൨. ഗോദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യഥാപി ഭദ്ദോതിആദികാ ആയസ്മതോ ഗോദത്തത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനിത്വാ ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം സത്ഥവാഹകുലേ നിബ്ബത്തോ. ഗോദത്തോതി നാമേന വയപ്പത്തോ പിതരി കാലങ്കതേ കുടുമ്ബം സണ്ഠപേന്തോ പഞ്ചഹി സകടസതേഹി ഭണ്ഡം ആദായ അപരാപരം സഞ്ചരിത്വാ വാണിജ്ജേന ജീവികം കപ്പേതി യഥാവിഭവം പുഞ്ഞാനിപി കരോതി. സോ ഏകദിവസം അന്തരാമഗ്ഗേ ധുരേ യുത്തഗോണേ വഹിതും അസക്കോന്തേ പതിതേ മനുസ്സേസു തം വുട്ഠാപേതും അസക്കോന്തേസു സയമേവ ഗന്ത്വാ തം നങ്ഗുട്ഠേ ഗാള്ഹം വിജ്ഝി. ഗോണോ ‘‘അയം അസപ്പുരിസോ മമ ബലാബലം അജാനന്തോ ഗാള്ഹം വിജ്ഝതീ’’തി കുദ്ധോ മനുസ്സവാചായ, ‘‘ഭോ ഗോദത്ത, അഹം ഏത്തകം കാലം അത്തനോ ബലം അനിഗുഹന്തോ തുയ്ഹം ഭാരം വഹിം, അജ്ജ പന അസമത്ഥഭാവേന പതിതം മം അതിവിയ ബാധസി, ഹോതു, ഇതോ ചവിത്വാ നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ തം ബാധേതും സമത്ഥോ പടിസത്തു ഭവേയ്യ’’ന്തി പത്ഥനാനുരൂപേന അക്കോസി. തം സുത്വാ ഗോദത്തോ ‘‘ഏവം നാമ സത്തേ ബാധേത്വാ കിം ഇമായ ജീവികായാ’’തി സംവേഗജാതോ സബ്ബം വിഭവം പഹായ അഞ്ഞതരസ്സ മഹാഥേരസ്സ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ വിപസ്സനായ കമ്മം കരോന്തോ നചിരസ്സേവ അരഹത്തം പത്വാ സമാപത്തിസുഖേന വീതിനാമേന്തോ ഏകദിവസം അത്തനോ സന്തികം ഉപഗതാനം ഗഹട്ഠപബ്ബജിതാനം അരിയഗണാനം ലോകധമ്മേ ആരബ്ഭ ധമ്മം കഥേന്തോ –

൬൫൯. ‘‘യഥാപി ഭദ്ദോ ആജഞ്ഞോ, ധുരേ യുത്തോ ധുരസ്സഹോ;

മഥിതോ അതിഭാരേന, സംയുഗം നാതിവത്തതി.

൬൬൦. ‘‘ഏവം പഞ്ഞായ യേ തിത്താ, സമുദ്ദോ വാരിനാ യഥാ;

ന പരേ അതിമഞ്ഞന്തി, അരിയധമ്മോവ പാണിനം.

൬൬൧. ‘‘കാലേ കാലവസം പത്താ, ഭവാഭവവസം ഗതാ;

നരാ ദുക്ഖം നിഗച്ഛന്തി, തേധ സോചന്തി മാണവാ.

൬൬൨. ‘‘ഉന്നതാ സുഖധമ്മേന, ദുക്ഖധമ്മേന ചോനതാ;

ദ്വയേന ബാലാ ഹഞ്ഞന്തി, യഥാഭൂതം അദസ്സിനോ.

൬൬൩. ‘‘യേ ച ദുക്ഖേ സുഖസ്മിഞ്ച, മജ്ഝേ സിബ്ബിനിമച്ചഗൂ;

ഠിതാ തേ ഇന്ദഖീലോവ, ന തേ ഉന്നതഓനതാ.

൬൬൪. ‘‘ന ഹേവ ലാഭേ നാലാഭേ, ന യസേ ന ച കിത്തിയാ;

ന നിന്ദായം പസംസായ, ന തേ ദുക്ഖേ സുഖമ്ഹി ച.

൬൬൫. ‘‘സബ്ബത്ഥ തേ ന ലിമ്പന്തി, ഉദബിന്ദുവ പോക്ഖരേ;

സബ്ബത്ഥ സുഖിതാ ധീരാ, സബ്ബത്ഥ അപരാജിതാ.

൬൬൬. ‘‘ധമ്മേന ച അലാഭോ യോ, യോ ച ലാഭോ അധമ്മികോ;

അലാഭോ ധമ്മികോ സേയ്യോ, യഞ്ചേ ലാഭോ അധമ്മികോ.

൬൬൭. ‘‘യസോ ച അപ്പബുദ്ധീനം, വിഞ്ഞൂനം അയസോ ച യോ;

അയസോവ സേയ്യോ വിഞ്ഞൂനം, ന യസോ അപ്പബുദ്ധിനം.

൬൬൮. ‘‘ദുമ്മേധേഹി പസംസാ ച, വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹാ ച യാ;

ഗരഹാവ സേയ്യോ വിഞ്ഞൂഹി, യഞ്ചേ ബാലപ്പസംസനാ.

൬൬൯. ‘‘സുഖഞ്ച കാമമയികം, ദുക്ഖഞ്ച പവിവേകിയം;

പവിവേകദുക്ഖം സേയ്യോ, യഞ്ചേ കാമമയം സുഖം.

൬൭൦. ‘‘ജീവിതഞ്ച അധമ്മേന, ധമ്മേന മരണഞ്ച യം;

മരണം ധമ്മികം സേയ്യോ, യഞ്ചേ ജീവേ അധമ്മികം.

൬൭൧. ‘‘കാമകോപപ്പഹീനാ യേ, സന്തചിത്താ ഭവാഭവേ;

ചരന്തി ലോകേ അസിതാ, നത്ഥി തേസം പിയാപിയം.

൬൭൨. ‘‘ഭാവയിത്വാന ബോജ്ഝങ്ഗേ, ഇന്ദ്രിയാനി ബലാനി ച;

പപ്പുയ്യ പരമം സന്തിം, പരിനിബ്ബന്തിനാസവാ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ ആജഞ്ഞോതി, ഉസഭാജാനീയോ. ധുരേ യുത്തോതി, സകടധുരേ യോജിതോ. ധുരസ്സഹോതി, ധുരവാഹോ. ഗാഥാസുഖത്ഥഞ്ചേത്ഥ ദ്വിസകാരതോ നിദ്ദേസോ കതോ, സകടഭാരം വഹിതും സമത്ഥോതി അത്ഥോ. മഥിതോ അതിഭാരേനാതി, അതിഭാരേന ഗരുഭാരേന പീളിതോ. ‘‘മദ്ദിതോ’’തിപി പാളി, സോ ഏവത്ഥോ. സംയുഗന്തി, അത്തനോ ഖന്ധേ ഠപിതം യുഗം നാതിവത്തതി ന അതിക്കാമേതി, സമ്മാ യോ ഉദ്ധരിത്വാ ധുരം ഛഡ്ഡേത്വാ ന തിട്ഠതി. ഏവന്തി യഥാ സോ ധോരയ്ഹോ അത്തനോ ഭദ്രാജാനീയതായ അത്തനോ ധീരവീരതായ അത്തനോ ഭാരം നാതിവത്തതി ന പരിച്ചജതി, ഏവം യേ വാരിനാ വിയ മഹാസമുദ്ദോ ലോകിയലോകുത്തരായ പഞ്ഞായ തിത്താ ധാതാ പരിപുണ്ണാ, തേ പരേ നിഹീനപഞ്ഞേ ന അതിമഞ്ഞന്തി, ന പരിഭവന്തി. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘അരിയധമ്മോവ പാണിന’’ന്തി, പാണിനം സത്തേസു അയം അരിയാനം ധമ്മോ യദിദം തേസം പഞ്ഞായ പാരിപൂരിം ഗതത്താ ലാഭാദിനാ അത്താനുക്കംസനം വിയ അലാഭാദിനാ പരേസം അവമ്ഭനം.

ഏവം പഞ്ഞാപാരിപൂരിയാ അരിയാനം സുഖവിഹാരം ദസ്സേത്വാ തദഭാവതോ അനരിയാനം ദുക്ഖവിഹാരം ദസ്സേതും ‘‘കാലേ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ കാലേതി ലാഭാലാഭാദിനാ സമങ്ഗീഭൂതകാലേ. കാലവസം പത്താതി ലാഭാദികാലസ്സ ച വസം ഉപഗതാ, ലാഭാദിനാ സോമനസ്സിതാ അലാഭാദിനാ ച ദോമനസ്സിതാതി അത്ഥോ. ഭവാഭവവസം ഗതാതി ഭവസ്സ അഭവസ്സ ച വസം ഉപഗതാ വുദ്ധിഹാനിയോ അനുവത്തന്താ തേ. നരാ ദുക്ഖം നിഗച്ഛന്തി, തേധ സോചന്തി മാണവാതി തേ നരാ ‘‘മാണവാ’’തി ലദ്ധനാമാ സത്താ ലാഭാലാഭാദിവസേന വുദ്ധിഹാനിവസേന അനുരോധപടിവിരോധം ആപന്നാ ഇധലോകേ സോചന്തി, പരലോകേ ച നിരയാദിദുക്ഖം ഗച്ഛന്തി പാപുണന്തീതി അത്ഥോ.

‘‘ഉന്നതാ’’തിആദിനാപി ലോകധമ്മവസേന സത്താനം അനത്ഥപ്പത്തിമേവ ദസ്സേതി. തത്ഥ ഉന്നതാ സുഖധമ്മേനാതി സുഖഹേതുനാ സുഖപച്ചയേന ഭോഗസമ്പത്തിആദിനാ ഉന്നതിം ഗതാ, ഭോഗമദാദിനാ മത്താതി അത്ഥോ. ദുക്ഖധമ്മേന ചോനതാതി ദുക്ഖഹേതുനാ ദുക്ഖപച്ചയേന ഭോഗവിപത്തിആദിനാ നിഹീനതം ഗതാ ദാലിദ്ദിയാദിനാ കാപഞ്ഞതം പത്താ. ദ്വയേനാതി യഥാവുത്തേന ഉന്നതിഓനതിദ്വയേന ലാഭാലാഭാദിദ്വയേന വാ ബാലപുഥുജ്ജനാ ഹഞ്ഞന്തി, അനുരോധപടിവിരോധവസേന വിബാധീയന്തി പീളിയന്തി. കസ്മാ? യഥാഭൂതം അദസ്സിനോ യസ്മാ തേ ധമ്മസഭാവം യാഥാവതോ നബ്ഭഞ്ഞംസു, പരിഞ്ഞാതക്ഖന്ധാ പഹീനകിലേസാ ച ന ഹോന്തി, തസ്മാതി അത്ഥോ. ‘‘യഥാഭൂതം അദസ്സനാ’’തിപി പഠന്തി, അദസ്സനഹേതൂതി അത്ഥോ. യേ ച ദുക്ഖേ സുഖസ്മിഞ്ച, മജ്ഝേ സിബ്ബിനിമച്ചഗൂതി യേ പന അരിയാ ദുക്ഖവേദനായ സുഖവേദനായ മജ്ഝത്തതാവേദനായ ച തപ്പടിബദ്ധം ഛന്ദരാഗഭൂതം സിബ്ബിനിം തണ്ഹം അഗ്ഗമഗ്ഗാധിഗമേന അച്ചഗൂ അതിക്കമിംസു, തേ ഇന്ദഖീലോ വിയ വാതേഹി ലോകധമ്മേഹി അസമ്പകമ്പിയാ ഠിതാ, ന തേ ഉന്നതഓനതാ, കദാചിപി ഉന്നതാ വാ ഓനതാ വാ ന ഹോന്തി സബ്ബസോ അനുനയപടിഘാഭാവതോ.

ഏവം വേദനാധിട്ഠാനം അരഹതോ അനുപലേപം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ലോകധമ്മേ വിഭജിത്വാ സബ്ബത്ഥകമേവസ്സ അനുപലേപം ദസ്സേന്തോ ‘‘ന ഹേവാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ലാഭേതി ചീവരാദീനം പച്ചയാനം പടിലാഭേ. അലാഭേതി തേസംയേവ അപ്പടിലാഭേ അപഗമേ. ന യസേതി പരിവാരഹാനിയം അകിത്തിയഞ്ച. കിത്തിയാതി പരമ്മുഖാ കിത്തനേ പത്ഥടയസതായം. നിന്ദായന്തി സമ്മുഖാ ഗരഹായം. പസംസായന്തി, പച്ചക്ഖതോ ഗുണാഭിത്ഥവനേ. ദുക്ഖേതി ദുക്ഖേ ഉപ്പന്നേ. സുഖേതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ.

സബ്ബത്ഥാതി സബ്ബസ്മിം യഥാവുത്തേ അട്ഠവിധേപി ലോകധമ്മേ, സബ്ബത്ഥ വാ രൂപാദികേ വിസയേ തേ ഖീണാസവാ ന ലിമ്പന്തി സബ്ബസോ പഹീനകിലേസത്താ. യഥാ കിം? ഉദബിന്ദുവ പോക്ഖരേ യഥാ കമലദലേ ജലബിന്ദു അല്ലീയിത്വാ ഠിതമ്പി തേന ന ലിമ്പതി, ജലബിന്ദുനാ ച കമലദലം, അഞ്ഞദത്ഥു വിസംസട്ഠമേവ, ഏവമേതേപി ഉപട്ഠിതേ ലാഭാദികേ, ആപാഥഗതേ രൂപാദിആരമ്മണേ ച വിസംസട്ഠാ ഏവം. തതോ ഏവ ധീരാ പണ്ഡിതാ സബ്ബത്ഥ ലാഭാദീസു ഞാണമുഖേന പിയനിമിത്താനം സോകാദീനഞ്ച അഭാവതോ സുഖിതാ ലാഭാദീഹി ച അനഭിഭവനീയതോ സബ്ബത്ഥ അപരാജിതാവ ഹോന്തി.

ഇദാനി ലാഭാലാഭാദീസു സേയ്യം നിദ്ധാരേത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ധമ്മേനാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ധമ്മേന ച അലാഭോ യോതി യോ ധമ്മം രക്ഖന്തസ്സ തംനിമിത്തം അലാഭോ ലാഭാഭാവോ, ലാഭഹാനി. യോ ച ലാഭോ അധമ്മികോ അധമ്മേന അഞ്ഞായേന ബുദ്ധപടികുട്ഠേന വിധിനാ ഉപ്പന്നോ, തേസു ദ്വീസു അലാഭോ ധമ്മികോ ധമ്മാവഹോ സേയ്യോ, യാദിസം ലാഭം പരിവജ്ജന്തസ്സ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, താദിസോ അലാഭോ പാസംസതരോ അത്ഥാവഹോ. യഞ്ചേ ലാഭോ അധമ്മികോതി യോ ലാഭോ അധമ്മേന ഉപ്പന്നോ, സോ ന സേയ്യോതി അധിപ്പായോ.

യസോ ച അപ്പബുദ്ധീനം, വിഞ്ഞൂനം അയസോ ച യോതി യോ അപ്പബുദ്ധീനം ദുപ്പഞ്ഞാനം വസേന പുഗ്ഗലസ്സ യസോ ലബ്ഭതി, യോ ച വിഞ്ഞൂനം പണ്ഡിതാനം വസേന അയസോ യസഹാനി. ഇമേസു ദ്വീസു അയസോവ സേയ്യോ വിഞ്ഞൂനം. തേ ഹിസ്സ യഥാ അകുസലാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, കുസലാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഏവം യസഹാനിം ഇച്ഛേയ്യും, തഥാ ച ഭബ്ബജാതികോ തം അഗുണം പഹായ ഗുണേ പതിട്ഠേയ്യ. ന യസോ അപ്പബുദ്ധീനന്തി ദുപ്പഞ്ഞാനം വസേന യസോ സേയ്യോ ഹോതി, തേ ഹി അഭൂതഗുണാഭിബ്യാഹാരവസേനാപി നം ഉപ്പാദേയ്യും, സോ ചസ്സ ഇധ ചേവ വിഞ്ഞൂഗരഹാദിനാ സമ്പരായേ ച ദുഗ്ഗതിയം ദുക്ഖപരിക്കിലേസാദിനാ അനത്ഥാവഹോ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ലാഭോ സിലോകോ സക്കാരോ, മിച്ഛാലദ്ധോ ച യോ യസോ’’തി (സു. നി. ൪൪൦) ‘‘സക്കാരോ കാപുരിസം ഹന്തീ’’തി (ചൂളവ. ൩൩൫; അ. നി. ൪.൬൮) ച.

ദുമ്മേധേഹീതി, നിപ്പഞ്ഞേഹി. യഞ്ചേ ബാലപ്പസംസനാതി ബാലേഹി അവിദ്ദസൂഹി യാ നാമ പസംസനാ.

കാമമയികന്തി വത്ഥുകാമമയം, കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പന്നം. ദുക്ഖഞ്ച പവിവേകിയന്തി പവിവേകതോ നിബ്ബത്തം കായകിലമഥവസേന പവത്തം വിസമാസനുപതാപാദിഹേതുകം കായികം ദുക്ഖം, തം പന നിരാമിസവിവട്ടൂപനിസ്സയതായ വിഞ്ഞൂനം പാസംസാ. തേന വുത്തം ‘‘പവിവേകദുക്ഖം സേയ്യോ’’തി.

ജീവിതഞ്ച അധമ്മേനാതി അധമ്മേന ജീവികകപ്പനം ജീവിതഹേതു അധമ്മചരണം. ധമ്മേന മരണം നാമ ‘‘ഇമം നാമ പാപം അകരോന്തം തം മാരേസ്സാമീ’’തി കേനചി വുത്തേ മാരേന്തേപി തസ്മിം പാപം അകത്വാ ധമ്മം അവികോപേന്തസ്സ ധമ്മഹേതുമരണം ധമ്മികം സേയ്യോതി താദിസം മരണം ധമ്മതോ അനപേതത്താ ധമ്മികം സഗ്ഗസമ്പാപനതോ നിബ്ബാനുപനിസ്സയതോ ച വിഞ്ഞൂനം പാസംസതരം. തഥാ ഹി വുത്തം –

‘‘ചജേ ധനം അങ്ഗവരസ്സ ഹേതു, അങ്ഗം ചജേ ജീവിതം രക്ഖമാനോ;

അങ്ഗം ധനം ജീവിതഞ്ചാപി സബ്ബം, ചജേ നരോ ധമ്മമനുസ്സരന്തോ’’തി. (ജാ. ൨.൨൧.൪൭൦);

യഞ്ചേ ജീവേ അധമ്മികന്തി പുരിസോ യം ധമ്മതോ അപേതം ജീവികം ജീവേയ്യ, തം ന സേവേയ്യ വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹിതത്താ അപായസമ്പാപനതോ ചാതി അധിപ്പായോ.

ഇദാനി യഥാവുത്തം ഖീണാസവാനം അനുപലേപം കാരണതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘കാമകോപപഹീനാ’’തിആദിഗാഥമാഹ.

തത്ഥ കാമകോപപഹീനാതി അരിയമഗ്ഗേന സബ്ബസോവ പഹീനാ അനുരോധപടിവിരോധാ. സന്തചിത്താ ഭവാഭവേതി ഖുദ്ദകേ ചേവ മഹന്തേ ച ഭവേ അനവസേസപഹീനകിലേസപരിളാഹതായ വൂപസന്തചിത്താ. ലോകേതി ഖന്ധാദിലോകേ. അസിതാതി തണ്ഹാദിട്ഠിനിസ്സയവസേന അനിസ്സിതാ. നത്ഥി തേസം പിയാപിയന്തി തേസം ഖീണാസവാനം കത്ഥചി ലാഭാദികേ രൂപാദിവിസയേ ച പിയം വാ അപിയം വാ നത്ഥി, തംനിമിത്താനം കിലേസാനം സബ്ബസോ സമുച്ഛിന്നത്താ.

ഇദാനി യായ ഭാവനായ തേ ഏവരൂപാ ജാതാ, തം ദസ്സേത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ ദേസനായ കൂടം ഗണ്ഹന്തോ ‘‘ഭാവയിത്വാനാ’’തി ഓസാനഗാഥമാഹ. തത്ഥ പപ്പുയ്യാതി, പാപുണിത്വാ. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. ഇമാ ഏവ ച ഗാഥാ ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണാപി അഹേസും.

ഗോദത്തത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചുദ്ദസകനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.