൮. മിഗജാലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

സുദേസിതോതിആദികാ ആയസ്മതോ മിഗജാലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം വിസാഖായ മഹാഉപാസികായ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, മിഗജാലോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഹാരം ഗന്ത്വാ അഭിണ്ഹസോ ധമ്മസ്സവനേന പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ –

൪൧൭. ‘‘സുദേസിതോ ചക്ഖുമതാ, ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ;

സബ്ബസംയോജനാതീതോ, സബ്ബവട്ടവിനാസനോ.

൪൧൮. ‘‘നിയ്യാനികോ ഉത്തരണോ, തണ്ഹാമൂലവിസോസനോ;

വിസമൂലം ആഘാതനം, ഛേത്വാ പാപേതി നിബ്ബുതിം.

൪൧൯. ‘‘അഞ്ഞാണമൂലഭേദായ, കമ്മയന്തവിഘാടനോ;

വിഞ്ഞാണാനം പരിഗ്ഗഹേ, ഞാണവജിരനിപാതനോ.

൪൨൦.

‘‘വേദനാനം വിഞ്ഞാപനോ, ഉപാദാനപ്പമോചനോ;

ഭവം അങ്ഗാരകാസുംവ, ഞാണേന അനുപസ്സനോ.

൪൨൧. ‘‘മഹാരസോ സുഗമ്ഭീരോ, ജരാമച്ചുനിവാരണോ;

അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, ദുക്ഖൂപസമനോ സിവോ.

൪൨൨. ‘‘കമ്മം കമ്മന്തി ഞത്വാന, വിപാകഞ്ച വിപാകതോ;

പടിച്ചുപ്പന്നധമ്മാനം, യഥാവാലോകദസ്സനോ;

മഹാഖേമങ്ഗമോ സന്തോ, പരിയോസാനഭദ്ദകോ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ സുദേസിതോതി സുട്ഠു ദേസിതോ, വേനേയ്യജ്ഝാസയാനുരൂപം ദിട്ഠധമ്മികസമ്പരായികപരമത്ഥാനം യാഥാവതോ വിഭാവനവസേന ദേസിതോതി അത്ഥോ. അഥ വാ സുദേസിതോതി സമ്മാ ദേസിതോ, പവത്തിനിവത്തീനം തദുഭയഹേതൂനഞ്ച അവിപരീതതോ പകാസനവസേന ഭാസിതോ സ്വാഖ്യാതോതി അത്ഥോ. ചക്ഖുമതാതി മംസചക്ഖു, ദിബ്ബചക്ഖു, പഞ്ഞാചക്ഖു, ബുദ്ധചക്ഖു, സമന്തചക്ഖൂതി ഇമേഹി പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമതാ. ബുദ്ധേനാതി സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധേന. ആദിച്ചബന്ധുനാതി ആദിച്ചഗോത്തേന. ദുവിധോ ഹി ലോകേ ഖത്തിയവംസോ – ആദിച്ചവംസോ, സോമവംസോതി. തത്ഥ ആദിച്ചവംസോ, ഓക്കാകരാജവംസോതി ജാനിതബ്ബം. തതോ സഞ്ജാതതായ സാകിയാ ആദിച്ചഗോത്താതി ഭഗവാ ‘‘ആദിച്ചബന്ധൂ’’തി വുച്ചതി. അഥ വാ ആദിച്ചസ്സ ബന്ധൂതിപി ഭഗവാ ആദിച്ചബന്ധു, സ്വായമത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ. കാമരാഗസംയോജനാദീനം സബ്ബേസം സംയോജനാനം സമതിക്കമനഭാവതോ സബ്ബസംയോജനാതീതോ തതോ ഏവ കിലേസകമ്മവിപാകവട്ടാനം വിനാസനതോ വിദ്ധംസനതോ സബ്ബവട്ടവിനാസനോ, സംസാരചാരകതോ നിയ്യാനതോ നിയ്യാനികോ, സംസാരമഹോഘതോ സമുത്തരണട്ഠേന ഉത്തരണോ, കാമതണ്ഹാദീനം സബ്ബതണ്ഹാനം മൂലം അവിജ്ജം അയോനിസോ മനസികാരഞ്ച വിസോസേതി സുക്ഖാപേതീതി തണ്ഹാമൂലവിസോസനോ, തിണ്ണമ്പി വേദാനം സമ്പടിവേധസ്സ വിദ്ധംസനതോ വിസസ്സ ദുക്ഖസ്സ കാരണത്താ വിസമൂലം, സത്താനം ബ്യസനുപ്പത്തിട്ഠാനതായ ആഘാതനം കമ്മം കിലേസം വാ ഛേത്വാ സമുച്ഛിന്ദിത്വാ നിബ്ബുതിം നിബ്ബാനം പാപേതി.

അഞ്ഞാണസ്സ മൂലം അയോനിസോ മനസികാരോ ആസവാ ച ‘‘ആസവസമുദയാ അവിജ്ജാസമുദയോ’’തി (മ. നി. ൧.൧൦൩) ഹി വുത്തം, തസ്സ ഭേദായ വജിരൂപമഞാണേന ഭിന്ദനത്ഥായ. അഥ വാ ‘‘അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ’’തിആദിവചനതോ (വിഭ. ൨൨൫-൨൨൬; സം. നി. ൨.൧) അഞ്ഞാണം മൂലം ഏതസ്സാതി അഞ്ഞാണമൂലം, ഭവചക്കം, തസ്സ മഗ്ഗഞാണവജിരേന പദാലനത്ഥം ദേസിതോതി സമ്ബന്ധോ. കമ്മയന്തവിഘാടനോതി കമ്മഘടിതസ്സ അത്തഭാവയന്തസ്സ വിദ്ധംസനോ. വിഞ്ഞാണാനം പരിഗ്ഗഹേതി കാമഭവാദീസു യഥാസകകമ്മുനാ വിഞ്ഞാണഗ്ഗഹണേ ഉപട്ഠിതേതി വചനസേസോ. തത്ഥ തത്ഥ ഹി ഭവേ പടിസന്ധിയാ ഗഹിതായ തംതംഭവനിസ്സിതവിഞ്ഞാണാനിപി ഗഹിതാനേവ ഹോന്തി. ഞാണവജിരനിപാതനോതി ഞാണവജിരസ്സ നിപാതോ, ഞാണവജിരം നിപാതേത്വാ തേസം പദാലേതാ. ലോകുത്തരധമ്മോ ഹി ഉപ്പജ്ജമാനോ സത്തമഭവാദീസു ഉപ്പജ്ജനാരഹാനി വിഞ്ഞാണാനി ഭിന്ദത്തമേവ ഉപ്പജ്ജതീതി.

വേദനാനം വിഞ്ഞാപനോതി സുഖാദീനം തിസ്സന്നം വേദനാനം യഥാക്കമം ദുക്ഖസല്ലാനിച്ചവസേന യാഥാവതോ പവേദകോ. ഉപാദാനപ്പമോചനോതി കാമുപാദാനാദീഹി ചതൂഹിപി ഉപാദാനേഹി ചിത്തസന്താനസ്സ വിമോചകോ. ഭവം അങ്ഗാരകാസുംവ, ഞാണേന അനുപസ്സനോതി കാമഭവാദിനവവിധമ്പി ഭവം ഏകാദസഹി അഗ്ഗീഹി ആദിത്തഭാവതോ സാധികപോരിസം അങ്ഗാരകാസും വിയ മഗ്ഗഞാണേന അനുപച്ചക്ഖതോ ദസ്സേതാ.

സന്തപണീതഭാവതോ അതിത്തികരട്ഠേന മഹാരസോ പരിഞ്ഞാദിവസേന വാ മഹാകിച്ചതായ സാമഞ്ഞഫലവസേന മഹാസമ്പത്തിതായ ച മഹാരസോ, അനുപചിതസമ്ഭാരേഹി ദുരവഗാഹതായ അലബ്ഭനേയ്യപതിട്ഠതായ ച സുട്ഠു ഗമ്ഭീരോ ജരാമച്ചുനിവാരണോ, ആയതിം ഭവാഭിനിപ്ഫത്തിയാ നിവത്തനേന ജരായ മച്ചുനോ ച പടിസേധകോ. ഇദാനി യഥാവുത്തഗുണവിസേസയുത്തം ധമ്മം സരൂപതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ’’തി വത്വാ പുനപി തസ്സ കതിപയേ ഗുണേ വിഭാവേതും ‘‘ദുക്ഖൂപസമനോ സിവോ’’തിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ – പരിസുദ്ധട്ഠേന അരിയോ, സമ്മാദിട്ഠിആദിഅട്ഠധമ്മസമോധാനതായ അട്ഠങ്ഗികോ, നിബ്ബാനഗവേസനട്ഠേന മഗ്ഗോ സകലവട്ടദുക്ഖവൂപസമനട്ഠേന ദുക്ഖവൂപസമനോ, ഖേമട്ഠേന സിവോ.

യഥാ ഇതോ ബാഹിരകസമയേ അസമ്മാസമ്ബുദ്ധപവേദിതത്താ കമ്മവിപാകോ വിപല്ലാസോ സിയാതി ഏവം അവിപല്ലാസേത്വാ പടിച്ചുപ്പന്നധമ്മാനം പടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു കമ്മം കമ്മന്തി വിപാകഞ്ച വിപാകതോ ഞത്വാന പുബ്ബഭാഗഞാണേന ജാനനഹേതു സസ്സതുച്ഛേദഗ്ഗാഹാനം വിധമനേന യാഥാവതോ ആലോകദസ്സനോ തക്കരസ്സ ലോകുത്തരഞാണാലോകസ്സ ദസ്സനോ. കേനചി കഞ്ചി കദാചിപി അനുപദ്ദുതത്താ മഹാഖേമം നിബ്ബാനം ഗച്ഛതി സത്തേ ഗമേതി ചാതി മഹാഖേമങ്ഗമോ, സബ്ബകിലേസദരഥപരിളാഹവൂപസമനതോ സന്തോ, അകുപ്പായ ചേതോവിമുത്തിയാ അനുപാദിസേസായ ച നിബ്ബാനധാതുയാ പാപനേന പരിയോസാനഭദ്ദകോ സുദേസിതോ ചക്ഖുമതാതി യോജനാ.

ഏവം ഥേരോ നാനാനയേഹി അരിയധമ്മം പസംസന്തോ തസ്സ ധമ്മസ്സ അത്തനാ അധിഗതഭാവം അഞ്ഞാപദേസേന പകാസേസി.

മിഗജാലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.