൧൧. മുത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ

സുമുത്താ സാധുമുത്താമ്ഹീതിആദികാ മുത്താഥേരിയാ ഗാഥാ. അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരാ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ കുസലം ഉപചിനിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ കോസലജനപദേ ഓഘാതകസ്സ നാമ ദലിദ്ദബ്രാഹ്മണസ്സ ധീതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, തം വയപ്പത്തകാലേ മാതാപിതരോ ഏകസ്സ ഖുജ്ജബ്രാഹ്മണസ്സ അദംസു. സാ തേന ഘരാവാസം അരോചന്തീ തം അനുജാനാപേത്വാ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോതി. തസ്സാ ബഹിദ്ധാരമ്മണേസു ചിത്തം വിധാവതി, സാ തം നിഗ്ഗണ്ഹന്തീ ‘‘സുമുത്താ സാധുമുത്താമ്ഹീ’’തി ഗാഥം വദന്തീയേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ –

‘‘പദുമുത്തരോ നാമ ജിനോ, സബ്ബധമ്മേസു ചക്ഖുമാ;

പാണിനേ അനുഗണ്ഹന്തോ, പിണ്ഡായ പാവിസീ പുരം.

‘‘തസ്സ ആഗച്ഛതോ സത്ഥു, സബ്ബേ നഗരവാസിനോ;

ഹട്ഠതുട്ഠാ സമാഗന്ത്വാ, വാലികാ ആകിരിംസു തേ.

‘‘വീഥിസമ്മജ്ജനം കത്വാ, കദലിപുണ്ണകദ്ധജേ;

ധൂമം ചുണ്ണഞ്ച മാസഞ്ച, സക്കാരം കച്ച സത്ഥുനോ.

‘‘മണ്ഡപം പടിയാദേത്വാ, നിമന്തേത്വാ വിനായകം;

മഹാദാനം ദദിത്വാന, സമ്ബോധിം അഭിപത്ഥയി.

‘‘പദുമുത്തരോ മഹാവീരോ, ഹാരകോ സബ്ബപാണിനം;

അനുമോദനിയം കത്വാ, ബ്യാകാസി അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ.

‘‘സതസഹസ്സേ അതിക്കന്തേ, കപ്പോ ഹേസ്സതി ഭദ്ദകോ;

ഭവാഭവേ സുഖം ലദ്ധാ, പാപുണിസ്സസി ബോധിയം.

‘‘ഹത്ഥകമ്മഞ്ച യേ കേചി, കതാവീ നരനാരിയോ;

അനാഗതമ്ഹി അദ്ധാനേ, സബ്ബാ ഹേസ്സന്തി സമ്മുഖാ.

‘‘തേന കമ്മവിപാകേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ഉപ്പന്നദേവഭവനേ, തുയ്ഹം താ പരിചാരികാ.

‘‘ദിബ്ബം സുഖമസങ്ഖ്യേയ്യം, മാനുസഞ്ച അസങ്ഖിയം;

അനുഭോന്തി ചിരം കാലം, സംസരിമ്ഹ ഭവാഭവേ.

‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

സുഖുമാലാ മനുസ്സേസു, അഥോ ദേവപുരേസു ച.

‘‘രൂപം ഭോഗം യസം ആയും, അഥോ കിത്തിസുഖം പിയം;

ലഭാമി സതതം സബ്ബം, സുകതം കമ്മസമ്പദം.

‘‘പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, ജാതാഹം ബ്രാഹ്മണേ കുലേ;

സുഖുമാലഹത്ഥപാദാ, രമണിയേ നിവേസനേ.

‘‘സബ്ബകാലമ്പി പഥവീ, ന പസ്സാമനലങ്കതം;

ചിക്ഖല്ലഭൂമിം അസുചിം, ന പസ്സാമി കുദാചനം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ഉദാനേന്തീ –

൧൧. ‘‘സുമുത്താ സാധുമുത്താമ്ഹി, തീഹി ഖുജ്ജേഹി മുത്തിയാ;

ഉദുക്ഖലേന മുസലേന, പതിനാ ഖുജ്ജകേന ച;

മുത്താമ്ഹി ജാതിമരണാ, ഭവനേത്തി സമൂഹതാ’’തി. – ഇമം ഗാഥം അഭാസി;

തത്ഥ സുമുത്താതി സുട്ഠു മുത്താ. സാധുമുത്താമ്ഹീതി സാധു സമ്മദേവ മുത്താ അമ്ഹി. കുതോ പന സുമുത്താ സാധുമുത്താതി ആഹ ‘‘തീഹി ഖുജ്ജേഹി മുത്തിയാ’’തി, തീഹി വങ്കകേഹി പരിമുത്തിയാതി അത്ഥോ. ഇദാനി താനി സരൂപതോ ദസ്സേന്തീ ‘‘ഉദുക്ഖലേന മുസലേന, പതിനാ ഖുജ്ജകേന ചാ’’തി ആഹ. ഉദുക്ഖലേ ഹി ധഞ്ഞം പക്ഖിപന്തിയാ പരിവത്തേന്തിയാ മുസലേന കോട്ടേന്തിയാ ച പിട്ഠി ഓനാമേതബ്ബാ ഹോതീതി ഖുജ്ജകരണഹേതുതായ തദുഭയം ‘‘ഖുജ്ജ’’ന്തി വുത്തം. സാമികോ പനസ്സാ ഖുജ്ജോ ഏവ. ഇദാനി യസ്സാ മുത്തിയാ നിദസ്സനവസേന തീഹി ഖുജ്ജേഹി മുത്തി വുത്താ. തമേവ ദസ്സേന്തീ ‘‘മുത്താമ്ഹി ജാതിമരണാ’’തി വത്വാ തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘ഭവനേത്തി സമൂഹതാ’’തി. തസ്സത്ഥോ – ന കേവലമഹം തീഹി ഖുജ്ജേഹി ഏവ മുത്താ, അഥ ഖോ സബ്ബസ്മാ ജാതിമരണാപി, യസ്മാ സബ്ബസ്സാപി ഭവസ്സ നേത്തി നായികാ തണ്ഹാ അഗ്ഗമഗ്ഗേന മയാ സമുഗ്ഘാടിതാതി.

മുത്താഥേരീഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.