൪. സുന്ദരീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

പേതാനി ഭോതി പുത്താനീതിആദികാ സുന്ദരിയാ ഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തീ ഇതോ ഏകതിംസകപ്പേ വേസ്സഭുസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്വാ ഏകദിവസം സത്ഥാരം പിണ്ഡായ ചരന്തം ദിസ്വാ പസന്നമാനസാ ഭിക്ഖം ദത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദി. സത്ഥാ തസ്സാ ചിത്തപ്പസാദം ഞത്വാ അനുമോദനം കത്വാ പക്കാമി. സാ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന താവതിംസേസു നിബ്ബത്തിത്വാ തത്ഥ യാവതായുകം ഠത്വാ ദിബ്ബസമ്പത്തിം അനുഭവിത്വാ തതോ ചുതാ അപരാപരം സുഗതീസുയേവ സംസരന്തീ പരിപക്കഞാണാ ഹുത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ബാരാണസിയം സുജാതസ്സ നാമ ബ്രാഹ്മണസ്സ ധീതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്സാ രൂപസമ്പത്തിയാ സുന്ദരീതി നാമം അഹോസി. വയപ്പത്തകാലേ ചസ്സാ കനിട്ഠഭാതാ കാലമകാസി. അഥസ്സാ പിതാ പുത്തസോകേന അഭിഭൂതോ തത്ഥ തത്ഥ വിചരന്തോ വാസിട്ഠിത്ഥേരിയാ സമാഗന്ത്വാ തം സോകവിനോദനകാരണം പുച്ഛന്തോ ‘‘പേതാനി ഭോതി പുത്താനീ’’തിആദികാ ദ്വേ ഗാഥാ അഭാസി. ഥേരീ തം സോകാഭിഭൂതം ഞത്വാ സോകം വിനോദേതുകാമാ ‘‘ബഹൂനി പുത്തസതാനീ’’തിആദികാ ദ്വേ ഗാഥാ വത്വാ അത്തനോ അസോകഭാവം കഥേസി. തം സുത്വാ ബ്രാഹ്മണോ ‘‘കഥം ത്വം, അയ്യേ, ഏവം അസോകാ ജാതാ’’തി ആഹ. തസ്സ ഥേരീ രതനത്തയഗുണം കഥേസി.

അഥ ബ്രാഹ്മണോ ‘‘കുഹിം സത്ഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇദാനി മിഥിലായം വിഹരതീ’’തി തം സുത്വാ താവദേവ രഥം യോജേത്വാ രഥേന മിഥിലം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ സമ്മോദനീയം കഥം കത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. തസ്സ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേസി. സോ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ ഘടേന്തോ വായമന്തോ തതിയേ ദിവസേ അരഹത്തം പാപുണി. അഥ സാരഥി രഥം ആദായ ബാരാണസിം ഗന്ത്വാ ബ്രാഹ്മണിയാ തം പവത്തിം ആരോചേസി. സുന്ദരീ അത്തനോ പിതു പബ്ബജിതഭാവം സുത്വാ, ‘‘അമ്മ, അഹമ്പി പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി മാതരം ആപുച്ഛി. മാതാ ‘‘യം ഇമസ്മിം ഗേഹേ ഭോഗജാതം, സബ്ബം തം തുയ്ഹം സന്തകം, ത്വം ഇമസ്സ കുലസ്സ ദായാദികാ പടിപജ്ജ, ഇമം സബ്ബഭോഗം പരിഭുഞ്ജ, മാ പബ്ബജീ’’തി ആഹ. സാ ‘‘ന മയ്ഹം ഭോഗേഹി അത്ഥോ, പബ്ബജിസ്സാമേവാഹം, അമ്മാ’’തി മാതരം അനുജാനാപേത്വാ മഹതിം സമ്പത്തിം ഖേളപിണ്ഡം വിയ ഛഡ്ഡേത്വാ പബ്ബജി. പബ്ബജിത്വാ ച സിക്ഖമാനായേവ ഹുത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ ഘടേന്തീ വായമന്തീ ഹേതുസമ്പന്നതായ ഞാണസ്സ പരിപാകം ഗതത്താ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ –

‘‘പിണ്ഡപാതം ചരന്തസ്സ, വേസ്സഭുസ്സ മഹേസിനോ;

കടച്ഛുഭിക്ഖമുഗ്ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സദാസഹം.

‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ സമ്ബുദ്ധോ, വേസ്സഭൂ ലോകനായകോ;

വീഥിയാ സണ്ഠിതോ സത്ഥാ, അകാ മേ അനുമോദനം.

‘‘കടച്ഛുഭിക്ഖം ദത്വാന, താവതിംസം ഗമിസ്സസി;

ഛത്തിംസദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തം കരിസ്സസി.

‘‘പഞ്ഞാസം ചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തം കരിസ്സസി;

മനസാ പത്ഥിതം സബ്ബം, പടിലച്ഛസി സബ്ബദാ.

‘‘സമ്പത്തിം അനുഭോത്വാന, പബ്ബജിസ്സസി കിഞ്ചനാ;

സബ്ബാസവേ പരിഞ്ഞായ, നിബ്ബായിസ്സസിനാസവാ.

‘‘ഇദം വത്വാന സമ്ബുദ്ധോ, വേസ്സഭൂ ലോകനായകോ;

നഭം അബ്ഭുഗ്ഗമീ വീരോ, ഹംസരാജാവ അമ്ബരേ.

‘‘സുദിന്നം മേ ദാനവരം, സുയിട്ഠാ യാഗസമ്പദാ;

കടച്ഛുഭിക്ഖം ദത്വാന, പത്താഹം അചലം പദം.

‘‘ഏകതിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഭിക്ഖാദാനസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഫലസുഖേന നിബ്ബാനസുഖേന ച വിഹരന്തീ അപരഭാഗേ ‘‘സത്ഥു പുരതോ സീഹനാദം നദിസ്സാമീ’’തി ഉപജ്ഝായം ആപുച്ഛിത്വാ ബാരാണസിതോ നിക്ഖമിത്വാ സമ്ബഹുലാഹി ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം അനുക്കമേന സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം ഠിതാ സത്ഥാരാ കതപടിസന്ഥാരാ സത്ഥു ഓരസധീതുഭാവാദിവിഭാവനേന അഞ്ഞം ബ്യാകാസി. അഥസ്സാ മാതരം ആദിം കത്വാ സബ്ബോ ഞാതിഗണോ പരിജനോ ച പബ്ബജി. സാ അപരഭാഗേ അത്തനോ പടിപത്തിം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പിതരാ വുത്തഗാഥം ആദിം കത്വാ ഉദാനവസേന –

൩൧൩. ‘‘പേതാനി ഭോതി പുത്താനി, ഖാദമാനാ തുവം പുരേ;

തുവം ദിവാ ച രത്തോ ച, അതീവ പരിതപ്പസി.

൩൧൪. ‘‘സാജ്ജ സബ്ബാനി ഖാദിത്വാ, സതപുത്താനി ബ്രാഹ്മണീ;

വാസേട്ഠി കേന വണ്ണേന, ന ബാള്ഹം പരിതപ്പസി.

൩൧൫. ‘‘ബഹൂനി പുത്തസതാനി, ഞാതിസങ്ഘസതാനി ച;

ഖാദിതാനി അതീതംസേ, മമ തുഞ്ഹഞ്ച ബ്രാഹ്മണ.

൩൧൬. ‘‘സാഹം നിസ്സരണം ഞത്വാ, ജാതിയാ മരണസ്സ ച;

ന സോചാമി ന രോദാമി, ന ചാപി പരിതപ്പയിം.

൩൧൭. ‘‘അബ്ഭുതം വത വാസേട്ഠി, വാചം ഭാസസി ഏദിസിം;

കസ്സ ത്വം ധമ്മമഞ്ഞായ, ഗിരം ഭാസസി ഏദിസിം.

൩൧൮. ‘‘ഏസ ബ്രാഹ്മണ സമ്ബുദ്ധോ, നഗരം മിഥിലം പതി;

സബ്ബദുക്ഖപ്പഹാനായ, ധമ്മം ദേസേസി പാണിനം.

൩൧൯. ‘‘തസ്സ ബ്രഹ്മേ അരഹതോ, ധമ്മം സുത്വാ നിരൂപധിം;

തത്ഥ വിഞ്ഞാതസദ്ധമ്മാ, പുത്തസോകം ബ്യപാനുദിം.

൩൨൦. ‘‘സോ അഹമ്പി ഗമിസ്സാമി, നഗരം മിഥിലം പതി;

അപ്പേവ മം സോ ഭഗവാ, സബ്ബദുക്ഖാ പമോചയേ.

൩൨൧. ‘‘അദ്ദസ ബ്രാഹ്മണോ ബുദ്ധം, വിപ്പമുത്തം നിരൂപധിം;

സ്വസ്സ ധമ്മമദേസേസി, മുനി ദുക്ഖസ്സ പാരഗൂ.

൩൨൨. ‘‘ദുക്ഖം ദുക്ഖസമുപ്പാദം, ദുക്ഖസ്സ ച അതിക്കമം;

അരിയം ചട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം, ദുക്ഖൂപസമഗാമിനം.

൩൨൩. ‘‘തത്ഥ വിഞ്ഞാതസദ്ധമ്മോ, പബ്ബജ്ജം സമരോചയി;

സുജാതോ തീഹി രത്തീഹി, തിസ്സോ വിജ്ജാ അഫസ്സയി.

൩൨൪. ‘‘ഏഹി സാരഥി ഗച്ഛാഹി, രഥം നിയ്യാദയാഹിമം;

ആരോഗ്യം ബ്രാഹ്മണിം വജ്ജ, പബ്ബജി ദാനി ബ്രാഹ്മണോ;

സുജാതോ തീഹി രത്തീഹി, തിസ്സോ വിജ്ജാ അഫസ്സയി.

൩൨൫. ‘‘തതോ ച രഥമാദായ, സഹസ്സഞ്ചാപി സാരഥി;

ആരോഗ്യം ബ്രാഹ്മണിംവോച, ‘പബ്ബജി ദാനി ബ്രാഹ്മണോ;

സുജാതോ തീഹി രത്തീഹി, തിസ്സോ വിജ്ജാ അഫസ്സയി.

൩൨൬. ‘‘ഏതഞ്ചാഹം അസ്സരഥം, സഹസ്സഞ്ചാപി സാരഥി;

തേവിജ്ജം ബ്രാഹ്മണം സുത്വാ, പുണ്ണപത്തം ദദാമി തേ.

൩൨൭. ‘‘തുയ്ഹേവ ഹോത്വസ്സരഥോ, സഹസ്സഞ്ചാപി ബ്രാഹ്മണി;

അഹമ്പി പബ്ബജിസ്സാമി, വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേ.

൩൨൮. ‘‘ഹത്ഥീ ഗവസ്സം മണികുണ്ഡലഞ്ച, ഫീതഞ്ചിമം ഗഹവിഭവം പഹായ;

പിതാ പബ്ബജിതോ തുയ്ഹം, ഭുഞ്ജ ഭോഗാനി സുന്ദരീ;

തുവം ദായാദികാ കുലേ.

൩൨൯. ‘‘ഹത്ഥീ ഗവസ്സം മണികുണ്ഡലഞ്ച, രമ്മം ചിമം ഗഹവിഭവം പഹായ;

പിതാ പബ്ബജിതോ മയ്ഹം, പുത്തസോകേന അട്ടിതോ;

അഹമ്പി പബ്ബജിസ്സാമി, ഭാതുസോകേന അട്ടിതാ.

൩൩൦. ‘‘സോ തേ ഇജ്ഝതു സങ്കപ്പോ, യം ത്വം പത്ഥേസി സുന്ദരീ;

ഉത്തിട്ഠപിണ്ഡോ ഉഞ്ഛോ ച, പംസുകൂലഞ്ച ചീവരം;

ഏതാനി അഭിസമ്ഭോന്തീ, പരലോകേ അനാസവാ.

൩൩൧. ‘‘സിക്ഖമാനായ മേ അയ്യേ, ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം;

പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, യത്ഥ മേ വുസിതം പുരേ.

൩൩൨. ‘‘തുവം നിസ്സായ കല്യാണി, ഥേരി സങ്ഘസ്സ സോഭനേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൩൩൩. ‘‘അനുജാനാഹി മേ അയ്യേ, ഇച്ഛേ സാവത്ഥി ഗന്തവേ;

സീഹനാദം നദിസ്സാമി, ബുദ്ധസേട്ഠസ്സ സന്തികേ.

൩൩൪. ‘‘പസ്സ സുന്ദരി സത്ഥാരം, ഹേമവണ്ണം ഹരിത്തചം;

അദന്താനം ദമേതാരം, സമ്ബുദ്ധമകുതോഭയം.

൩൩൫. ‘‘പസ്സ സുന്ദരിമായന്തിം, വിപ്പമുത്തം നിരൂപധിം;

വീതരാഗം വിസംയുത്തം, കതകിച്ചമനാസവം.

൩൩൬. ‘‘ബാരാണസിതോ നിക്ഖമ്മ, തവ സന്തികമാഗതാ;

സാവികാ തേ മഹാവീര, പാദേ വന്ദതി സുന്ദരീ.

൩൩൭. ‘‘തുവം ബുദ്ധോ തുവം സത്ഥാ, തുയ്ഹം ധീതാമ്ഹി ബ്രാഹ്മണ;

ഓരസാ മുഖതോ ജാതാ, കതകിച്ചാ അനാസവാ.

൩൩൮. ‘‘തസ്സാ തേ സ്വാഗതം ഭദ്ദേ, തതോ തേ അദുരാഗതം;

ഏവഞ്ഹി ദന്താ ആയന്തി, സത്ഥു പാദാനി വന്ദികാ;

വീതരാഗാ വിസംയുത്താ, കതകിച്ചാ അനാസവാ’’തി. –

ഇമാ ഗാഥാ പച്ചുദാഹാസി.

തത്ഥ പേതാനീതി മതാനി. ഭോതീതി തം ആലപതി. പുത്താനീതി ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന വുത്തം, പേതേ പുത്തേതി അത്ഥോ. ഏകോ ഏവ ച തസ്സാ പുത്തോ മതോ, ബ്രാഹ്മണോ പന ‘‘ചിരകാലം അയം സോകേന അട്ടാ ഹുത്വാ വിചരി, ബഹൂ മഞ്ഞേ ഇമിസ്സാ പുത്താ മതാ’’തി ഏവംസഞ്ഞീ ഹുത്വാ ബഹുവചനേനാഹ. തഥാ ച ‘‘സാജ്ജ സബ്ബാനി ഖാദിത്വാ സതപുത്താനീ’’തി. ഖാദമാനാതി ലോകവോഹാരവസേന ഖുംസനവചനമേതം. ലോകേ ഹി യസ്സാ ഇത്ഥിയാ ജാതജാതാ പുത്താ മരന്തി, തം ഗരഹന്താ ‘‘പുത്തഖാദിനീ’’തിആദിം വദന്തി. അതീവാതി അതിവിയ ഭുസം. പരിതപ്പസീതി സന്തപ്പസി, പുരേതി യോജനാ. അയഞ്ഹേത്ഥ സങ്ഖേപത്ഥോ – ഭോതി വാസേട്ഠി, പുബ്ബേ ത്വം മതപുത്താ ഹുത്വാ സോചന്തീ പരിദേവന്തീ അതിവിയ സോകായ സമപ്പിതാ ഗാമനിഗമരാജധാനിയോ ആഹിണ്ഡസി.

സാജ്ജാതി സാ അജ്ജ, സാ ത്വം ഏതരഹീതി അത്ഥോ. ‘‘സജ്ജാ’’തി വാ പാഠോ. കേന വണ്ണേനാതി കേന കാരണേന.

ഖാദിതാനീതി ഥേരീപി ബ്രാഹ്മണേന വുത്തപരിയായേനേവ വദതി. ഖാദിതാനി വാ ബ്യഗ്ഘദീപിബിളാരാദിജാതിയോ സന്ധായേവമാഹ. അതീതംസേതി അതീതകോട്ഠാസേ, അതിക്കന്തഭവേസൂതി അത്ഥോ. മമ തുയ്ഹഞ്ചാതി മയാ ച തയാ ച.

നിസ്സരണം ഞത്വാ ജാതിയാ മരണസ്സ ചാതി ജാതിജരാമരണാനം നിസ്സരണഭൂതം നിബ്ബാനം മഗ്ഗഞാണേന പടിവിജ്ഝിത്വാ. ന ചാപി പരിതപ്പയിന്തി ന ചാപി ഉപായാസാസിം, അഹം ഉപായാസം ന ആപജ്ജിന്തി അത്ഥോ.

അബ്ഭുതം വതാതി അച്ഛരിയം വത. തഞ്ഹി അബ്ഭുതം പുബ്ബേ അഭൂതം അബ്ഭുതന്തി വുച്ചതി. ഏദിസിന്തി ഏവരൂപിം, ‘‘ന സോചാമി ന രോദാമി, ന ചാപി പരിതപ്പയി’’ന്തി ഏവം സോചനാദീനം അഭാവദീപനിം വാചം. കസ്സ ത്വം ധമ്മമഞ്ഞായാതി കേവലം യഥാ ഏദിസോ ധമ്മോ ലദ്ധും ന സക്കാ, തസ്മാ കസ്സ നാമ സത്ഥുനോ ധമ്മമഞ്ഞായ ഗിരം ഭാസസി ഏദിസന്തി സത്ഥാരം സാസനഞ്ച പുച്ഛതി.

നിരൂപധിന്തി നിദ്ദുക്ഖം. വിഞ്ഞാതസദ്ധമ്മാതി പടിവിദ്ധഅരിയസച്ചധമ്മാ. ബ്യപാനുദിന്തി നീഹരിം പജഹിം.

വിപ്പമുത്തന്തി സബ്ബസോ വിമുത്തം, സബ്ബകിലേസേഹി സബ്ബഭവേഹി ച വിസംയുത്തം. സ്വസ്സാതി സോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ അസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ.

തത്ഥാതി തസ്സം ചതുസച്ചധമ്മദേസനായം.

രഥം നിയ്യാദയാഹിമന്തി ഇമം രഥം ബ്രാഹ്മണിയാ നിയ്യാദേഹി.

സഹസ്സഞ്ചാപീതി മഗ്ഗപരിബ്ബയത്ഥം നീതം കഹാപണസഹസ്സഞ്ചാപി ആദായ നിയ്യാദേഹീതി യോജനാ.

അസ്സരഥന്തി അസ്സയുത്തരഥം. പുണ്ണപത്തന്തി തുട്ഠിദാനം.

ഏവം ബ്രാഹ്മണിയാ തുട്ഠിദാനേ ദിയ്യമാനേ തം അസമ്പടിച്ഛന്തോ സാരഥി ‘‘തുയ്ഹേവ ഹോതൂ’’തി ഗാഥം വത്വാ സത്ഥു സന്തികമേവ ഗന്ത്വാ പബ്ബജി. പബ്ബജിതേ പന സാരഥിമ്ഹി ബ്രാഹ്മണീ അത്തനോ ധീതരം സുന്ദരിം ആമന്തേത്വാ ഘരാവാസേ നിയോജേന്തീ ‘‘ഹത്ഥീ ഗവസ്സ’’ന്തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ഹത്ഥീതി ഹത്ഥിനോ. ഗവസ്സന്തി ഗാവോ ച അസ്സാ ച. മണികുണ്ഡലഞ്ചാതി മണി ച കുണ്ഡലാനി ച. ഫീതഞ്ചിമം ഗഹവിഭവം പഹായാതി ഇമം ഹത്ഥിആദിപ്പഭേദം യഥാവുത്തം അവുത്തഞ്ച ഖേത്തവത്ഥുഹിരഞ്ഞസുവണ്ണാദിഭേദം ഫീതം പഹൂതഞ്ച ഗഹവിഭവം ഗേഹൂപകരണം അഞ്ഞഞ്ച ദാസിദാസാദികം സബ്ബം പഹായ തവ പിതാ പബ്ബജിതോ. ഭുഞ്ജ ഭോഗാനി സുന്ദരീതി സുന്ദരി, ത്വം ഇമേ ഭോഗേ ഭുഞ്ജസ്സു. തുവം ദായാദികാ കുലേതി തുവഞ്ഹി ഇമസ്മിം കുലേ ദായജ്ജാരഹാതി.

തം സുത്വാ സുന്ദരീ അത്തനോ നേക്ഖമ്മജ്ഝാസയം പകാസേന്തീ ‘‘ഹത്ഥീഗവസ്സ’’ന്തിആദിമാഹ.

അഥ നം മാതാ നേക്ഖമ്മേയേവ നിയോജേന്തീ ‘‘സോ തേ ഇജ്ഝതൂ’’തിആദിനാ ദിയഡ്ഢഗാഥമാഹ. തത്ഥ യം ത്വം പത്ഥേസി സുന്ദരീതി സുന്ദരി ത്വം ഇദാനി യം പത്ഥേസി ആകങ്ഖസി. സോ തവ പബ്ബജ്ജായ സങ്കപ്പോ പബ്ബജ്ജായ ഛന്ദോ ഇജ്ഝതു അനന്തരായേന സിജ്ഝതു. ഉത്തിട്ഠപിണ്ഡോതി ഘരേ ഘരേ പതിട്ഠിത്വാ ലദ്ധബ്ബഭിക്ഖാപിണ്ഡോ. ഉഞ്ഛോതി തദത്ഥം ഘരപടിപാടിയാ ആഹിണ്ഡനം ഉദ്ദിസ്സ ഠാനഞ്ച. ഏതാനീതി ഉത്തിട്ഠപിണ്ഡാദീനി. അഭിസമ്ഭോന്തീതി അനിബ്ബിന്നരൂപാ ജങ്ഘബലം നിസ്സായ അഭിസമ്ഭവന്തീ, സാധേന്തീതി അത്ഥോ.

അഥ സുന്ദരീ ‘‘സാധു, അമ്മാ’’തി മാതുയാ പടിസ്സുണിത്വാ നിക്ഖമിത്വാ ഭിക്ഖുനുപസ്സയം ഗന്ത്വാ സിക്ഖമാനായേവ സമാനാ തിസ്സോ വിജ്ജാ സച്ഛികത്വാ ‘‘സത്ഥു സന്തികം ഗമിസ്സാമീ’’തി ഉപജ്ഝായം ആരോചേത്വാ ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം സാവത്ഥിം അഗമാസി. തേന വുത്തം ‘‘സിക്ഖമാനായ മേ, അയ്യേ’’തിആദി. തത്ഥ സിക്ഖമാനായ മേതി സിക്ഖമാനായ സമാനായ മയാ. അയ്യേതി അത്തനോ ഉപജ്ഝായം ആലപതി.

തുവം നിസ്സായ കല്യാണി, ഥേരി സങ്ഘസ്സ സോഭനേതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേ വുദ്ധതരഭാവേന ഥിരഗുണയോഗേന ച സങ്ഘത്ഥേരി സോഭനേഹി സീലാദീഹി സമന്നാഗതത്താ സോഭനേ കല്യാണി കല്യാണമിത്തേ, അയ്യേ, തം നിസ്സായ മയാ തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനന്തി യോജനാ.

ഇച്ഛേതി ഇച്ഛാമി. സാവത്ഥി ഗന്തവേതി സാവത്ഥിം ഗന്തും. സീഹനാദം നദിസ്സാമീതി അഞ്ഞാബ്യാകരണമേവ സന്ധായാഹ.

അഥ സുന്ദരീ അനുക്കമേന സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ വിഹാരം പവിസിത്വാ സത്ഥാരം ധമ്മാസനേ നിസിന്നം ദിസ്വാ ഉളാരം പീതിസോമനസ്സം പടിസംവേദയമാനാ അത്താനമേവ ആലപന്തീ ആഹ ‘‘പസ്സ സുന്ദരീ’’തി. ഹേമവണ്ണന്തി സുവണ്ണവണ്ണം. ഹരിത്തചന്തി കഞ്ചനസന്നിഭത്തചം. ഏത്ഥ ച ഭഗവാ പീതവണ്ണേന ‘‘സുവണ്ണവണ്ണോ’’തി വുച്ചതി. അഥ ഖോ സമ്മദേവ ഘംസിത്വാ ജാതിഹിങ്ഗുലകേന അനുലിമ്പിത്വാ സുപരിമജ്ജിതകഞ്ചനാദാസസന്നിഭോതി ദസ്സേതും ‘‘ഹേമവണ്ണ’’ന്തി വത്വാ ‘‘ഹരിത്തച’’ന്തി വുത്തം.

പസ്സ സുന്ദരിമായന്തിന്തി തം സുന്ദരിനാമികം മം ഭഗവാ ആഗച്ഛന്തി പസ്സ. ‘‘വിപ്പമുത്ത’’ന്തിആദിനാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തീ പീതിവിപ്ഫാരവസേന വദതി.

കുതോ പന ആഗതാ, കത്ഥ ച ആഗതാ, കീദിസാ ചായം സുന്ദരീതി ആസങ്കന്താനം ആസങ്കം നിവത്തേതും ‘‘ബാരാണസിതോ’’തി ഗാഥം വത്വാ തത്ഥ ‘‘സാവികാ ചാ’’തി വുത്തമത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘തുവം ബുദ്ധോ’’തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – ഇമസ്മിം സദേവകേ ലോകേ തുവമേവേകോ സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധോ, ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥേഹി യഥാരഹം അനുസാസനതോ തുവം മേ സത്ഥാ, അഹഞ്ച ഖീണാസവബ്രാഹ്മണീ ഭഗവാ തുയ്ഹം ഉരേ വായാമ ജനിതാഭിജാതിതായ ഓരസാ, മുഖതോ പവത്തധമ്മഘോസേന സാസനസ്സ ച മുഖഭൂതേന അരിയമഗ്ഗേന ജാതത്താ മുഖതോ ജാതാ, നിട്ഠിതപരിഞ്ഞാതാദികരണീയതായ കതകിച്ചാ, സബ്ബസോ ആസവാനം ഖേപിതത്താ അനാസവാതി.

അഥസ്സാ സത്ഥാ ആഗമനം അഭിനന്ദന്തോ ‘‘തസ്സാ തേ സ്വാഗത’’ന്തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – യാ ത്വം മയാ അധിഗതം ധമ്മം യാഥാവതോ അധിഗച്ഛി. തസ്സാ തേ, ഭദ്ദേ സുന്ദരി, ഇധ മമ സന്തികേ ആഗതം ആഗമനം സുആഗതം. തതോ ഏവ തം അദുരാഗതം ന ദുരാഗതം ഹോതി. കസ്മാ? യസ്മാ ഏവഞ്ഹി ദന്താ ആയന്തീതി, യഥാ ത്വം സുന്ദരി, ഏവഞ്ഹി ഉത്തമേന അരിയമഗ്ഗദമഥേന ദന്താ തതോ ഏവ സബ്ബധി വീതരാഗാ, സബ്ബേസം സംയോജനാനം സമുച്ഛിന്നത്താ വിസംയുത്താ കതകിച്ചാ അനാസവാ സത്ഥു പാദാനം വന്ദികാ ആഗച്ഛന്തി, തസ്മാ തസ്സാ തേ സ്വാഗതം അദുരാഗതന്തി യോജനാ.

സുന്ദരീഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.