൬. സേലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

പരിപുണ്ണകായോതിആദികാ ആയസ്മതോ സേലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര പദുമുത്തരഭഗവതോ കാലേ കുലഗേഹേ നിബ്ബത്തിത്വാ വിഞ്ഞുതം പത്തോ ഗണപാമോക്ഖോ ഹുത്വാ തീണി പുരിസസതാനി സമാദപേത്വാ തേഹി സദ്ധിം സത്ഥു ഗന്ധകുടിം കാരേത്വാ കതപരിയോസിതായ ഗന്ധകുടിയാ സഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ഭഗവതോ മഹാദാനം പവത്തേത്വാ സത്ഥാരം ഭിക്ഖൂ ച തിചീവരേന അച്ഛാദേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവലോകേ ഏവ വസിത്വാ തതോ ചുതോ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ അങ്ഗുത്തരാപേസു ആപണേ നാമ ബ്രാഹ്മണഗാമേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ സേലോതി ലദ്ധനാമോ അഹോസി. സോ വയപ്പത്തോ തീസു വേദേസു, ബ്രാഹ്മണസിപ്പേസു ച നിപ്ഫത്തിം ഗന്ത്വാ തീണി മാണവകസതാനി മന്തേ വാചേന്തോ ആപണേ പടിവസതി. തേന ച സമയേന സത്ഥാ സാവത്ഥിതോ നിക്ഖമിത്വാ അഡ്ഢതേളസഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം അങ്ഗുത്തരാപേസു ചാരികം ചരന്തോ സേലസ്സ, അന്തേവാസികാനഞ്ച ഞാണപരിപാകം ദിസ്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം വനസണ്ഡേ വിഹരതി. അഥ കേണിയോ നാമ ജടിലോ സത്ഥു ആഗമനം സുത്വാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സത്ഥാരം സ്വാതനായ നിമന്തേത്വാ സകേ അസ്സമേ പഹൂതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദേതി. തസ്മിഞ്ച സമയേ സേലോ ബ്രാഹ്മണോ സദ്ധിം തീഹി മാണവകസതേഹി ജങ്ഘാവിഹാരം അനുവിചരന്തോ കേണിയസ്സ അസ്സമം പവിസിത്വാ ജടിലേ കട്ഠഫാലനുദ്ധനസമ്പാദനാദിനാ ദാനൂപകരണം സജ്ജേന്തേ ദിസ്വാ, ‘‘കിം നു ഖോ തേ, കേണിയ, മഹായഞ്ഞോ പച്ചുപട്ഠിതോ’’തിആദിം പുച്ഛിത്വാ തേന ‘‘ബുദ്ധോ ഭഗവാ മയാ സ്വാതനായ നിമന്തിതോ’’തി വുത്തേ ‘‘ബുദ്ധോ’’തി വചനം സുത്വാവ ഹട്ഠോ ഉദഗ്ഗോ പീതിസോമനസ്സജാതോ താവദേവ മാണവകേഹി സദ്ധിം സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ കതപടിസന്ഥാരോ ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഭഗവതോ കായേ ബാത്തിംസമഹാപുരിസലക്ഖണാനി ദിസ്വാ ‘‘ഇമേഹി ലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതോ രാജാ വാ ഹോതി ചക്കവത്തീ, ബുദ്ധോ വാ ലോകേ വിവട്ടച്ഛദോ, അയം പന പബ്ബജിതോ, നോ ച ഖോ നം ജാനാമി ‘ബുദ്ധോ വാ, നോ വാ’, സുതം ഖോ പന മേതം ബ്രാഹ്മണാനം വുദ്ധാനം മഹല്ലകാനം ആചരിയപാചരിയാനം ഭാസമാനാനം ‘യേ തേ ഭവന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, തേ സകേ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്താനം പാതുകരോന്തീ’തി അസമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഹി സമ്മുഖേ ഠത്വാ ബുദ്ധഗുണേഹി അഭിത്ഥവീയമാനോ സാരജ്ജതി മങ്കുഭാവം ആപജ്ജതി അവേസാരജ്ജപ്പത്തതായ അനനുയോഗക്ഖമത്താ, യംനൂനാഹം സമണം ഗോതമം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവേയ്യ’’ന്തി ഏവം പന ചിന്തേത്വാ –

൮൧൮. ‘‘പരിപുണ്ണകായോ സുരുചി, സുജാതോ ചാരുദസ്സനോ;

സുവണ്ണവണ്ണോസി ഭഗവാ, സുസുക്കദാഠോസി വീരിയവാ.

൮൧൯. ‘‘നരസ്സ ഹി സുജാതസ്സ, യേ ഭവന്തി വിയഞ്ജനാ;

സബ്ബേ തേ തവ കായസ്മിം, മഹാപുരിസലക്ഖണാ.

൮൨൦. ‘‘പസന്നനേത്തോ സുമുഖോ, ബ്രഹാ ഉജു പതാപവാ;

മജ്ഝേ സമണസങ്ഘസ്സ, ആദിച്ചോവ വിരോചസി.

൮൨൧. ‘‘കല്യാണദസ്സനോ ഭിക്ഖു, കഞ്ചനസന്നിഭത്തചോ;

കിം തേ സമണഭാവേന, ഏവം ഉത്തമവണ്ണിനോ.

൮൨൨. ‘‘രാജാ അരഹസി ഭവിതും, ചക്കവത്തീ രഥേസഭോ;

ചാതുരന്തോ വിജിതാവീ, ജമ്ബുസണ്ഡസ്സ ഇസ്സരോ.

൮൨൩. ‘‘ഖത്തിയാ ഭോഗീ രാജാനോ, അനുയന്താ ഭവന്തി തേ;

രാജാഭിരാജാ മനുജിന്ദോ, രജ്ജം കാരേഹി ഗോതമാ’’തി. –

ഛഹി ഗാഥാഹി ഭഗവന്തം അഭിത്ഥവി.

തത്ഥ പരിപുണ്ണകായോതി അഭിബ്യത്തരൂപാനം ദ്വത്തിംസായ മഹാപുരിസലക്ഖണാനം പരിപുണ്ണതായ അഹീനങ്ഗപച്ചങ്ഗതായ ച പരിപുണ്ണസരീരോ. സുരുചീതി സുന്ദരസരീരപ്പഭോ. സുജാതോതി ആരോഹപരിണാഹസമ്പത്തിയാ, സണ്ഠാനസമ്പത്തിയാ ച സുനിബ്ബത്തോ. ചാരുദസ്സനോതി സുചിരമ്പി പസ്സന്താനം അതിത്തിജനകം അപ്പടിക്കൂലം രമണീയം ചാരു ഏവ ദസ്സനം അസ്സാതി ചാരുദസ്സനോ. കേചി പനാഹു ‘‘ചാരുദസ്സനോതി സുന്ദരനേത്തോ’’തി. സുവണ്ണവണ്ണോതി സുവണ്ണസദിസവണ്ണോ. അസീതി ഭവസി, ഇദം പദം ‘‘പരിപുണ്ണകായോ അസീ’’തിആദിനാ സബ്ബപദേഹി യോജേതബ്ബം. സുസുക്കദാഠോതി സുട്ഠു സുക്കദാഠോ. ഭഗവതോ ഹി ദാഠാഹി ചന്ദകിരണാ വിയ ധവലരസ്മിയോ നിച്ഛരന്തി. വീരിയവാതി വീരിയപാരമീപാരിപൂരിയാ ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതവീരിയാധിട്ഠാനതോ ചതുബ്ബിധസ്സ സമ്മപ്പധാനസ്സ സമ്പത്തിയാ ച അതിസയയുത്തോ.

നരസ്സ ഹി സുജാതസ്സാതി സമതിംസായ പാരമീനം, അരിയസ്സ വാ ചക്കവത്തീവത്തസ്സ പരിപൂരിതത്താ സുട്ഠു സമ്മദേവ ജാതസ്സ നരസ്സ, മഹാപുരിസസ്സാതി അത്ഥോ. സബ്ബേ തേതി യേ മഹാപുരിസഭാവം ലോകേ അഗ്ഗപുഗ്ഗലഭാവം ബ്യഞ്ജയന്തീതി ബ്യഞ്ജനാതി ലദ്ധവോഹാരസുപ്പതിട്ഠിതപാദതാദിബാത്തിംസമഹാപുരിസലക്ഖണസങ്ഖാതാ തമ്ബനഖതുങ്ഗനഖതാദിഅസീതിഅനുബ്യഞ്ജനസങ്ഖാതാ ച രൂപഗുണാ, തേ അനവസേസാ, തവ കായസ്മിം സന്തീതി വചനസേസോ.

മഹാപുരിസലക്ഖണാതി പുബ്ബേ വുത്തബ്യഞ്ജനാനേവ വചനന്തരേന നിഗമേന്തോ ആഹ.

ഇദാനി തേസു ലക്ഖണേസു അത്തനാ അഭിരുചിതേഹി ലക്ഖണേഹി ഭഗവന്തം ഥോമേന്തോ ‘‘പസന്നനേത്തോ’’തിആദിമാഹ. ഭഗവാ ഹി പഞ്ച വണ്ണപസാദസമ്പത്തിയാ പസന്നനേത്തോ. പരിപുണ്ണചന്ദമണ്ഡലസദിസമുഖതായ സുമുഖോ. ആരോഹപരിണാഹസമ്പത്തിയാ ബ്രഹാ. ബ്രഹ്മുജുഗത്തതായ ഉജു. ജുതിമന്തതായ പതാപവാ.

ഇദാനി തമേവ പതാപവന്തതം ആദിച്ചൂപമായ വിഭാവേന്തോ ‘‘മജ്ഝേ സമണസങ്ഘസ്സാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ആദിച്ചോവ വിരോചസീതി യഥാ ആദിച്ചോ ഉഗ്ഗച്ഛന്തോ സബ്ബം തമഗതം വിധമേത്വാ ആലോകം കരോന്തോ വിരോചതി, ഏവം ത്വമ്പി അന്തോ ചേവ ബഹി ച സബ്ബം അവിജ്ജാതമം വിദ്ധംസേത്വാ ഞാണാലോകം കരോന്തോ വിരോചസി.

ദസ്സനീയരൂപതായ അങ്ഗീഗതാനം ദസ്സനസമ്പത്തീനം ആവഹനതോ, കല്യാണേഹി പഞ്ചഹി ദസ്സനേഹി സമന്നാഗതത്താ ച കല്യാണദസ്സനോ. ഉത്തമവണ്ണിനോതി ഉത്തമവണ്ണസമ്പന്നസ്സ.

ചക്കവത്തീതി ചക്കരതനം വത്തേതി, ചതൂഹി സമ്പത്തിചക്കേഹി വത്തേതി, തേഹി ച പരേ വത്തേതി. പരഹിതായ ഇരിയാപഥചക്കാനം വത്തോ ഏതസ്മിം അത്ഥീതി ചക്കവത്തീ. അഥ വാ ചതൂഹി അച്ഛരിയധമ്മേഹി ച സങ്ഗഹവത്ഥൂഹി ച സമന്നാഗമേന പരേഹി അനഭിഭവനീയസ്സ ആണാചക്കസ്സ വത്തോ ഏതസ്മിം അത്ഥീതിപി ചക്കവത്തീ. രഥേസഭോതി രഥികേസു ആജാനീയഉസഭപുരിസോ, മഹാരഥികോതി അത്ഥോ. ചാതുരന്തോതി ചതുസമുദ്ദന്തായ പഥവിയാ ഇസ്സരോ. വിജിതാവീതി വിജിതവിജയോ. ജമ്ബുസണ്ഡസ്സാതി ജമ്ബുദീപസ്സ, പാകടേന ഹി ഇസ്സരിയാനി ദസ്സേന്തോ ഏവമാഹ. ചക്കവത്തീ പന സപരിത്തദീപാനം ചതുന്നമ്പി മഹാദീപാനം ഇസ്സരോവ.

ഖത്തിയാതി ജാതിഖത്തിയാ. ഭോഗീതി ഭോഗിയാ. രാജാനോതി യേ കേചി രജ്ജം കാരേന്താ. അനുയന്താതി അനുഗാമിനോ സേവകാ. രാജാഭിരാജാതി രാജൂനം പൂജനീയോ രാജാ ഹുത്വാ, ചക്കവത്തീതി അധിപ്പായോ. മനുജിന്ദോതി മനുസ്സാധിപതി, മനുസ്സാനം പരമിസ്സരോതി അത്ഥോ.

ഏവം സേലേന വുത്തേ ഭഗവാ ‘‘യേ തേ ഭവന്തി അരഹന്തോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ, തേ സകേ വണ്ണേ ഭഞ്ഞമാനേ അത്താനം പാതുകരോന്തീ’’തി ഇമം സേലസ്സ മനോരഥം പൂരേന്തോ –

൮൨൪. ‘‘രാജാഹമസ്മി സേല, (സേലാതി ഭഗവാ) ധമ്മരാജാ അനുത്തരോ;

ധമ്മേന ചക്കം വത്തേമി, ചക്കം അപ്പടിവത്തിയ’’ന്തി. – ഇമം ഗാഥമാഹ;

തത്രായം അധിപ്പായോ – യം മം ത്വം, സേല, യാചസി, ‘‘രാജാ അരഹസി ഭവിതും ചക്കവത്തീ’’തി, ഏത്ഥ അപ്പോസ്സുക്കോ ഹോഹി, രാജാഹമസ്മി, സതി ച രാജത്തേ യഥാ അഞ്ഞോ രാജാ സമാനോപി യോജനസതം വാ അനുസാസതി, ദ്വേ തീണി ചത്താരി പഞ്ച യോജനസതാനി വാ യോജനസഹസ്സം വാ ചക്കവത്തീ ഹുത്വാപി ചതുദീപപരിയന്തമത്തം വാ, നാഹമേവം പരിച്ഛിന്നവിസയോ. അഹഞ്ഹി ധമ്മരാജാ അനുത്തരോ ഭവഗ്ഗതോ അവീചിപരിയന്തം കത്വാ തിരിയം അപരിമേയ്യലോകധാതുയോ അനുസാസാമി. യാവതാ ഹി അപദാദിഭേദാ സത്താ, അഹം തേസം അഗ്ഗോ. ന ഹി മേ കോചി സീലേന വാ…പേ… വിമുത്തിഞാണദസ്സനേന വാ സദിസോ നത്ഥി, കുതോ ഭിയ്യോ. സ്വാഹം ഏവം ധമ്മരാജാ അനുത്തരോ, അനുത്തരേനേവ ചതുസതിപട്ഠാനാദിഭേദബോധിപക്ഖിയസങ്ഖാതേന ധമ്മേന ചക്കം വത്തേമി, ‘‘ഇദം പജഹഥ, ഇദം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരഥാ’’തിആദിനാ ആണാചക്കം. ‘‘ഇദം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ദുക്ഖം അരിയസച്ച’’ന്തിആദിനാ (മഹാവ. ൧൪; സം. നി. ൫.൧൦൮൧) പരിയത്തിധമ്മേന ധമ്മചക്കമേവ വാ. ചക്കം അപ്പടിവത്തിയന്തി യം ചക്കം അപ്പടിവത്തിയം ഹോതി സമണേന വാ…പേ… കേനചി വാ ലോകസ്മിന്തി.

ഏവം അത്താനമാവികരോന്തം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ പീതിസോമനസ്സജാതോ സേലോ പുന ദള്ഹീകരണത്ഥം –

൮൨൫. ‘‘സമ്ബുദ്ധോ പടിജാനാസി, (ഇതി സേലോ ബ്രാഹ്മണോ) ധമ്മരാജാ അനുത്തരോ;

ധമ്മേന ചക്കം വത്തേമി, ഇതി ഭാസഥ ഗോതമ.

൮൨൬. ‘‘കോ നു സേനാപതി ഭോതോ, സാവകോ സത്ഥുരന്വയോ;

കോ തേതമനുവത്തേതി, ധമ്മചക്കം പവത്തിത’’ന്തി. – ഗാഥാദ്വയമാഹ;

തത്ഥ കോ നു സേനാപതീതി ധമ്മരഞ്ഞോ ഭോതോ ധമ്മേന പവത്തിതസ്സ ചക്കസ്സ അനുപവത്തനകോ സേനാപതി കോ നൂതി പുച്ഛി.

തേന ച സമയേന ഭഗവതോ ദക്ഖിണപസ്സേ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ നിസിന്നോ ഹോതി, സുവണ്ണപുഞ്ജോ വിയ സിരിയാ സോഭമാനോ. തം ദസ്സേന്തോ ഭഗവാ –

൮൨൭. ‘‘മയാ പവത്തിതം ചക്കം, (സേലാതി ഭഗവാ) ധമ്മചക്കം അനുത്തരം;

സാരിപുത്തോ അനുവത്തേതി, അനുജാതോ തഥാഗത’’ന്തി. – ഗാഥമാഹ;

തത്ഥ അനുജാതോ തഥാഗതന്തി, തഥാഗതം അനുജാതോ, തഥാ ഗതേന ഹേതുനാ അരിയായ ജാതിയാ ജാതോതി അത്ഥോ.

ഏവം ‘‘കോ നു സേനാപതി ഭോതോ’’തി സേലേന വുത്തപഞ്ഹം ബ്യാകരിത്വാ യം സേലോ ആഹ ‘‘സമ്ബുദ്ധോ പടിജാനാസീ’’തി തത്ഥ നം നിക്കങ്ഖം കാതുകാമോ ‘‘നാഹം പടിഞ്ഞാമത്തേനേവ പടിജാനാമി, അപി ചാഹം ഇമിനാ കാരണേന ബുദ്ധോ’’തി ഞാപേതും –

൮൨൮. ‘‘അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിഞ്ഞാതം, ഭാവേതബ്ബഞ്ച ഭാവിതം;

പഹാതബ്ബം പഹീനം മേ, തസ്മാ ബുദ്ധോസ്മി ബ്രാഹ്മണാ’’തി. – ഗാഥമാഹ;

തത്ഥ അഭിഞ്ഞേയ്യന്തി ചത്താരി സച്ചാനി ചത്താരി അരിയസച്ചാനി. ചതുന്നഞ്ഹി സച്ചാനം അരിയസച്ചാനഞ്ച സാമഞ്ഞഗ്ഗഹണമേതം യദിദം അഭിഞ്ഞേയ്യന്തി. തത്ഥ അരിയസച്ചേസു യം ഭാവേതബ്ബം മഗ്ഗസച്ചം, യഞ്ച പഹാതബ്ബം സമുദയസച്ചം, തദുഭയഗ്ഗഹണേന തേസം ഫലഭൂതാനി നിരോധസച്ചദുക്ഖസച്ചാനിപി ഗഹിതാനേവ ഹോന്തി ഹേതുഗ്ഗഹണേനേവ ഫലസിദ്ധിതോ. തേന തത്ഥ ‘‘സച്ഛികാതബ്ബം സച്ഛികതം, പരിഞ്ഞേയ്യം പരിഞ്ഞാത’’ന്തി ഇദമ്പി വുത്തമേവ ഹോതി. ‘‘അഭിഞ്ഞേയ്യം അഭിഞ്ഞാത’’ന്തി വാ ഇമിനാ ച സബ്ബസ്സപി ഞേയ്യസ്സ അഭിഞ്ഞാതസമ്ബുദ്ധഭാവം ഉദ്ദേസവസേന പകാസേത്വാ തദേകദേസം നിദ്ദേസവസേന ദസ്സേന്തോ ‘‘ഭാവേതബ്ബഞ്ച ഭാവിത’’ന്തിആദിമാഹ. അഥ വാ ‘‘ഭാവേതബ്ബം ഭാവിതം, പഹാതബ്ബം പഹീന’’ന്തി ഇമിനാ അത്തനോ ഞാണപഹാനസമ്പദാകിത്തനമുഖേന തംമൂലകത്താ സബ്ബേപി ബുദ്ധഗുണാ കിത്തിതാ ഹോന്തീതി ആഹ ‘‘തസ്മാ ബുദ്ധോസ്മി, ബ്രാഹ്മണാ’’തി. അഭിഞ്ഞേയ്യഅഭിഞ്ഞാതഗ്ഗഹണേന ഹി സബ്ബസോ വിജ്ജാവിമുത്തീനം ഗഹിതത്താ സഫലം ചതുസച്ചഭാവം സദ്ധിം ഹേതുസമ്പത്തിയാ ദസ്സേന്തോ ബുജ്ഝിതബ്ബം സബ്ബം ബുജ്ഝിത്വാ ബുദ്ധോ ജാതോസ്മീതി ഞായേന ഹേതുനാ അത്തനോ ബുദ്ധഭാവം വിഭാവേതി.

ഏവം നിപ്പരിയായേന അത്താനം പാതുകരിത്വാ അത്തനി കങ്ഖാവിതരണത്ഥം ബ്രാഹ്മണം ഉസ്സാഹേന്തോ –

൮൨൯. ‘‘വിനയസ്സു മയി കങ്ഖം, അധിമുച്ചസ്സു ബ്രാഹ്മണ;

ദുല്ലഭം ദസ്സനം ഹോതി, സമ്ബുദ്ധാനം അഭിണ്ഹസോ.

൮൩൦. ‘‘യേസം വേ ദുല്ലഭോ ലോകേ, പാതുഭാവോ അഭിണ്ഹസോ;

സോഹം ബ്രാഹ്മണ ബുദ്ധോസ്മി, സല്ലകത്തോ അനുത്തരോ.

൮൩൧. ‘‘ബ്രഹ്മഭൂതോ അതിതുലോ, മാരസേനപ്പമദ്ദനോ;

സബ്ബാമിത്തേ വസേ കത്വാ, മോദാമി അകുതോഭയോ’’തി. – ഗാഥത്തയമാഹ;

തത്ഥ വിനയസ്സൂതി വിനേഹി ഛിന്ദ. കങ്ഖന്തി വിചികിച്ഛം. അധിമുച്ചസ്സൂതി അധിമോക്ഖം കര ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ’’തി സദ്ദഹ. ദുല്ലഭം ദസ്സനം ഹോതി, സമ്ബുദ്ധാനന്തി യതോ കപ്പാനം അസങ്ഖ്യേയ്യമ്പി ബുദ്ധസുഞ്ഞോ ലോകോ ഹോതി. സല്ലകത്തോതി, രാഗാദിസല്ലകത്തനോ. ബ്രഹ്മഭൂതോതി സേട്ഠഭൂതോ. അതിതുലോതി തുലം അതീതോ, നിരുപമോതി അത്ഥോ. മാരസേനപ്പമദ്ദനോതി ‘‘കാമാ തേ പഠമാ സേനാ’’തി (സു. നി. ൪൩൮; മഹാനി. ൨൮; ചൂളനി. നന്ദമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൪൭) ഏവം ആഗതായ മാരസേനായ പമദ്ദനോ. സബ്ബാമിത്തേതി ഖന്ധകിലേസാഭിസങ്ഖാരമച്ചുദേവപുത്തമാരസങ്ഖാതേ സബ്ബപച്ചത്ഥികേ. വസേ കത്വാതി അത്തനോ വസേ കത്വാ. മോദാമി അകുതോഭയോതി കുതോചി നിബ്ഭയോ സമാധിസുഖേന, ഫലനിബ്ബാനസുഖേന ച മോദാമി.

ഏവം വുത്തേ സേലോ ബ്രാഹ്മണോ താവദേവ ഭഗവതി സഞ്ജാതപസാദോ പബ്ബജ്ജാപേക്ഖോ ഹുത്വാ –

൮൩൨. ‘‘ഇദം ഭോന്തോ നിസാമേഥ, യഥാ ഭാസതി ചക്ഖുമാ;

സല്ലകത്തോ മഹാവീരോ, സീഹോവ നദതീ വനേ.

൮൩൩. ‘‘ബ്രഹ്മഭൂതം അതിതുലം, മാരസേനപ്പമദ്ദനം;

കോ ദിസ്വാ നപ്പസീദേയ്യ, അപി കണ്ഹാഭിജാതികോ.

൮൩൪. ‘‘യോ മം ഇച്ഛതി അന്വേതു, യോ വാ നിച്ഛതി ഗച്ഛതു;

ഇധാഹം പബ്ബജിസ്സാമി, വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേ’’തി. –

ഗാഥത്തയമാഹ. യഥാ തം പരിപാകഗതായ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിയാ ചോദിയമാനോ.

തത്ഥ കണ്ഹാഭിജാതികോതി, നീചജാതികോ, തമോതമപരായണഭാവേ ഠിതോ.

തതോ തേപി മാണവകാ ഹേതുസമ്പന്നതായ തത്ഥേവ പബ്ബജ്ജാപേക്ഖാ ഹുത്വാ –

൮൩൫. ‘‘ഏതം ചേ രുച്ചതി ഭോതോ, സമ്മാസമ്ബുദ്ധസാസനം;

മയമ്പി പബ്ബജിസ്സാമ, വരപഞ്ഞസ്സ സന്തികേ’’തി. –

ഗാഥമാഹംസു, യഥാ തം തേന സദ്ധിം കതാധികാരാ കുലപുത്താ.

അഥ സേലോ തേസു മാണവകേസു തുട്ഠചിത്തോ തേ ദസ്സേന്തോ പബ്ബജ്ജഞ്ച യാചമാനോ –

൮൩൬. ‘‘ബ്രാഹ്മണാ തിസതാ ഇമേ, യാചന്തി പഞ്ജലീകതാ;

ബ്രഹ്മചരിയം ചരിസ്സാമ, ഭഗവാ തവ സന്തികേ’’തി. – ഗാഥമാഹ;

തതോ ഭഗവാ യസ്മാ സേലോ ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന പദുമുത്തരസ്സ ഭഗവതോ കാലേ തേസംയേവ തിണ്ണം പുരിസസതാനം ഗണജേട്ഠോ ഹുത്വാ രോപിതകുസലമൂലോ, ഇദാനി പച്ഛിമഭവേപി തേസംയേവ ആചരിയോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തോ, ഞാണഞ്ചസ്സ തേസഞ്ച പരിപക്കം, ഏഹിഭിക്ഖുഭാവസ്സ ച ഉപനിസ്സയോ അത്ഥി, തസ്മാ തേ സബ്ബേവ ഏഹിഭിക്ഖുഭാവേന പബ്ബജ്ജായ പബ്ബാജേന്തോ –

൮൩൭. ‘‘സ്വാഖാതം ബ്രഹ്മചരിയം, (സേലാതി ഭഗവാ) സന്ദിട്ഠികമകാലികം;

യത്ഥ അമോഘാ പബ്ബജ്ജാ, അപ്പമത്തസ്സ സിക്ഖതോ’’തി. – ഗാഥമാഹ;

തത്ഥ സന്ദിട്ഠികന്തി പച്ചക്ഖം. അകാലികന്തി മഗ്ഗാനന്തരഫലുപ്പത്തിതോ ന കാലന്തരേ പത്തബ്ബഫലം. യത്ഥാതി യംനിമിത്താ. മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയനിമിത്താ ഹി പബ്ബജ്ജാ അമോഘാ അനിപ്ഫലാ, യത്ഥാതി വാ യസ്മിം സാസനേ അപ്പമത്തസ്സ സതിവിപ്പവാസരഹിതസ്സ തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖതോ.

ഏവഞ്ച വത്വാ ‘‘ഏഥ, ഭിക്ഖവോ’’തി ഭഗവാ അവോച. താവദേവ തേ സബ്ബേ ഇദ്ധിമയപത്തചീവരധരാ ഹുത്വാ സട്ഠിവസ്സികത്ഥേരാ വിയ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പരിവാരേസും. സോ ഏവം പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ സത്തമേ ദിവസേ സപരിസോ അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൪൦.൨൦൮-൩൦൩) –

‘‘നഗരേ ഹംസവതിയാ, വീഥിസാമീ അഹോസഹം;

മമ ഞാതീ സമാനേത്വാ, ഇദം വചനമബ്രവിം.

‘‘ബുദ്ധോ ലോകേ സമുപ്പന്നോ, പുഞ്ഞക്ഖേത്തോ അനുത്തരോ;

ആസി സോ സബ്ബലോകസ്സ, ആഹുതീനം പടിഗ്ഗഹോ.

‘‘ഖത്തിയാ നേഗമാ ചേവ, മഹാസാലാ ച ബ്രാഹ്മണാ;