൯. നവകനിപാതോ

൧. ഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

നവകനിപാതേ യദാ ദുക്ഖന്തിആദികാ ആയസ്മതോ ഭൂതത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം പുഞ്ഞം ഉപചിനന്തോ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ സേനോതി ലദ്ധനാമോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ‘‘ഉസഭം പവര’’ന്തിആദിനാ ചതൂഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി.

സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാകേതനഗരസ്സ ദ്വാരഗാമേ മഹാവിഭവസ്സ സേട്ഠിസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്സ കിര സേട്ഠിനോ ജാതാ ജാതാ ദാരകാ ബദ്ധാഘാതേന ഏകേന യക്ഖേന ഖാദിതാ, ഇമസ്സ പന പച്ഛിമഭവികത്താ ഭൂതാ ആരക്ഖം ഗണ്ഹിംസു. യക്ഖോ പന വേസ്സവണസ്സ ഉപട്ഠാനം ഗതോ, പുന നാഗമാസി. നാമകരണദിവസേ ചസ്സ ‘‘ഏവം കതേ അമനുസ്സാ അനുകമ്പന്താ പരിഹരേയ്യു’’ന്തി ഭൂതോതി നാമം അകംസു. സോ പന അത്തനോ പുഞ്ഞബലേന അനന്തരായോ വഡ്ഢി, തസ്സ ‘‘തയോ പാസാദാ അഹേസു’’ന്തിആദി സബ്ബം യസസ്സ കുലപുത്തസ്സ വിഭവകിത്തനേ വിയ വേദിതബ്ബം. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ സത്ഥരി സാകേതേ വസന്തേ ഉപാസകേഹി സദ്ധിം വിഹാരം ഗതോ. സത്ഥു സന്തികേ ധമ്മം സുത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ അജകരണിയാ നാമ നദിയാ തീരേ ലേണേ വസന്തോ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൭.൨൦-൨൮) –

‘‘ഉസഭം പവരം വീരം, മഹേസിം വിജിതാവിനം;

സുവണ്ണവണ്ണം സമ്ബുദ്ധം, കോ ദിസ്വാ നപ്പസീദതി.

‘‘ഹിമവാ വാപരിമേയ്യോ, സാഗരോവ ദുരുത്തരോ;

തഥേവ ഝാനം ബുദ്ധസ്സ, കോ ദിസ്വാ നപ്പസീദതി.

‘‘വസുധാ യഥാപ്പമേയ്യാ, ചിത്താ വനവടംസകാ;

തഥേവ സീലം ബുദ്ധസ്സ, കോ ദിസ്വാ നപ്പസീദതി.

‘‘അനിലഞ്ജസാസങ്ഖുബ്ഭോ, യഥാകാസോ അസങ്ഖിയോ;

തഥേവ ഞാണം ബുദ്ധസ്സ, കോ ദിസ്വാ നപ്പസീദതി.

‘‘ഇമാഹി ചതുഗാഥാഹി, ബ്രാഹ്മണോ സേനസവ്ഹയോ;

ബുദ്ധസേട്ഠം ഥവിത്വാന, സിദ്ധത്ഥം അപരാജിതം.

‘‘ചതുന്നവുതികപ്പാനി, ദുഗ്ഗതിം നുപപജ്ജഥ;

സുഗതിം സുഖസമ്പത്തിം, അനുഭോസിമനപ്പകം.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, ഥവിത്വാ ലോകനായകം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ഥോമനായ ഇദം ഫലം.

‘‘ചാതുദ്ദസമ്ഹി കപ്പമ്ഹി, ചതുരോ ആസുമുഗ്ഗതാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ അപരേന സമയേന ഞാതീനം അനുകമ്പായ സാകേതം ഗന്ത്വാ കതിപാഹം തേഹി ഉപട്ഠിയമാനോ അഞ്ജനവനേ വസിത്വാ പുന അത്തനാ വസിതട്ഠാനമേവ ഗന്തുകാമോ ഗമനാകാരം ദസ്സേസി. ഞാതകാ ‘‘ഇധേവ, ഭന്തേ, വസഥ, തുമ്ഹേപി ന കിലമിസ്സഥ, മയമ്പി പുഞ്ഞേന വഡ്ഢിസ്സാമാ’’തി ഥേരം യാചിംസു. ഥേരോ അത്തനോ വിവേകാഭിരതിം തത്ഥ ച ഫാസുവിഹാരം പകാസേന്തോ –

൫൧൮. ‘‘യദാ ദുക്ഖം ജരാമരണന്തി പണ്ഡിതോ, അവിദ്ദസൂ യത്ഥ സിതാ പുഥുജ്ജനാ;

ദുക്ഖം പരിഞ്ഞായ സതോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൧൯. ‘‘യദാ ദുക്ഖസ്സാവഹനിം വിസത്തികം, പപഞ്ചസങ്ഘാതദുഖാധിവാഹിനിം;

തണ്ഹം പഹന്ത്വാന സതോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൦. ‘‘യദാ സിവം ദ്വേചതുരങ്ഗഗാമിനം, മഗ്ഗുത്തമം സബ്ബകിലേസസോധനം;

പഞ്ഞായ പസ്സിത്വ സതോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൧. ‘‘യദാ അസോകം വിരജം അസങ്ഖതം, സന്തം പദം സബ്ബകിലേസസോധനം;

ഭാവേതി സഞ്ഞോജനബന്ധനച്ഛിദം, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൨. ‘‘യദാ നഭേ ഗജ്ജതി മേഘദുന്ദുഭി, ധാരാകുലാ വിഹഗപഥേ സമന്തതോ;

ഭിക്ഖൂ ച പബ്ഭാരഗതോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൩. ‘‘യദാ നദീനം കുസുമാകുലാനം, വിചിത്ത-വാനേയ്യ-വടംസകാനം;

തീരേ നിസിന്നോ സുമനോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൪. ‘‘യദാ നിസീഥേ രഹിതമ്ഹി കാനനേ, ദേവേ ഗളന്തമ്ഹി നദന്തി ദാഠിനോ;

ഭിക്ഖൂ ച പബ്ഭാരഗതോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൫. ‘‘യദാ വിതക്കേ ഉപരുന്ധിയത്തനോ, നഗന്തരേ നഗവിവരം സമസ്സിതോ;

വീതദ്ദരോ വീതഖിലോവ ഝായതി, തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതി.

൫൨൬. ‘‘യദാ സുഖീ മലഖിലസോകനാസനോ,

നിരഗ്ഗളോ നിബ്ബനഥോ വിസല്ലോ;

സബ്ബാസവേ ബ്യന്തികതോവ ഝായതി,

തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതീ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥായം പദയോജനാമുഖേന പഠമഗാഥായ അത്ഥവണ്ണനാ – ഖന്ധാനം പരിപാകോ ജരാ. ഭേദോ മരണം. ജരാമരണസീസേന ചേത്ഥ ജരാമരണവന്തോ ധമ്മാ ഗഹിതാ. ‘‘തയിദം ജരാമരണം ദുക്ഖ’’ന്തി അവിദ്ദസൂ യഥാഭൂതം അജാനന്താ പുഥുജ്ജനാ യത്ഥ യസ്മിം ഉപാദാനക്ഖന്ധപഞ്ചകേ സിതാ പടിബന്ധാ അല്ലീനാ, തം ‘‘ഇദം ദുക്ഖം, ഏത്തകം ദുക്ഖം, ന ഇതോ ഭിയ്യോ’’തി വിപസ്സനാപഞ്ഞാസഹിതായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ പരിജാനിത്വാ, ഇധ ഇമസ്മിം സാസനേ സതോ സമ്പജാനോ, പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു, യദാ യസ്മിം കാലേ ലക്ഖണൂപനിജ്ഝാനേന ഝായതി. തതോ വിപസ്സനാരതിതോ മഗ്ഗഫലരതിതോ ച പരമതരം ഉത്തമതരം രതിം ന വിന്ദതി നപ്പടിലഭതി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘യതോ യതോ സമ്മസതി, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

ലഭതീ പീതിപാമോജ്ജം, അമതം തം വിജാനതം.

‘‘പഠബ്യാ ഏകരജ്ജേന, സഗ്ഗസ്സ ഗമനേന വാ;

സബ്ബലോകാധിപച്ചേന, സോതാപത്തിഫലം വര’’ന്തി. (ധ. പ. ൩൭൪, ൧൭൮);

ഏവം പരിഞ്ഞാഭിസമയമുഖേന വിവേകരതിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി പഹാനാഭിസമയാദിമുഖേനപി തം ദസ്സേതും ദുതിയാദികാ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ ദുക്ഖസ്സാവഹനിന്തി ദുക്ഖസ്സ ആയതിം പവത്തിം, ദുക്ഖസ്സ നിപ്ഫത്തികന്തി അത്ഥോ. വിസത്തികന്തി തണ്ഹം. സാ ഹി വിസതാതി വിസത്തികാ, വിസാലാതി വിസത്തികാ, വിസടാതി വിസത്തികാ, വിസക്കതീതി വിസത്തികാ, വിസം ഹരതീതി വിസത്തികാ, വിസംവാദികാതി വിസത്തികാ, വിസമൂലാതി വിസത്തികാ, വിസഫലാതി വിസത്തികാ, വിസപരിഭോഗാതി വിസത്തികാ, വിസാലാ വാ പന സാ തണ്ഹാ രൂപേ സദ്ദേ ഗന്ധേ രസേ ഫോട്ഠബ്ബേ ധമ്മേ കുലേ ഗണേ വിത്ഥടാതി വിസത്തികാതി വുച്ചതി. പപഞ്ചസങ്ഘാതദുഖാധിവാഹിനിന്തി സത്തസന്താനം സംസാരേ പപഞ്ചേന്തി വിത്ഥാരേന്തീതി പപഞ്ചാ, രാഗാദയോ മാനാദയോ ച. തേ ഏവ പവത്തിദുക്ഖസ്സ സങ്ഘാതട്ഠേന സങ്ഘാതാ, സദരഥപരിളാഹസഭാവത്താ ദുക്ഖഞ്ചാതി പപഞ്ചസങ്ഘാതദുഖം, തസ്സ അധിവാഹതോ നിബ്ബത്തനതോ പപഞ്ചസങ്ഘാതദുഖാധിവാഹിനീ. തം തണ്ഹം പഹന്ത്വാനാതി അരിയമഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്ദിത്വാ.

സിവന്തി ഖേമം, അഖേമകരാനം കിലേസാനം സമുച്ഛിന്ദനേന തേഹി അനുപദ്ദുതന്തി അത്ഥോ. സമ്മാദിട്ഠിആദീനം വസേന ദ്വിചതുരങ്ഗോ ഹുത്വാ അരിയേ നിബ്ബാനം ഗമേതീതി ദ്വേചതുരങ്ഗഗാമിനം, ഗാഥാസുഖത്ഥഞ്ചേത്ഥ വിഭത്തിഅലോപോ കതോതി ദട്ഠബ്ബം. രൂപൂപപത്തിമഗ്ഗാദീസു സബ്ബേസു മഗ്ഗേസു ഉത്തമത്താ മഗ്ഗുത്തമം. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘മഗ്ഗാനട്ഠങ്ഗികോ സേട്ഠോ’’തിആദി (ധ. പ. ൨൭൩). സബ്ബേഹി കിലേസമലേഹി സത്താനം സോധനതോ സബ്ബകിലേസസോധനം. പഞ്ഞായ പസ്സിത്വാതി പടിവേധപഞ്ഞായ ഭാവനാഭിസമയവസേന അഭിസമേച്ച.

സോകഹേതൂനം അഭാവതോ പുഗ്ഗലസ്സ ച സോകാഭാവഹേതുതോ നത്ഥി ഏത്ഥ സോകോതി അസോകം. തഥാ വിഗതരാഗാദിരജത്താ വിരജം. ന കേനചി പച്ചയേന സങ്ഖതന്തി അസങ്ഖതം. സബ്ബേസം കിലേസാനം സബ്ബസ്സ ച ദുക്ഖസ്സ വൂപസമഭാവതോ, സംസാരദുക്ഖദ്ദിതേഹി പജ്ജിതബ്ബതോ അധിഗന്തബ്ബതോ ച സന്തം പദം. സബ്ബേഹി കിലേസമലേഹി സത്തസന്താനസ്സ സോധനനിമിത്തതോ സബ്ബകിലേസസോധനം. ഭാവേതീതി സച്ഛികിരിയാഭിസമയവസേന അഭിസമേതി. ബഹുക്ഖത്തുഞ്ഹി നിബ്ബാനം ആരബ്ഭ സച്ഛികിരിയാഭിസമയം പവത്തേന്തസ്സ ആലമ്ബകേ ലബ്ഭമാനവിസേസകം ആലമ്ബിതബ്ബേ ആരോപേത്വാ ഏവം വുത്തം. സംയോജനസങ്ഖാതാനം ബന്ധനാനം ഛേദനതോ സംയോജനബന്ധനച്ഛിദം. നിമിത്തഞ്ഹേത്ഥ കത്തുഭാവേന ഉപചാരിതം, യഥാ അരിയഭാവകരാനി സച്ചാനി അരിയസച്ചാനീതി. യഥാ പുരിമഗാഥാസു യദാ ഝായതി, തദാ തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതീതി യോജനാ. ഏവം ഇധ യദാ ഭാവേതി, തദാ തതോ രതിം പരമതരം ന വിന്ദതീതി യോജനാ.

ഏവം ഥേരോ ചതൂഹി ഗാഥാഹി അത്താനം അനുപനേത്വാവ ചതുസച്ചപടിവേധകിത്തനേന അഞ്ഞം ബ്യാകരിത്വാ ഇദാനി അത്തനാ വസിതട്ഠാനസ്സ വിവിത്തഭാവേന ഫാസുതം ദസ്സേന്തോ ‘‘യദാ നഭേ’’തിആദികാ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ നഭേതി ആകാസേ. സിനിദ്ധഗമ്ഭീരനിഗ്ഘോസതായ മേഘോയേവ ദുന്ദുഭി മേഘദുന്ദുഭി. സമന്തതോ പഗ്ഘരന്തീഹി ധാരാഹി ആകുലാതി ധാരാകുലാ. വിഹഗാനം പക്ഖീനം ഗമനമഗ്ഗത്താ വിഹഗപഥേ നഭേതി യോജനാ. തതോതി ഝാനരതിതോ.

കുസുമാകുലാനന്തി തരൂഹി ഗളിതകുസുമേഹി സമോഹിതാനം. വിചിത്തവാനേയ്യവടംസകാനന്തി വനേ ജാതത്താ വാനേയ്യാനി വനപുപ്ഫാനി, വിചിത്താനി വാനേയ്യാനി വടംസകാനി ഏതാസന്തി വിചിത്തവാനേയ്യവടംസകാ നദിയോ, താസം നാനാവിധവനപുപ്ഫവടംസകാനന്തി അത്ഥോ. ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മവസേന സുന്ദരോ മനോ ഏതസ്സാതി സുമനോ ഝായതി.

നിസീഥേതി രത്തിയം. രഹിതമ്ഹീതി, ജനസമ്ബാധവിരഹിതേ വിവിത്തേ. ദേവേതി മേഘേ. ഗളന്തമ്ഹീതി വുട്ഠിധാരായോ പഗ്ഘരന്തേ വസ്സന്തേ. ദാഠിനോതി സീഹബ്യഗ്ഘാദയോ പടിപക്ഖസത്താ. തേ ഹി ദാഠാവുധാതി ‘‘ദാഠിനോ’’തി വുച്ചന്തി, നദന്തി ദാഠിനോതി ഇദമ്പി ജനവിവേകദസ്സനത്ഥമേവ ഗഹിതം.

വിതക്കേ ഉപരുന്ധിയത്തനോതി അത്തസന്താനപരിയാപന്നതായ അത്തനോ കാമവിതക്കാദികേ മിച്ഛാവിതക്കേ പടിപക്ഖബലേന നിസേധേത്വാ. അത്തനോതി വാ ഇദം വിന്ദതീതി ഇമിനാ യോജേതബ്ബം ‘‘തതോ രതിം പരമതരം അത്തനാ ന വിന്ദതീ’’തി. നഗന്തരേതി പബ്ബതന്തരേ. നഗവിവരന്തി പബ്ബതഗുഹം പബ്ഭാരം വാ. സമസ്സിതോതി നിസ്സിതോ ഉപഗതോ. വീതദ്ദരോതി വിഗതകിലേസദരഥോ. വീതഖിലോതി പഹീനചേതോഖിലോ.

സുഖീതി ഝാനാദിസുഖേന സുഖിതോ. മലഖിലസോകനാസനോതി രാഗാദീനം മലാനം പഞ്ചന്നഞ്ച ചേതോഖിലാനം ഞാതിവിയോഗാദിഹേതുകസ്സ സോകസ്സ ച പഹായകോ. നിരഗ്ഗളോതി, അഗ്ഗളം വുച്ചതി അവിജ്ജാ നിബ്ബാനപുരപവേസനിവാരണതോ, തദഭാവതോ നിരഗ്ഗളോ. നിബ്ബനഥോതി നിതണ്ഹോ. വിസല്ലോതി, വിഗതരാഗാദിസല്ലോ. സബ്ബാസവേതി, കാമാസവാദികേ സബ്ബേപി ആസവേ. ബ്യന്തികതോതി ബ്യന്തികതാവീ അരിയമഗ്ഗേന വിഗതന്തേ കത്വാ ഠിതോ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരത്ഥം യദാ ഝായതി, തതോ ഝാനരതിതോ പരമതരം രതിം ന വിന്ദതീതി യോജനാ. ഏവം പന വത്വാ ഥേരോ അജകരണീതീരമേവ ഗതോ.

ഭൂതത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നവകനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.