൩. മഹാനാഗത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസൂതിആദികാ ആയസ്മതോ മഹാനാഗത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനന്തോ കകുസന്ധസ്സ ഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഏകദിവസം കകുസന്ധം ഭഗവന്തം അരഞ്ഞം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ഝാനസുഖേന നിസിന്നം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ തസ്സ ദാളിമഫലം അദാസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാകേതേ മധുവാസേട്ഠസ്സ നാമ ബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, മഹാനാഗോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഭഗവതി സാകേതേ അഞ്ജനവനേ വിഹരന്തേ ആയസ്മതോ ഗവമ്പതിത്ഥേരസ്സ പാടിഹാരിയം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ ഥേരസ്സേവ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ തസ്സോവാദേ ഠത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൪൫.൧-൭) –

‘‘കകുസന്ധോ മഹാവീരോ, സബ്ബധമ്മാന പാരഗൂ;

ഗണമ്ഹാ വൂപകട്ഠോ സോ, അഗമാസി വനന്തരം.

‘‘ബീജമിഞ്ജം ഗഹേത്വാന, ലതായ ആവുണിം അഹം;

ഭഗവാ തമ്ഹി സമയേ, ഝായതേ പബ്ബതന്തരേ.

‘‘ദിസ്വാനഹം ദേവദേവം, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

ദക്ഖിണേയ്യസ്സ വീരസ്സ, ബീജമിഞ്ജമദാസഹം.

‘‘ഇമസ്മിംയേവ കപ്പമ്ഹി, യം മിഞ്ജമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബീജമിഞ്ജസ്സിദം ഫലം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ വിമുത്തിസുഖേന വിഹരന്തോ ഥേരോ ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ഭിക്ഖൂ സബ്രഹ്മചാരീസു ഗാരവം അകത്വാ വിഹരന്തേ ദിസ്വാ തേസം ഓവാദദാനവസേന –

൩൮൭. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ നൂപലബ്ഭതി;

പരിഹായതി സദ്ധമ്മാ, മച്ഛോ അപ്പോദകേ യഥാ.

൩൮൮. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ നൂപലബ്ഭതി;

ന വിരൂഹതി സദ്ധമ്മേ, ഖേത്തേ ബീജംവ പൂതികം.

൩൮൯. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ നൂപലബ്ഭതി;

ആരകാ ഹോതി നിബ്ബാനാ, ധമ്മരാജസ്സ സാസനേ.

൩൯൦. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ ഉപലബ്ഭതി;

ന വിഹായതി സദ്ധമ്മാ, മച്ഛോ ബവ്ഹോദകേ യഥാ.

൩൯൧. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ ഉപലബ്ഭതി;

സോ വിരൂഹതി സദ്ധമ്മേ, ഖേത്തേ ബീജംവ ഭദ്ദകം.

൩൯൨. ‘‘യസ്സ സബ്രഹ്മചാരീസു, ഗാരവോ ഉപലബ്ഭതി;

സന്തികേ ഹോതി നിബ്ബാനം, ധമ്മരാജസ്സ സാസനേ’’തി. –

ഇമാ ഛ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ സബ്രഹ്മചാരീസൂതി സമാനം ബ്രഹ്മം സീലാദിധമ്മം ചരന്തീതി സബ്രഹ്മചാരിനോ, സീലദിട്ഠിസാമഞ്ഞഗതാ സഹധമ്മികാ, തേസു. ഗാരവോതി ഗരുഭാവോ സീലാദിഗുണനിമിത്തം ഗരുകരണം. നൂപലബ്ഭതീതി ന വിജ്ജതി ന പവത്തതി, ന ഉപതിട്ഠതീതി അത്ഥോ. നിബ്ബാനാതി കിലേസാനം നിബ്ബാപനതോ കിലേസക്ഖയാതി അത്ഥോ. ധമ്മരാജസ്സാതി സത്ഥുനോ. സത്ഥാ ഹി സദേവകം ലോകം യഥാരഹം ലോകിയലോകുത്തരേന ധമ്മേന രഞ്ജേതി തോസേതീതി ധമ്മരാജാ. ഏത്ഥ ച ‘‘ധമ്മരാജസ്സ സാസനേ’’തി ഇമിനാ നിബ്ബാനം നാമ ധമ്മരാജസ്സേവ സാസനേ, ന അഞ്ഞത്ഥ. തത്ഥ യോ സബ്രഹ്മചാരീസു ഗാരവരഹിതോ, സോ യഥാ നിബ്ബാനാ ആരകാ ഹോതി, തഥാ ധമ്മരാജസ്സ സാസനതോപി ആരകാ ഹോതീതി ദസ്സേതി. ബവ്ഹോദകേതി ബഹുഉദകേ. സന്തികേ ഹോതി നിബ്ബാനന്തി നിബ്ബാനം തസ്സ സന്തികേ സമീപേ ഏവ ഹോതി. സേസം വുത്തനയമേവ. ഇമാ ഏവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണഗാഥാ അഹേസും.

മഹാനാഗത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.