേ ത്വം മമ വചനം കരിസ്സസി, ഏകാസനം ഏകസേയ്യം ബ്രഹ്മചരിയദുക്ഖം പഹായ ഏഹി കാമഭോഗേഹി സുഖിതാ ഹുത്വാ അഗാരം അജ്ഝാവസ. ‘‘സുഖിതാ ഹേതി അഗാരമാവസന്തീ’’തി കേചി പഠന്തി, തേസം സുഖിതാ ഭവിസ്സതി, അഗാരം അജ്ഝാവസന്തീതി അത്ഥോ. പാസാദനിവാതവാസിനീതി നിവാതേസു പാസാദേസു വാസിനീ. ‘‘പാസാദവിമാനവാസിനീ’’തി ച പാഠോ, വിമാനസദിസേസു പാസാദേസു വാസിനീതി അത്ഥോ. പരികമ്മന്തി വേയ്യാവച്ചം.

ധാരയാതി പരിദഹ, നിവാസേഹി ചേവ ഉത്തരിയഞ്ച കരോഹി. അഭിരോപേഹീതി മണ്ഡനവിഭൂസനവസേന വാ സരീരം ആരോപയ, അലങ്കരോഹീതി അത്ഥോ. മാലവണ്ണകന്തി മാലഞ്ചേവ ഗന്ധവിലേപനഞ്ച. കഞ്ചനമണിമുത്തകന്തി കഞ്ചനേന മണിമുത്താഹി ച യുത്തം, സുവണ്ണമയമണിമുത്താഹി ഖചിതന്തി അത്ഥോ. ബഹുന്തി ഹത്ഥൂപഗാദിഭേദതോ ബഹുപ്പകാരം. വിവിധന്തി കരണവികതിയാ നാനാവിധം.

സുധോതരജപച്ഛദന്തി സുധോതതായ പവാഹിതരജം ഉത്തരച്ഛദം. സുഭന്തി സോഭനം. ഗോനകതൂലികസന്ഥതന്തി ദീഘലോമകാളകോജവേന ചേവ ഹംസലോമാദിപുണ്ണായ തൂലികായ ച സന്ഥതം. നവന്തി അഭിനവം. മഹാരഹന്തി മഹഗ്ഘം. ചന്ദനമണ്ഡിതസാരഗന്ധികന്തി ഗോസീസകാദിസാരചന്ദനേന മണ്ഡിതതായ സുരഭിഗന്ധികം, ഏവരൂപം സയനമാരുഹ, തം ആരുഹിത്വാ യഥാസുഖം സയാഹി ചേവ നിസീദ ചാതി അത്ഥോ.

ഉപ്പലം ചുദകാ സമുഗ്ഗതന്തി ച-കാരോ നിപാതമത്തം, ഉദകതോ ഉഗ്ഗതം ഉട്ഠിതം അച്ചുഗ്ഗമ്മ ഠിതം സുഫുല്ലമുപ്പലം. യഥാ തം അമനുസ്സസേവിതന്തി തഞ്ച രക്ഖസപരിഗ്ഗഹിതായ പോക്ഖരണിയാ ജാതത്താ നിമ്മനുസ്സേഹി സേവിതം കേനചി അപരിഭുത്തമേവ ഭവേയ്യ. ഏവം ത്വം ബ്രഹ്മചാരിനീതി ഏവമേവ തം സുട്ഠു ഫുല്ലമുപ്പലം വിയ തുവം ബ്രഹ്മചാരിനീ. സകേസങ്ഗേസു അത്തനോ സരീരാവയവേസു കേനചി അപരിഭുത്തേസുയേവ ജരം ഗമിസ്സസി, മുധായേവ ജരാജിണ്ണാ ഭവിസ്സസി.

ഏവം ധുത്തകേന അത്തനോ അധിപ്പായേ പകാസിതേ ഥേരീ സരീരസഭാവവിഭാവനേന തം തത്ഥ വിച്ഛിന്ദേന്തീ ‘‘കിം തേ ഇധാ’’തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – ആവുസോ സുവണ്ണകാരപുത്ത, കേസാദികുണപപൂരേ ഏകന്തേന ഭേദനധമ്മേ സുസാനവഡ്ഢനേ, ഇധ ഇമസ്മിം കായസഞ്ഞിതേ അസുചികളേവരേ കിം നാമ തവ സാരന്തി സമ്മതം സമ്ഭാവിതം, യം ദിസ്വാ വിമനോ അഞ്ഞതരസ്മിം ആരമ്മണേ വിഗതമനസങ്കപ്പോ, ഏത്ഥേവ വാ അവിമനോ സോമനസ്സികോ ഹുത്വാ ഉദിക്ഖസി, തം മയ്ഹം കഥേഹീതി.

തം സുത്വാ ധുത്തകോ കിഞ്ചാപി തസ്സാ രൂപം ചാതുരിയസോഭിതം, പഠമദസ്സനതോ പന പട്ഠായ യസ്മിം ദിട്ഠിപാതേ പടിബദ്ധചിത്തോ, തമേവ അപദിസന്തോ ‘‘അക്ഖീനി ച തൂരിയാരിവാ’’തിആദിമാഹ. കാമഞ്ചായം ഥേരീ സുട്ഠു സംയതതായ സന്തിന്ദ്രിയാ, തായ ഥിരവിപ്പസന്നസോമ്മസന്തനയനനിപാതേസു കമ്മാനുഭാവനിപ്ഫന്നേസു പസന്നപഞ്ചപ്പസാദപടിമണ്ഡിതേസു നയനേസു ലബ്ഭമാനേ പഭാവിസിട്ഠചാതുരിയേ ദിട്ഠിപാതേ, യസ്മാ സയം ചരിതഹാവഭാവവിലാസാദിപരികപ്പവഞ്ചിതോ സോ ധുത്തോ ജാതോ, തസ്മാസ്സ ദിട്ഠിരാഗോ സവിസേസം വേപുല്ലം അഗമാസി. തത്ഥ അക്ഖീനി ച തൂരിയാരിവാതി തൂരി വുച്ചതി മിഗീ, ച-സദ്ദോ നിപാതമത്തം, മിഗച്ഛാപായ വിയ തേ അക്ഖീനീതി അത്ഥോ. ‘‘കോരിയാരിവാ’’തി വാ പാളി, കുഞ്ചകാരകുക്കുടിയാതി വുത്തം ഹോതി. കിന്നരിയാരിവ പബ്ബതന്തരേതി പബ്ബതകുച്ഛിയം വിചരമാനായ കിന്നരിവനിതായ വിയ ച തേ അക്ഖീനീതി അത്ഥോ. തവ മേ നയനാനി ദക്ഖിയാതി തവ വുത്തഗുണവിസേസാനി നയനാനി ദിസ്വാ, ഭിയ്യോ ഉപരൂപരി മേ കാമാഭിരതി പവഡ്ഢതി.

ഉപ്പലസിഖരോപമാനി തേതി രത്തുപ്പലഅഗ്ഗസദിസാനി പമ്ഹാനി തവ. വിമലേതി നിമ്മലേ. ഹാടകസന്നിഭേതി കഞ്ചനരൂപകസ്സ മുഖസദിസേ തേ മുഖേ, നയനാനി ദക്ഖിയാതി യോജനാ.

അപി ദൂരഗതാതി ദൂരം ഠാനം ഗതാപി. സരമ്ഹസേതി അഞ്ഞം കിഞ്ചി അചിന്തേത്വാ തവ നയനാനി ഏവ അനുസ്സരാമി. ആയതപമ്ഹേതി ദീഘപഖുമേ. വിസുദ്ധദസ്സനേതി നിമ്മലലോചനേ. ന ഹി മത്ഥി തയാ പിയത്തരോ നയനാതി തവ നയനതോ അഞ്ഞോ കോചി മയ്ഹം പിയതരോ നത്ഥി. തയാതി ഹി സാമിഅത്ഥേ ഏവ കരണവചനം.

ഏവം ചക്ഖുസമ്പത്തിയാ ഉമ്മാദിതസ്സ വിയ തം തം വിപ്പലപതോ തസ്സ പുരിസസ്സ മനോരഥം വിപരിവത്തേന്തീ ഥേരീ ‘‘അപഥേനാ’’തിആദിനാ ദ്വാദസ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ അപഥേന പയാതുമിച്ഛസീതി, ആവുസോ സുവണ്ണകാരപുത്ത, സന്തേ അഞ്ഞസ്മിം ഇത്ഥിജനേ യോ ത്വം ബുദ്ധസുതം ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ഓരസധീതരം മം മഗ്ഗയസി പത്ഥേസി, സോ ത്വം സന്തേ ഖേമേ ഉജുമഗ്ഗേ അപഥേന കണ്ടകനിവുതേന സഭയേന കുമ്മഗ്ഗേന പയാതുമിച്ഛസി പടിപജ്ജിതുകാമോസി, ചന്ദം കീളനകം ഗവേസസി ചന്ദമണ്ഡലം കീളാഗോളകം കാതുകാമോസി, മേരും ലങ്ഘേതുമിച്ഛസി ചതുരാസീതിയോജനസഹസ്സുബ്ബേധം സിനേരുപബ്ബതരാജം ലങ്ഘയിത്വാ അപരഭാഗേ ഠാതുകാമോസി, സോ ത്വം മം ബുദ്ധസുതം മഗ്ഗയസീതി യോജനാ.

ഇദാനി തസ്സ അത്തനോ അവിസയഭാവം പത്ഥനായ ച വിഘാതാവഹതം ദസ്സേതും ‘‘നത്ഥീ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ രാഗോ യത്ഥപി ദാനി മേ സിയാതി യത്ഥ ഇദാനി മേ രാഗോ സിയാ ഭവേയ്യ, തം ആരമ്മണം സദേവകേ ലോകേ നത്ഥി ഏവ. നപി നം ജാനാമി കീരിസോതി നം രാഗം കീരിസോതിപി ന ജാനാമി. അഥ മഗ്ഗേന ഹതോ സമൂലകോതി അഥാതി നിപാതമത്തം. അയോനിസോമനസികാരസങ്ഖാതേന മൂലേന സമൂലകോ രാഗോ അരിയമഗ്ഗേന ഹതോ സമുഗ്ഘാതിതോ.

ഇങ്ഗാലകുയാതി അങ്ഗാരകാസുയാ. ഉജ്ഝിതോതി വാതുക്ഖിത്തോ വിയ യോ കോചി, ദഹനിയാ ഇന്ധനം വിയാതി അത്ഥോ. വിസപത്തോരിവാതി വിസഗതഭാജനം വിയ. അഗ്ഗിതോ കതോതി അഗ്ഗിതോ അങ്ഗാരതോ അപഗതോ കതോ, വിസസ്സ ലേസമ്പി അസേസേത്വാ അപനീതോ വിനാസിതോതി അത്ഥോ.

യസ്സാ സിയാ അപച്ചവേക്ഖിതന്തി യസ്സാ ഇത്ഥിയാ ഇദം ഖന്ധപഞ്ചകം ഞാണേന അപ്പടിവേക്ഖിതം അപരിഞ്ഞാതം സിയാ. സത്താ വാ അനുസാസിതോ സിയാതി സത്താ വാ ധമ്മസരീരസ്സ അദസ്സനേന യസ്സാ ഇത്ഥിയാ അനനുസാസിതോ സിയാ. ത്വം താദിസികം പലോഭയാതി, ആവുസോ, ത്വം തഥാരൂപം അപരിമദ്ദിതസങ്ഖാരം അപച്ചവേക്ഖിതലോകുത്തരധമ്മം കാമേഹി പലോഭയ ഉപഗച്ഛ. ജാനന്തിം സോ ഇമം വിഹഞ്ഞസീതി സോ ത്വം പവത്തിം നിവത്തിഞ്ച യാഥാവതോ ജാനന്തിം പടിവിദ്ധസച്ചം ഇമം സുഭം ഭിക്ഖുനിം ആഗമ്മ വിഹഞ്ഞസി, സമ്പതി ആയതിഞ്ച വിഘാതം ദുക്ഖം ആപജ്ജസി.

ഇദാനിസ്സ വിഘാതാപത്തിതം കാരണവിഭാവനേന ദസ്സേന്തീ ‘‘മയ്ഹം ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഹീതി ഹേതുഅത്ഥേ നിപാതോ. അക്കുട്ഠവന്ദിതേതി അക്കോസേ വന്ദനായ ച. സുഖദുക്ഖേതി സുഖേ ച ദുക്ഖേ ച, ഇട്ഠാനിട്ഠവിസയസമായോഗേ വാ. സതീ ഉപട്ഠിതാതി പച്ചവേക്ഖണയുത്താ സതി സബ്ബകാലം ഉപട്ഠിതാ. സങ്ഖതമസുഭന്തി ജാനിയാതി തേഭൂമകം സങ്ഖാരഗതം കിലേസാസുചിപഗ്ഘരണേന അസുഭന്തി ഞത്വാ. സബ്ബത്ഥേവാതി സബ്ബസ്മിംയേവ ഭവത്തയേ മയ്ഹം മനോ തണ്ഹാലേപാദിനാ ന ഉപലിമ്പതി.

മഗ്ഗട്ഠങ്ഗികയാനയായിനീതി അട്ഠങ്ഗികമഗ്ഗസങ്ഖാതേന അരിയയാനേന നിബ്ബാനപുരം യായിനീ ഉപഗതാ. ഉദ്ധടസല്ലാതി അത്തനോ സന്താനതോ സമുദ്ധടരാഗാദിസല്ലാ.

സുചിത്തിതാതി ഹത്ഥപാദമുഖാദിആകാരേന സുട്ഠു ചിത്തിതാ വിരചിതാ. സോമ്ഭാതി സുമ്ഭകാ. ദാരുകപില്ലകാനി വാതി ദാരുദണ്ഡാദീഹി ഉപരചിതരൂപകാനി. തന്തീഹീതി ന്ഹാരുസുത്തകേഹി. ഖീലകേഹീതി ഹത്ഥപാദപിട്ഠികണ്ണാദിഅത്ഥായ ഠപിതദണ്ഡേഹി. വിനിബദ്ധാതി വിവിധേനാകാരേന ബദ്ധാ. വിവിധം പനച്ചകാതി യന്തസുത്താദീനം അഞ്ഛനവിസ്സജ്ജനാദിനാ പട്ഠപിതനച്ചകാ, പനച്ചന്താ വിയ ദിട്ഠാതി യോജനാ.

തമ്ഹുദ്ധടേ തന്തിഖീലകേതി സന്നിവേസവിസിട്ഠരചനാവിസേസയുത്തം ഉപാദായ രൂപകസമഞ്ഞാ തമ്ഹി തന്തിമ്ഹി ഖീലകേ ച ഠാനതോ ഉദ്ധടേ ബന്ധന്തോ വിസ്സട്ഠേ, വിസും കരണേന അഞ്ഞമഞ്ഞം വികലേ, തഹിം തഹിം ഖിപനേന പരിക്രിതേ വികിരിതേ. ന വിന്ദേയ്യ ഖണ്ഡസോ കതേതി പോത്ഥകരൂപസ്സ അവയവേ ഖണ്ഡാഖണ്ഡിതേ കതേ പോത്ഥകരൂപം ന വിന്ദേയ്യ, ന ഉപലഭേയ്യ. ഏവം സന്തേ കിമ്ഹി തത്ഥ മനം നിവേസയേ തസ്മിം പോത്ഥകരൂപാവയവേ കിമ്ഹി കിം ഖാണുകേ, ഉദാഹു രജ്ജുകേ, മത്തികാപിണ്ഡാദികേ വാ മനം മനസഞ്ഞം നിവേസേയ്യ, വിസങ്ഖാരേ അവയവേ സാ സഞ്ഞാ കദാചിപി നപതേയ്യാതി അത്ഥോ.

തഥൂപമാതി തംസദിസാ തേന പോത്ഥകരൂപേന സദിസാ. കിന്തി ചേ ആഹ ‘‘ദേഹകാനീ’’തിആദി. തത്ഥ ദേഹകാനീതി ഹത്ഥപാദമുഖാദിദേഹാവയവാ. മന്തി മേ പടിബദ്ധാ ഉപട്ഠഹന്തി. തേഹി ധമ്മേഹീതി തേഹി പഥവിആദീഹി ച ചക്ഖാദീഹി ച ധമ്മേഹി. വിനാ ന വത്തന്തീതി ന ഹി തഥാ തഥാ സന്നിവിട്ഠേ പഥവിആദിധമ്മേ മുഞ്ചിത്വാ ദേഹാ നാമ സന്തി. ധമ്മേഹി വിനാ ന വത്തതീതി ദേഹോ അവയവേഹി അവയവധമ്മേഹി വിനാ ന വത്തതി ന ഉപലബ്ഭതി. ഏവം സന്തേ കിമ്ഹി തത്ഥ മനം നിവേസയേതി കിമ്ഹി കിം പഥവിയം, ഉദാഹു ആപാദികേ ദേഹോതി വാ ഹത്ഥപാദാദീനീതി വാ മനം മനസഞ്ഞം നിവേസേയ്യ. യസ്മാ പഥവിആദിപസാദധമ്മമത്തേ ഏസാ സമഞ്ഞാ, യദിദം ദേഹോതി വാ ഹത്ഥപാദാദീനീതി വാ സത്തോതി വാ ഇത്ഥീതി വാ പുരിസോതി വാ, തസ്മാ ന ഏത്ഥ ജാനതോ കോചി അഭിനിവേസോ ഹോതീതി.

യഥാ ഹരിതാലേന മക്ഖിതം, അദ്ദസ ചിത്തികം ഭിത്തിയാ കതന്തി യഥാ കുസലേന ചിത്തകാരേന ഭിത്തിയം ഹരിതാലേന മക്ഖിതം ലിത്തം തേന ലേപം ദത്വാ കതം ആലിഖിതം ചിത്തികം ഇത്ഥിരൂപം അദ്ദസ പസ്സേയ്യ. തത്ഥ യാ ഉപഥമ്ഭനഖേപനാദികിരിയാസമ്പത്തിയാ മാനുസികാ നു ഖോ അയം ഭിത്തി അപസ്സായ ഠിതാതി സഞ്ഞാ, സാ നിരത്ഥകാ മനുസ്സഭാവസങ്ഖാതസ്സ അത്ഥസ്സ തത്ഥ അഭാവതോ, മാനുസീതി പന കേവലം തഹിം തസ്സ ച വിപരീതദസ്സനം, യാഥാവതോ ഗഹണം ന ഹോതി, ധമ്മപുഞ്ജമത്തേ ഇത്ഥിപുരിസാദിഗഹണമ്പി ഏവം സമ്പദമിദം ദട്ഠബ്ബന്തി അധിപ്പായോ.

മായം വിയ അഗ്ഗതോ കതന്തി മായാകാരേന പുരതോ ഉപട്ഠാപിതം മായാസദിസം. സുപിനന്തേവ സുവണ്ണപാദപന്തി സുപിനമേവ സുപിനന്തം, തത്ഥ ഉപട്ഠിതസുവണ്ണമയരുക്ഖം വിയ. ഉപഗച്ഛസി അന്ധ രിത്തകന്തി അന്ധബാല രിത്തകം തുച്ഛകം അന്തോസാരരഹിതം ഇമം അത്തഭാവം ‘‘ഏതം മമാ’’തി സാരവന്തം വിയ ഉപഗച്ഛസി അഭിനിവിസസി. ജനമജ്ഝേരിവ രുപ്പരൂപകന്തി മായാകാരേന മഹാജനമജ്ഝേ ദസ്സിതം രൂപിയരൂപസദിസം സാരം വിയ ഉപട്ഠഹന്തം, അസാരന്തി അത്ഥോ.

വട്ടനിരിവാതി ലാഖായ ഗുളികാ വിയ. കോടരോഹിതാതി കോടരേ രുക്ഖസുസിരേ ഠപിതാ. മജ്ഝേ പുബ്ബുളകാതി അക്ഖിദലമജ്ഝേ ഠിതജലപുബ്ബുളസദിസാ. സഅസ്സുകാതി അസ്സുജലസഹിതാ. പീളകോളികാതി അക്ഖിഗൂഥകോ. ഏത്ഥ ജായതീതി ഏതസ്മിം അക്ഖിമണ്ഡലേ ഉഭോസു കോടീസു വിസഗന്ധം വായന്തോ നിബ്ബത്തതി. പീളകോളികാതി വാ അക്ഖിദലേസു നിബ്ബത്തനകാ പീളകാ വുച്ചതി. വിവിധാതി സേതനീലമണ്ഡലാനഞ്ചേവ രത്തപീതാദീനം സത്തന്നം പടലാനഞ്ച വസേന അനേകവിധാ. ചക്ഖുവിധാതി ചക്ഖുഭാഗാ ചക്ഖുപ്പകാരാ വാ തസ്സ അനേകകലാപഗതഭാവതോ. പിണ്ഡിതാതി സമുദിതാ.

ഏവം ചക്ഖുസ്മിം സാരജ്ജന്തസ്സ ചക്ഖുനോ അസുഭതം അനവട്ഠിതതായ അനിച്ചതഞ്ച വിഭാവേസി. വിഭാവേത്വാ ച യഥാ നാമ കോചി ലോഭനീയം ഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ ചോരകന്താരം പടിപജ്ജന്തോ ചോരേഹി പലിബുദ്ധോ തം ലോഭനീയഭണ്ഡം ദത്വാ ഗച്ഛതി, ഏവമേവ ചക്ഖുമ്ഹി സാരത്തേന തേന പുരിസേന പലിബുദ്ധാ ഥേരീ അത്തനോ ചക്ഖും ഉപ്പാടേത്വാ തസ്സ അദാസി. തേന വുത്തം ‘‘ഉപ്പാടിയ ചാരുദസ്സനാ’’തിആദി. തത്ഥ ഉപ്പാടിയാതി ഉപ്പാടേത്വാ ചക്ഖുകൂപതോ നീഹരിത്വാ. ചാരുദസ്സനാതി പിയദസ്സനാ മനോഹരദസ്സനാ. ന ച പജ്ജിത്ഥാതി തസ്മിം ചക്ഖുസ്മിം സങ്ഗം നാപജ്ജി. അസങ്ഗമാനസാതി കത്ഥചിപി ആരമ്മണേ അനാസത്തചിത്താ. ഹന്ദ തേ ചക്ഖുന്തി തയാ കാമിതം തതോ ഏവ മയാ ദിന്നത്താ തേ ചക്ഖുസഞ്ഞിതം അസുചിപിണ്ഡം ഗണ്ഹ, ഗഹേത്വാ ഹരസ്സു പസാദയുത്തം ഇച്ഛിതം ഠാനം നേഹി.

തസ്സ ച വിരമാസി താവദേതി തസ്സ ധുത്തപുരിസസ്സ താവദേവ അക്ഖിമ്ഹി ഉപ്പാടിതക്ഖണേ ഏവ രാഗോ വിഗച്ഛി. തത്ഥാതി അക്ഖിമ്ഹി, തസ്സം വാ ഥേരിയം. അഥ വാ തത്ഥാതി തസ്മിംയേവ ഠാനേ. ഖമാപയീതി ഖമാപേസി. സോത്ഥി സിയാ ബ്രഹ്മചാരിനീതി സേട്ഠചാരിനി മഹേസികേ തുയ്ഹം ആരോഗ്യമേവ ഭവേയ്യ. ന പുനോ ഏദിസകം ഭവിസ്സതീതി ഇതോ പരം ഏവരൂപം അനാചാരചരണം ന ഭവിസ്സതി, ന കരിസ്സാമീതി അത്ഥോ.

ആസാദിയാതി ഘട്ടേത്വാ. ഏദിസന്തി ഏവരൂപം സബ്ബത്ഥ വീതരാഗം. അഗ്ഗിം പജ്ജലിതംവ ലിങ്ഗിയാതി പജ്ജലിതം അഗ്ഗിം ആലിങ്ഗേത്വാ വിയ.

തതോതി തസ്മാ ധുത്തപുരിസാ. സാ ഭിക്ഖുനീതി സാ സുഭാ ഭിക്ഖുനീ. അഗമീ ബുദ്ധവരസ്സ സന്തികന്തി സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ സന്തികം ഉപഗച്ഛി ഉപസങ്കമി. പസ്സിയ വരപുഞ്ഞലക്ഖണന്തി ഉത്തമേഹി പുഞ്ഞസമ്ഭാരേഹി നിബ്ബത്തമഹാപുരിസലക്ഖണം ദിസ്വാ. യഥാ പുരാണകന്തി പോരാണം വിയ ഉപ്പാടനതോ പുബ്ബേ വിയ ചക്ഖു പടിപാകതികം അഹോസി. യമേത്ഥ അന്തരന്തരാ ന വുത്തം, തം വുത്തനയത്താ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സുഭാജീവകമ്ബവനികാഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തിംസനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.