൧൨. ബ്രഹ്മദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അക്കോധസ്സാതിആദികാ ആയസ്മതോ ബ്രഹ്മദത്തത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം കോസലരഞ്ഞോ പുത്തോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി, ബ്രഹ്മദത്തോതിസ്സ നാമം അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ ജേതവനമഹേ ബുദ്ധാനുഭാവം ദിസ്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തം ഏകദിവസം നഗരേ പിണ്ഡായ ചരന്തം അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ അക്കോസി. ഥേരോ തം സുത്വാപി തുണ്ഹീഭൂതോ പിണ്ഡായ ചരതിയേവ, ബ്രാഹ്മണോ പുനപി അക്കോസിയേവ. മനുസ്സാ ഏവം അക്കോസന്തമ്പി നം ‘‘അയം ഥേരോ ന കിഞ്ചി ഭണതീ’’തി ആഹംസു. തം സുത്വാ ഥേരോ തേസം മനുസ്സാനം ധമ്മം ദേസേന്തോ –

൪൪൧. ‘‘അക്കോധസ്സ കുതോ കോധോ, ദന്തസ്സ സമജീവിനോ;

സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തസ്സ, ഉപസന്തസ്സ താദിനോ.

൪൪൨. ‘‘തസ്സേവ തേന പാപിയോ, യോ കുദ്ധം പടികുജ്ഝതി;

കുദ്ധം അപ്പടികുജ്ഝന്തോ, സങ്ഗാമം ജേതി ദുജ്ജയം.

൪൪൩. ‘‘ഉഭിന്നമത്ഥം ചരതി, അത്തനോ ച പരസ്സ ച;

പരം സങ്കുപിതം ഞത്വാ, യോ സതോ ഉപസമ്മതി.

൪൪൪. ‘‘ഉഭിന്നം തികിച്ഛന്തം തം, അത്തനോ ച പരസ്സ ച;

ജനാ മഞ്ഞന്തി ബാലോതി, യേ ധമ്മസ്സ അകോവിദാ. (സം. നി. ൧.൧൮൯);

൪൪൫. ‘‘ഉപ്പജ്ജേ തേ സചേ കോധോ, ആവജ്ജ കകചൂപമം;

ഉപ്പജ്ജേ ചേ രസേ തണ്ഹാ, പുത്തമംസൂപമം സര.

൪൪൬. ‘‘സചേ ധാവതി ചിത്തം തേ, കാമേസു ച ഭവേസു ച;

ഖിപ്പം നിഗ്ഗണ്ഹ സതിയാ, കിട്ഠാദം വിയ ദുപ്പസു’’ന്തി. –

ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ അക്കോധസ്സാതി കോധരഹിതസ്സ മഗ്ഗേന സമുച്ഛിന്നകോധസ്സ. കുതോ കോധോതി കുതോ നാമ ഹേതു കോധോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തസ്സ ഉപ്പത്തികാരണം നത്ഥീതി അത്ഥോ. ദന്തസ്സാതി ഉത്തമേന ദമേന അഗ്ഗമഗ്ഗദമഥേന ദന്തസ്സ. സമജീവിനോതി കായവിസമാദീനി സബ്ബസോ പഹായ കായസമാദീനം വസേന സമം ജീവന്തസ്സ സത്തട്ഠാനിയേന സമ്പജഞ്ഞേന സമ്മദേവ വത്തന്തസ്സ. സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തസ്സാതി സമ്മാ അഞ്ഞായ അഭിഞ്ഞേയ്യാദികേ ധമ്മേ ജാനിത്വാ സബ്ബാസവേഹി വിപ്പമുത്തസ്സ. തതോ ഏവ സബ്ബകിലേസദരഥപരിളാഹവൂപസമേന ഉപസന്തസ്സ. ഇട്ഠാദീസു താദിലക്ഖണപ്പത്തിയാ താദിനോ ഖീണാസവസ്സ കുതോ കോധോതി അഞ്ഞാപദേസേന ഥേരോ അത്തനോ കോധാഭാവം തസ്സ ച കാരണാനി വത്വാ ഇദാനി കോധേ അകോധേ ച ആദീനവാനിസംസദസ്സനേന ധമ്മം കഥേന്തോ ‘‘തസ്സേവാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ യോ കുദ്ധം പടികുജ്ഝതീതി യോ പുഗ്ഗലോ അത്തനോ ഉപരി കുദ്ധം കുപിതം പുഗ്ഗലം പടികുജ്ഝതി, തസ്സേവ തേന പടികുജ്ഝനപച്ചക്കോസനപടിപ്പഹരണാദിനാ പാപിയോ ഇധലോകേ വിഞ്ഞൂഗരഹാദിവസേന പരലോകേ നിരയദുക്ഖാദിവസേന അഭദ്ദകതരം അകല്യാണതരം ഹോതി. കുജ്ഝനേന പന അകുദ്ധസ്സ പാപം ഹോതീതി വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. കേചി പന ‘‘യോ അകുദ്ധം പടികുദ്ധം ആരബ്ഭ കുജ്ഝതീ’’തി അത്ഥം വദന്തി. കുദ്ധം അപ്പടികുജ്ഝന്തോതി യോ പന കുദ്ധം പുഗ്ഗലം ‘‘അയം കുദ്ധോ കോധപരേതോ’’തി ഞത്വാ ന പടികുജ്ഝതി ഖമതി, സോ ദുജ്ജയം കിലേസസങ്ഗാമം ജേതി നാമ. ന കേവലഞ്ചസ്സ കിലേസസങ്ഗാമജയോ ഏവ, അഥ ഖോ ഉഭയഹിതപടിപത്തിമ്പീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഉഭിന്നമത്ഥം…പേ… ഉപസമ്മതീ’’തി. യോ പരം പുഗ്ഗലം സങ്കുപിതം കുദ്ധം ‘‘കോധപരേതോ’’തി ഞത്വാ തം മേത്തായന്തോ അജ്ഝുപേക്ഖന്തോ വാ സതോ സമ്പജാനോ ഹുത്വാ ഉപസമ്മതി ഖമതി ന പടിപ്ഫരതി. സോ അത്തനോ ച പരസ്സ ചാതി ഉഭിന്നം ഉഭയലോകസുഖാവഹം അത്ഥം ഹിതം ചരതി.

ഉഭിന്നം തികിച്ഛന്തം തന്തി തം അത്തനോ ച പരസ്സ ചാതി ഉഭിന്നം ദ്വിന്നം കോധബ്യാധിതികിച്ഛായ തികിച്ഛന്തം ഖമന്തം പുഗ്ഗലം യേ ജനാ ധമ്മസ്സ അരിയാചാരധമ്മേ അകുസലാ, തേ ബാലാ ‘‘അയം അവിദ്ദസു യോ അത്താനം അക്കോസന്തസ്സ പഹരന്തസ്സ കിഞ്ചി ന കരോതീ’’തി മഞ്ഞന്തി, തം തേസം അയോനിസോ മഞ്ഞനന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘തികിച്ഛന’’ന്തിപി പഠന്തി, തികിച്ഛനസഭാവന്തി അത്ഥോ.

ഏവം ഥേരേന വുച്ചമാനം ധമ്മം സുത്വാ അക്കോസകബ്രാഹ്മണോ സംവിഗ്ഗോ പസന്നചിത്തോ ച ഹുത്വാ ഥേരം ഖമാപേത്വാ തസ്സേവ സന്തികേ പബ്ബജി. ഥേരോ തസ്സ കമ്മട്ഠാനം ദേന്തോ ‘‘ഇമസ്സ മേത്താഭാവനാ യുത്താ’’തി മേത്താകമ്മട്ഠാനം ദത്വാ കോധപരിയുട്ഠാനാദീസു പച്ചവേക്ഖണാദിവിധിം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഉപ്പജ്ജേ തേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഉപ്പജ്ജേ തേ സചേതി സചേ തേ കമ്മട്ഠാനം അനുയുഞ്ജന്തസ്സ കഞ്ചി പുഗ്ഗലം നിസ്സായ ചിരപരിചയോ കോധോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തസ്സ വൂപസമായ –

‘‘ഉഭതോദണ്ഡകേന ചേപി, ഭിക്ഖവേ, കകചേന ചോരാ ഓചരകാ അങ്ഗമങ്ഗാനി ഓകന്തേയ്യും, തത്രാപി യോ മനോ പദൂസേയ്യ, ന മേ സോ തേന സാസനകരോ’’തി (മ. നി. ൧.൨൩൨) –

സത്ഥാരാ വുത്തം കകചൂപമം ഓവാദം ആവജ്ജേഹി. ഉപ്പജ്ജേ ചേ രസേ തണ്ഹാതി സചേ തേ മധുരാദിഭേദേ രസേ തണ്ഹാ അഭിലാസോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തസ്സ വൂപസമായ –

‘‘പുത്തമംസം ജായമ്പതികാ യഥാ കന്താരനിത്ഥരണത്ഥമേവ ഖാദിംസു, ന രസതണ്ഹായ ഏവം കുലപുത്തോപി പബ്ബജിതോ പിണ്ഡപാതം പടിസേവതി…പേ… ഫാസുവിഹാരോ ചാ’’തി (സം. നി. ൨.൬൩ അത്ഥതോ സമാനം) –

ഏവം വുത്തം പുത്തമംസൂപമോവാദം സര അനുസ്സര.

സചേ ധാവതി തേ ചിത്തന്തി അയോനിസോ മനസി കരോതോ തവ ചിത്തം കാമേസു പഞ്ചകാമഗുണേസു ഛന്ദരാഗവസേന, കാമഭവാദീസു ഭവേസു ഭവപത്ഥനാവസേന സചേ ധാവതി സരതി ജവതി. ഖിപ്പം നിഗ്ഗണ്ഹ സതിയാ, കിട്ഠാദം വിയ ദുപ്പസുന്തി തഥാ ധാവിതും അദേന്തോ യഥാ നാമ പുരിസോ കിട്ഠാദം സസ്സഖാദകം ദുപ്പസും ദുട്ഠഗോണം യോത്തേന ഥമ്ഭേ ബന്ധിത്വാ അത്തനോ വസേ വത്തേതി, ഏവം സതിയാ സതിയോത്തേന സമ്മാധിഥമ്ഭേ ബന്ധന്തോ ഖിപ്പം സീഘമേവ നിഗ്ഗണ്ഹ, യഥാ കിലേസവിഗമേന നിബ്ബിസേവനം ഹോതി, തഥാ ദമേഹീതി. കേചി പന ‘‘ഥേരോ പുഥുജ്ജനോവ ഹുത്വാ അക്കോസം അധിവാസേന്തോ തേസം മനുസ്സാനം അരിയഗുണേ പകാസേന്തോ ധമ്മം കഥേത്വാ പച്ഛാ ദ്വീഹി ഗാഥാഹി അത്താനം ഓവദന്തോ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ അരഹത്തം പത്വാ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ ഇമായേവ ഗാഥാ അഭാസീ’’തി വദന്തി.

ബ്രഹ്മദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.