൧൧. ഏകാദസനിപാതോ

൧. സംകിച്ചത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

ഏകാദസനിപാതേ കിം തവത്ഥോ വനേ താതാതിആദികാ ആയസ്മതോ സംകിച്ചത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ഉപചിനിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിയം ബ്രാഹ്മണമഹാസാലകുലേ പടിസന്ധിം ഗണ്ഹി. തസ്മിം കുച്ഛിഗതേയേവ മാതാ ബ്യാധിതാ ഹുത്വാ കാലമകാസി. തസ്സാ സുസാനം നേത്വാ ഝാപിയമാനായ ഗബ്ഭാസയോ ന ഝായി. മനുസ്സാ സൂലേഹി കുച്ഛിം വിജ്ഝന്താ ദാരകസ്സ അക്ഖികോടിം പഹരിംസു. തേ തം വിജ്ഝിത്വാ അങ്ഗാരേഹി പടിച്ഛാദേത്വാ പക്കമിംസു. കുച്ഛിപദേസോപി ഝായി, അങ്ഗാരമത്ഥകേ പന സുവണ്ണബിമ്ബസദിസോ ദാരകോ പദുമഗബ്ഭേ നിപന്നോ വിയ അഹോസി. പച്ഛിമഭവികസത്തസ്സ ഹി സിനേരുനാ ഓത്ഥരിയമാനസ്സപി അരഹത്തം അപ്പത്വാ ജീവിതക്ഖയോ നാമ നത്ഥി.

പുനദിവസേ ആളാഹനട്ഠാനം ഗതാ മനുസ്സാ തഥാനിപന്നം ദാരകം ദിസ്വാ അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതാ ദാരകം ആദായ ഗാമം പവിസിത്വാ നേമിത്തകേ പുച്ഛിംസു. നേമിത്തകാ ‘‘സചേ അയം ദാരകോ അഗാരം അജ്ഝാവസിസ്സതി, യാവ സത്തമാ കുലപരിവട്ടാ ദുഗ്ഗതാ ഭവിസ്സന്തി. സചേ പബ്ബജിസ്സതി, പഞ്ചഹി സമണസതേഹി പരിവുതോ വിചരിസ്സതീ’’തി ആഹംസു. ഞാതകാ ‘‘ഹോതു, വഡ്ഢിതകാലേ അമ്ഹാകം അയ്യസ്സ സാരിപുത്തത്ഥേരസ്സ സന്തികേ തം പബ്ബാജേസ്സാമാ’’തി വത്വാ സങ്കുനാ ഛിന്നക്ഖികോടിതായ സംകിച്ചോതി വദന്താ അപരഭാഗേ സംകിച്ചോതി വോഹരിംസു. സോ സത്തവസ്സികകാലേ അത്തനോ ഗബ്ഭഗതസ്സേവ മാതു മരണം, ഗബ്ഭേ ച അത്തനോ പവത്തിം സുത്വാ സംവേഗജാതോ ‘‘പബ്ബജിസ്സാമീ’’തി ആഹ. ഞാതകാ ‘‘സാധു, താതാ’’തി ധമ്മസേനാപതിസ്സ സന്തികം നേത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമം പബ്ബാജേഥാ’’തി അദംസു. ഥേരോ തം തചപഞ്ചകകമ്മട്ഠാനം ദത്വാ പബ്ബാജേസി. സോ ഖുരഗ്ഗേയേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ തിംസമത്തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം അരഞ്ഞേ വിഹരന്തോ ചേ ചോരഹത്ഥതോ മോചേത്വാ സയമ്പി തേ ചോരേ ദമേത്വാ പബ്ബാജേത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം വിഹാരേ ബഹൂഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം വിഹരന്തോ തേ വിവാദപസുതേ ദിസ്വാ ‘‘അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛാമീ’’തി ഭിക്ഖൂ ആപുച്ഛി. അയമേത്ഥ സങ്ഖേപോ, വിത്ഥാരോ പന ധമ്മപദവത്ഥുമ്ഹി (ധ. പ. അട്ഠ. ൧.സങ്കിച്ചസാമണേരവത്ഥു) ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. അഥ നം അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ ഉപട്ഠാതുകാമോ ആസന്നട്ഠാനേ വാസം യാചന്തോ –

൫൯൭. ‘‘കിം തവത്ഥോ വനേ താത, ഉജ്ജുഹാനോവ പാവുസേ;

വേരമ്ഭാ രമണീയാ തേ, പവിവേകോ ഹി ഝായിന’’ന്തി. –

പഠമം ഗാഥമാഹ. തം സുത്വാ ഥേരോ –

൫൯൮. ‘‘യഥാ അബ്ഭാനി വേരമ്ഭോ, വാതോ നുദതി പാവുസേ;

സഞ്ഞാ മേ അഭികിരന്തി, വിവേകപടിസഞ്ഞുതാ.

൫൯൯. ‘‘അപണ്ഡരോ അണ്ഡസമ്ഭവോ, സീവഥികായ നികേതചാരികോ;

ഉപ്പാദയതേവ മേ സതിം, സന്ദേഹസ്മിം വിരാഗനിസ്സിതം.

൬൦൦. ‘‘യഞ്ച അഞ്ഞേ ന രക്ഖന്തി, യോ ച അഞ്ഞേ ന രക്ഖതി;

സ വേ ഭിക്ഖു സുഖം സേതി, കാമേസു അനപേക്ഖവാ.

൬൦൧. ‘‘അച്ഛോദികാ പുഥുസിലാ, ഗോനങ്ഗലമിഗായുതാ;

അമ്ബുസേവാലസഞ്ഛന്നാ, തേ സേലാ രമയന്തി മം.

൬൦൨. ‘‘വസിതം മേ അരഞ്ഞേസു, കന്ദരാസു ഗുഹാസു ച;

സേനാസനേസു പന്തേസു, വാളമിഗനിസേവിതേ.

൬൦൩. ‘‘‘ഇമേ ഹഞ്ഞന്തു വജ്ഝന്തു, ദുക്ഖം പപ്പോന്തു പാണിനോ’;

സങ്കപ്പം നാഭിജാനാമി, അനരിയം ദോസസംഹിതം.

൬൦൪. ‘‘പരിചിണ്ണോ മയാ സത്ഥാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം;

ഓഹിതോ ഗരുകോ ഭാരോ, ഭവനേത്തി സമൂഹതാ.

൬൦൫. ‘‘യസ്സ ചത്ഥായ പബ്ബജിതോ, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

സോ മേ അത്ഥോ അനുപ്പത്തോ, സബ്ബസംയോജനക്ഖയോ.

൬൦൬. ‘‘നാഭിനന്ദാമി മരണം, നാഭിനന്ദാമി ജീവിതം;

കാലഞ്ച പടികങ്ഖാമി, നിബ്ബിസം ഭതകോ യഥാ.

൬൦൭. ‘‘നാഭിനന്ദാമി മരണം, നാഭിനന്ദാമി ജീവിതം.

കാലഞ്ച പടികങ്ഖാമി, സമ്പജാനോ പതിസ്സതോ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

തത്ഥ കിം തവത്ഥോ വനേതി കിന്തി ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന വുത്തം. വനേ കോ തവത്ഥോ, കിം പയോജനന്തി അത്ഥോ. താതാതി ദഹരസാമണേരതായ നം അത്തനോ പുത്തട്ഠാനേ ഠപേത്വാ ആലപതി. ഉജ്ജുഹാനോവ പാവുസേതി ഉജ്ജുഹാനോ കിര നാമ ഏകോ പബ്ബതോ, സോ പന ഗഹനസഞ്ഛന്നോ ബഹുസോണ്ഡികന്ദരോ, തഹം തഹം സന്ദമാനസലിലോ, വസ്സകാലേ അസപ്പായോ, തസ്മാ ഉജ്ജുഹാനോ വാ പബ്ബതോ ഏതരഹി പാവുസകാലേ തവ കിമത്ഥിയോതി അത്ഥോ. കേചി പനേത്ഥ ‘‘ഉജ്ജുഹാനോ നാമ ഏകോ സകുണോ സീതം ന സഹതി, വസ്സകാലേ വനഗുമ്ബേ നിലീനോ അച്ഛതീ’’തി വദന്തി. തേസം മതേന ഉജ്ജുഹാനസ്സ വിയ സകുണസ്സ പാവുസകാലേ കോ തവ അത്ഥോ വനേതി? വേരമ്ഭാ രമണീയാ തേതി വേരമ്ഭവാതാ വായന്താ കിം തേ രമണീയാതി യോജനാ. കേചി ‘‘വേരമ്ഭാ നാമ ഏകാ പബ്ബതഗുഹാ, പബ്ഭാരോ’’തി ച വദന്തി. തഞ്ച ഠാനം ഗമനാഗമനയുത്തം ജനസമ്ബാധരഹിതം ഛായൂദകസമ്പന്നഞ്ച, തസ്മാ വേരമ്ഭാ രമണീയാ, വനേ വസിതും യുത്തരൂപാ. കസ്മാ? പവിവേകോ ഹി ഝായിനം യസ്മാ താദിസാനം ഝായീനം യത്ഥ കത്ഥചി പവിവേകോയേവ ഇച്ഛിതബ്ബോ, തസ്മാ ‘‘ദൂരം അരഞ്ഞട്ഠാനം അഗന്ത്വാ വേരമ്ഭായം വസ, താതാ’’തി വദതി. അയഞ്ഹേത്ഥ അധിപ്പായോ – യസ്മാ ഝായീനം പവിവേകക്ഖമേ നിവാസഫാസുകേ സേനാസനേ ലദ്ധേയേവ ഝാനാദയോ സമ്പജ്ജന്തി, ന അലദ്ധേ, തസ്മാ ന ഏവരൂപേ സീതകാലേ യത്ഥ കത്ഥചി വനേ വസിതും സക്കാ, ഗുഹാപബ്ഭാരാദീസു പന സക്കാതി.

ഏവം ഉപാസകേന വുത്തേ ഥേരോ വനാദയോ ഏവ മം രമേന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യഥാ അബ്ഭാനീ’’തിആദിമാഹ. തസ്സത്ഥോ – യഥാ പാവുസേ കാലേ അബ്ഭാനി വലാഹകാനി വേരമ്ഭവാതോ നുദതി ഖിപതി നീഹരതി, ഏവമേവ മേ ചിത്തം വിവേകപടിസഞ്ഞുതാ സഞ്ഞാ അഭികിരന്തി വിവേകട്ഠാനംയേവ ആകഡ്ഢന്തി.

കിഞ്ച? അപണ്ഡരോ കാളവണ്ണോ, അണ്ഡസമ്ഭവോ അണ്ഡജോ കാകോ, സീവഥികായ സുസാനട്ഠാനേ, നികേതചാരികോ തമേവ നിവാസനട്ഠാനം കത്വാ വിചരണകോ ഉപ്പാദയതേവ മേ സതിം, സന്ദേഹസ്മിം വിരാഗനിസ്സിതന്തി, കായസ്മിം വിരാഗൂപസംഹിതം കായഗതാസതികമ്മട്ഠാനം മയ്ഹം ഉപ്പാദയതിയേവ. ഏകദിവസം കിര ഥേരോ കാകേന ഖജ്ജമാനം മനുസ്സകുണപം പസ്സിത്വാ അസുഭസഞ്ഞം പടിലഭി, തം സന്ധായ ഏവമാഹ. തേന കായേ സബ്ബസോ ഛന്ദരാഗസ്സ നത്ഥിതായ വനേയേവ വസിതുകാമോമ്ഹീതി ദസ്സേതി. യഞ്ചാതി ച-സദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ, തേന അഞ്ഞമ്പി മമ അരഞ്ഞവാസകാരണം സുണാഹീതി ദസ്സേതി. യം പബ്ബജിതം മേത്താവിഹാരിതായ അലോഭനിയപരിക്ഖാരതായ ച രക്ഖിതബ്ബസ്സ അഭാവതോ അഞ്ഞേ സേവകാദയോ ന രക്ഖന്തി. യോ ച പബ്ബജിതോ അഞ്ഞേ കേനചി കിഞ്ചനപലിബോധഭൂതേ ന രക്ഖതി താദിസാനംയേവ അഭാവതോ. സ വേ ഭിക്ഖു സുഖം സേതീതി, സോ ഭിക്ഖു സമുച്ഛിന്നകിലേസകാമതായ സബ്ബസോ വത്ഥുകാമേസു അനപേക്ഖവാ അപേക്ഖാരഹിതോ യത്ഥ കത്ഥചി സുഖം സേതി. തസ്സ അനുസങ്കിതപരിസങ്കിതാഭാവതോ അരഞ്ഞമ്ഹി ഗാമമ്ഹി സദിസമേവാതി അത്ഥോ.

ഇദാനി പബ്ബതവനാദീനം രമണീയതം വസിതപുബ്ബതഞ്ച ദസ്സേതും ‘‘അച്ഛോദികാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ വസിതം മേതി, വുട്ഠപുബ്ബം മയാ. വാളമിഗനിസേവിതേതി, സീഹബ്യഗ്ഘാദീഹി വാളമിഗേഹി ഉപസേവിതേ വനേ.

സങ്കപ്പം നാഭിജാനാമീതി, ഇമേ യേ കേചി പാണിനോ സത്താ ഉസുസത്തിആദീഹി പഹരണേഹി ഹഞ്ഞന്തു മാരിയന്തു മുട്ഠിപ്പഹാരാദീഹി വജ്ഝന്തു ബാധീയന്തു, അഞ്ഞേന വാ യേന കേനചി ആകാരേന ദുക്ഖം പപ്പോന്തു പാപുണന്തൂതി; ഏവം ദോസസംഹിതം പടിഘസംയുത്തം തതോ ഏവ അനരിയം ബ്യാപാദവിഹിംസാദിപ്പഭേദം പാപസങ്കപ്പം ഉപ്പാദിതം നാഭിജാനാമി, മിച്ഛാവിതക്കോ ന ഉപ്പന്നപുബ്ബോതി മേത്താവിഹാരിതം ദസ്സേതി.

ഇദാനി ‘‘പരിചിണ്ണോ’’തിആദിനാ അത്തനോ കതകിച്ചതം ദസ്സേതി. തത്ഥ പരിചിണ്ണോതി ഉപാസിതോ ഓവാദാനുസാസനീകരണവസേന. ഓഹിതോതി ഓരോഹിതോ. ഗരുകോ ഭാരോതി ഗരുതരോ ഖന്ധഭാരോ.

നാഭിനന്ദാമി മരണന്തി ‘‘കഥം നു ഖോ മേ മരണം സിയാ’’തി മരണം ന ഇച്ഛാമി. നാഭിനന്ദാമി ജീവിതന്തി ‘‘കഥം നു ഖോ അഹം ചിരം ജീവേയ്യ’’ന്തി ജീവിതമ്പി ന ഇച്ഛാമി. ഏതേന മരണേ ജീവിതേ ച സമാനചിത്തതം ദസ്സേതി. കാലഞ്ച പടികങ്ഖാമീതി പരിനിബ്ബാനകാലംവ ആഗമേമി. നിബ്ബിസന്തി നിബ്ബിസന്തോ, ഭതിയാ കമ്മം കരോന്തോ. ഭതകോ യഥാതി യഥാ ഭതകോ പരസ്സ കമ്മം കരോന്തോ കമ്മസിദ്ധിം അനഭിനന്ദന്തോപി കമ്മം കരോന്തോവ ദിവസക്ഖയം ഉദിക്ഖതി, ഏവം അഹമ്പി ജീവിതം അനഭിനന്ദന്തോപി അത്തഭാവസ്സ യാപനേന മരണം അനഭിനന്ദന്തോപി പരിയോസാനകാലം പടികങ്ഖാമീതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

സംകിച്ചത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ഏകാദസനിപാതവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.