൫. കപ്പത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

നാനാകുലമലസമ്പുണ്ണോതിആദികാ ആയസ്മതോ കപ്പത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയമ്പി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ പുഞ്ഞാനി ഉപചിനന്തോ സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ കാലേ വിഭവസമ്പന്നേ കുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ പിതു അച്ചയേന വിഞ്ഞുതം പത്തോ നാനാവിരാഗവണ്ണവിചിത്തേഹി വത്ഥേഹി അനേകവിധേഹി ആഭരണേഹി നാനാവിധേഹി മണിരതനേഹി ബഹുവിധേഹി പുപ്ഫദാമമാലാദീഹി ച കപ്പരുക്ഖം നാമ അലങ്കരിത്വാ തേന സത്ഥു ഥൂപം പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ മണ്ഡലികരാജകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ പിതു അച്ചയേന രജ്ജേ പതിട്ഠിതോ കാമേസു അതിവിയ രത്തോ ഗിദ്ധോ ഹുത്വാ വിഹരതി. തം സത്ഥാ മഹാകരുണാസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ലോകം വോലോകേന്തോ ഞാണജാലേ പഞ്ഞായമാനം ദിസ്വാ, ‘‘കിം നു ഖോ ഭവിസ്സതീ’’തി ആവജ്ജേന്തോ, ‘‘ഏസ മമ സന്തികേ അസുഭകഥം സുത്വാ കാമേസു വിരത്തചിത്തോ ഹുത്വാ പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പാപുണിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ആകാസേന തത്ഥ ഗന്ത്വാ –

൫൬൭. ‘‘നാനാകുലമലസമ്പുണ്ണോ, മഹാഉക്കാരസമ്ഭവോ;

ചന്ദനികംവ പരിപക്കം, മഹാഗണ്ഡോ മഹാവണോ.

൫൬൮. ‘‘പുബ്ബരുഹിരസമ്പുണ്ണോ, ഗൂഥകൂപേന ഗാള്ഹിതോ;

ആപോപഗ്ഘരണോ കായോ, സദാ സന്ദതി പൂതികം.

൫൬൯. ‘‘സട്ഠികണ്ഡരസമ്ബന്ധോ, മംസലേപനലേപിതോ;

ചമ്മകഞ്ചുകസന്നദ്ധോ, പൂതികായോ നിരത്ഥകോ.

൫൭൦. ‘‘അട്ഠിസങ്ഘാതഘടിതോ, ന്ഹാരുസുത്തനിബന്ധനോ;

നേകേസം സംഗതീഭാവാ, കപ്പേതി ഇരിയാപഥം.

൫൭൧. ‘‘ധുവപ്പയാതോ മരണായ, മച്ചുരാജസ്സ സന്തികേ;

ഇധേവ ഛഡ്ഡയിത്വാന, യേനകാമങ്ഗമോ നരോ.

൫൭൨. ‘‘അവിജ്ജായ നിവുതോ കായോ, ചതുഗന്ഥേന ഗന്ഥിതോ;

ഓഘസംസീദനോ കായോ, അനുസയാജാലമോത്ഥതോ.

൫൭൩. ‘‘പഞ്ചനീവരണേ യുത്തോ, വിതക്കേന സമപ്പിതോ;

തണ്ഹാമൂലേനാനുഗതോ, മോഹച്ഛാദനഛാദിതോ.

൫൭൪. ‘‘ഏവായം വത്തതേ കായോ, കമ്മയന്തേന യന്തിതോ;

സമ്പത്തി ച വിപത്യന്താ, നാനാഭാവോ വിപജ്ജതി.

൫൭൫. ‘‘യേമം കായം മമായന്തി, അന്ധബാലാ പുഥുജ്ജനാ;

വഡ്ഢേന്തി കടസിം ഘോരം, ആദിയന്തി പുനബ്ഭവം.

൫൭൬. ‘‘യേമം കായം വിവജ്ജേന്തി, ഗൂഥലിത്തംവ പന്നഗം;

ഭവമൂലം വമിത്വാന, പരിനിബ്ബിസ്സന്തിനാസവാ’’തി. –

ഇമാഹി ഗാഥാഹി തസ്സ അസുഭകഥം കഥേസി. സോ സത്ഥു സമ്മുഖാ അനേകാകാരവോകാരം യാഥാവതോ സരീരസഭാവവിഭാവനം അസുഭകഥം സുത്വാ സകേന കായേന അട്ടീയമാനോ ഹരായമാനോ ജിഗുച്ഛമാനോ സംവിഗ്ഗഹദയോ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ, ‘‘ലഭേയ്യാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജ’’ന്തി പബ്ബജ്ജം യാചി. സത്ഥാ സമീപേ ഠിതമഞ്ഞതരം ഭിക്ഖും ആണാപേസി – ‘‘ഗച്ഛ, ഭിക്ഖു, ഇമം പബ്ബാജേത്വാ ഉപസമ്പാദേത്വാ ആനേഹീ’’തി. സോ തം തചപഞ്ചകകമ്മട്ഠാനം ദത്വാ പബ്ബാജേസി. സോ ഖുരഗ്ഗേയേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. തേര ൧.൪.൧൦൨-൧൦൭) –

‘‘സിദ്ധത്ഥസ്സ ഭഗവതോ, ഥൂപസേട്ഠസ്സ സമ്മുഖാ;

വിചിത്തദുസ്സേ ലഗേത്വാ, കപ്പരുക്ഖം ഠപേസഹം.

‘‘യം യം യോനുപപജ്ജാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;

സോഭയന്തോ മമ ദ്വാരം, കപ്പരുക്ഖോ പതിട്ഠതി.

‘‘അഹഞ്ച പരിസാ ചേവ, യേ കേചി മമവസ്സിതാ;

തമ്ഹാ ദുസ്സം ഗഹേത്വാന, നിവാസേമ മയം സദാ.

‘‘ചതുന്നവുതിതോ കപ്പേ, യം രുക്ഖം ഠപയിം അഹം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, കപ്പരുക്ഖസ്സിദം ഫലം.

‘‘ഇതോ ച സത്തമേ കപ്പേ, സുചേളാ അട്ഠ ഖത്തിയാ;

സത്തരതനസമ്പന്നാ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലാ.

‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന പത്വാ ലദ്ധൂപസമ്പദോ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നോ അഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തോ താ ഏവ ഗാഥാ അഭാസി. തേനേവ താ ഥേരഗാഥാ നാമ ജാതാ.

തത്ഥ നാനാകുലമലസമ്പുണ്ണോതി, നാനാകുലേഹി നാനാഭാഗേഹി മലേഹി സമ്പുണ്ണോ, കേസലോമാദിനാനാവിധഅസുചികോട്ഠാസഭരിതോതി അത്ഥോ. മഹാഉക്കാരസമ്ഭവോതി, ഉക്കാരോ വുച്ചതി വച്ചകൂപം. യത്തകവയാ മാതാ, തത്തകം കാലം കാരപരിസേദിതവച്ചകൂപസദിസതായ മാതു കുച്ഛി ഇധ ‘‘മഹാഉക്കാരോ’’തി അധിപ്പേതോ. സോ കുച്ഛി സമ്ഭവോ ഉപ്പത്തിട്ഠാനം ഏതസ്സാതി മഹാഉക്കാരസമ്ഭവോ. ചന്ദനികംവാതി ചന്ദനികം നാമ ഉച്ഛിട്ഠോദകഗബ്ഭമലാദീനം ഛഡ്ഡനട്ഠാനം, യം ജണ്ണുമത്തം അസുചിഭരിതമ്പി ഹോതി, താദിസന്തി അത്ഥോ. പരിപക്കന്തി, പരിണതം പുരാണം. തേന യഥാ ചണ്ഡാലഗാമദ്വാരേ നിദാഘസമയേ ഥുല്ലഫുസിതകേ ദേവേ വസ്സന്തേ ഉദകേന സമുപബ്യൂള്ഹമുത്തകരീസഅട്ഠിചമ്മന്ഹാരുഖണ്ഡഖേളസിങ്ഘാണികാദിനാനാകുണപഭരിതം കദ്ദമോദകാലുളിതം കതിപയദിവസാതിക്കമേന സംജാത കിമികുലാകുലം സൂരിയാതപസന്താപകുഥിതം ഉപരി ഫേണപുബ്ബുളകാനി മുഞ്ചന്തം അഭിനീലവണ്ണം പരമദുഗ്ഗന്ധം ജേഗുച്ഛം ചന്ദനികാവാടം നേവ ഉപഗന്തും, ന ദട്ഠും അരഹരൂപം ഹുത്വാ തിട്ഠതി, തഥാരൂപോയം കായോതി ദസ്സേതി. സദാ ദുക്ഖതാമൂലയോഗതോ അസുചിപഗ്ഘരണതോ ഉപ്പാദജരാമരണേഹി ഉദ്ധുമായനപരിപച്ചനഭിജ്ജനസഭാവത്താ ച മഹന്തോ ഗണ്ഡോ വിയാതി മഹാഗണ്ഡോ. സബ്ബത്ഥകമേവ ദുക്ഖവേദനാനുബദ്ധത്താ ഗണ്ഡാനം സഹനതോ അസുചിവിസ്സന്ദനതോ ച മഹന്തോ വണോ വിയാതി മഹാവണോ ഗൂഥകൂപേന ഗാളിതോതി, വച്ചകൂപേന വച്ചേനേവ വാ ഭരിതോ. ‘‘ഗൂഥകൂപനിഗാള്ഹിതോ’’തിപി പാളി, വച്ചകൂപതോ നിക്ഖന്തോതി അത്ഥോ. ആപോപഗ്ഘരണോ കായോ, സദാ സന്ദതി പൂതികന്തി, അയം കായോ ആപോധാതുയാ സദാ പഗ്ഘരണസീലോ, തഞ്ച ഖോ പിത്തസേമ്ഹസേദമുത്താദികം പൂതികം അസുചിംയേവ സന്ദതി, ന കദാചി സുചിന്തി അത്ഥോ.

സട്ഠികണ്ഡരസമ്ബന്ധോതി, ഗീവായ ഉപരിമഭാഗതോ പട്ഠായ സരീരം വിനദ്ധമാനാ സരീരസ്സ പുരിമപച്ഛിമദക്ഖിണവാമപസ്സേസു പച്ചേകം പഞ്ച പഞ്ച കത്വാ വീസതി, ഹത്ഥപാദേ വിനദ്ധമാനാ തേസം പുരിമപച്ഛിമപസ്സേസു പഞ്ച പഞ്ച കത്വാ ചത്താലീസാതി സട്ഠിയാ കണ്ഡരേഹി മഹാന്ഹാരൂഹി സബ്ബസോ ബദ്ധോ വിനദ്ധോതി സട്ഠികണ്ഡരസമ്ബന്ധോ. മംസലേപനലേപിതോതി, മംസസങ്ഖാതേന ലേപനേന ലിത്തോ, നവമംസപേസിസതാനുലിത്തോതി അത്ഥോ. ചമ്മകഞ്ചുകസന്നദ്ധോതി, ചമ്മസങ്ഖാതേന കഞ്ചുകേന സബ്ബസോ ഓനദ്ധോ പരിയോനദ്ധോ പരിച്ഛിന്നോ. പൂതികായോതി, സബ്ബസോ പൂതിഗന്ധികോ കായോ. നിരത്ഥകോതി, നിപ്പയോജനോ. അഞ്ഞേസഞ്ഹി പാണീനം കായോ ചമ്മാദിവിനിയോഗേന സിയാ സപ്പയോജനോ, ന തഥാ മനുസ്സകായോതി. അട്ഠിസങ്ഘാതഘടിതോതി, അതിരേകതിസതാനം അട്ഠീനം സങ്ഘാതേന ഘടിതോ സമ്ബന്ധോ. ന്ഹാരുസുത്തനിബന്ധനോതി, സുത്തസദിസേഹി നവഹി ന്ഹാരുസതേഹി നിബന്ധിതോ. നേകേസം സംഗതീഭാവാതി, ചതുമഹാഭൂതജീവിതിന്ദ്രിയഅസ്സാസപസ്സാസവിഞ്ഞാണാദീനം സമവായസമ്ബന്ധേന സുത്തമേരകസമവായേന യന്തം വിയ ഠാനാദിഇരിയാപഥം കപ്പേതി.

ധുവപ്പയാതോ മരണായാതി, മരണസ്സ അത്ഥായ ഏകന്തഗമനോ, നിബ്ബത്തിതോ പട്ഠായ മരണം പതി പവത്തോ. തതോ ഏവ മച്ചുരാജസ്സ മരണസ്സ സന്തികേ ഠിതോ. ഇധേവ ഛഡ്ഡയിത്വാനാതി, ഇമസ്മിംയേവ ലോകേ കായം ഛഡ്ഡേത്വാ, യഥാരുചിതട്ഠാനഗാമീ അയം സത്തോ, തസ്മാ ‘‘പഹായ ഗമനീയോ അയം കായോ’’തി ഏവമ്പി സങ്ഗോ ന കാതബ്ബോതി ദസ്സേതി.

അവിജ്ജായ നിവുതോതി, അവിജ്ജാനീവരണേന നിവുതോ പടിച്ഛാദിതാദീനവോ, അഞ്ഞഥാ കോ ഏത്ഥ സങ്ഗം ജനേയ്യാതി അധിപ്പായോ. ചതുഗന്ഥേനാതി, അഭിജ്ഝാകായഗന്ഥാദിനാ ചതുബ്ബിധേന ഗന്ഥേന ഗന്ഥിതോ, ഗന്ഥനിയഭാവേന വിനദ്ധിതോ. ഓഘസംസീദനോതി, ഓഘനിയഭാവേന കാമോഘാദീസു ചതൂസു ഓഘേസു സംസീദനകോ. അപ്പഹീനഭാവേന സന്താനേ അനു അനു സേന്തീതി അനുസയാ, കാമരാഗാദയോ അനുസയാ. തേസം ജാലേന ഓത്ഥതോ അഭിഭൂതോതി അനുസയാജാലമോത്ഥതോ. മകാരോ പദസന്ധികരോ, ഗാഥാസുഖത്ഥം ദീഘം കത്വാ വുത്തം. കാമച്ഛന്ദാദിനാ പഞ്ചവിധേന നീവരണേന യുത്തോ അധിമുത്തോതി പഞ്ചനീവരണേ യുത്തോ, കരണത്ഥേ ഭുമ്മവചനം.

കാമവിതക്കാദിനാ മിച്ഛാവിതക്കേന സമപ്പിതോ സമസ്സിതോതി വിതക്കേന സമപ്പിതോ. തണ്ഹാമൂലേനാനുഗതോതി, തണ്ഹാസങ്ഖാതേന ഭവമൂലേന അനുബദ്ധോ. മോഹച്ഛാദനഛാദിതോതി, സമ്മോഹസങ്ഖാതേന ആവരണേന പലിഗുണ്ഠിതോ. സബ്ബമേതം സവിഞ്ഞാണകം കരജകായം സന്ധായ വദതി. സവിഞ്ഞാണകോ ഹി അത്തഭാവോ ‘‘ഉച്ഛിന്നഭവനേത്തികോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതസ്സ കായോ തിട്ഠതി, അയഞ്ചേവ കായോ ബഹിദ്ധാ ച നാമരൂപ’’ന്തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൧.൧൪൭) കായോതി വുച്ചതി, ഏവായം വത്തതേ കായോതി ഏവം ‘‘നാനാകുലമലസമ്പുണ്ണോ’’തിആദിനാ ‘‘അവിജ്ജായ നിവുതോ’’തിആദിനാ ച വുത്തപ്പകാരേന അയം കായോ വത്തതി, വത്തന്തോ ച കമ്മയന്തേന സുകതദുക്കടേന കമ്മസങ്ഖാതേന യന്തേന യന്തിതോ സങ്ഘടിതോ. യഥാ വാ ഖേമന്തം ഗന്തും ന സക്കോതി, തഥാ സങ്ഖോഭിതോ സുഗതിദുഗ്ഗതീസു വത്തതി പരിബ്ഭമതി. സമ്പത്തി ച വിപത്യന്താതി യാ ഏത്ഥ സമ്പത്തി, സാ വിപത്തിപരിയോസാനാ. സബ്ബഞ്ഹി യോബ്ബനം ജരാപരിയോസാനം, സബ്ബം ആരോഗ്യം ബ്യാധിപരിയോസാനം, സബ്ബം ജീവിതം മരണപരിയോസാനം, സബ്ബോ സമാഗമോ വിയോഗപരിയോസാനോ. തേനാഹ ‘‘നാനാഭാവോ വിപജ്ജതീ’’തി. നാനാഭാവോതി, വിനാഭാവോ വിപ്പയോഗോ, സോ കദാചി വിപ്പയുഞ്ജകസ്സ വസേന, കദാചി വിപ്പയുഞ്ജിതബ്ബസ്സ വസേനാതി വിവിധം പജ്ജതി പാപുണീയതി.

യേമം കായം മമായന്തീതി യേ അന്ധബാലാ പുഥുജ്ജനാ ഏവം അസുഭം അനിച്ചം അധുവം ദുക്ഖം അസാരം ഇമം കായം ‘‘മമ ഇദ’’ന്തി ഗണ്ഹന്താ മമായന്തി ഛന്ദരാഗം ഉപ്പാദേന്തി, തേ ജാതിആദീഹി നിരയാദീഹി ച ഘോരം ഭയാനകം അപണ്ഡിതേഹി അഭിരമിതബ്ബതോ കടസിസങ്ഖാതം സംസാരം പുനപ്പുനം ജനനമരണാദീഹി വഡ്ഢേന്തി, തേനാഹ ‘‘ആദിയന്തി പുനബ്ഭവ’’ന്തി.

യേമം കായം വിവജ്ജേന്തി, ഗൂഥലിത്തംവ പന്നഗന്തി യഥാ നാമ പുരിസോ സുഖകാമോ ജീവിതുകാമോ ഗൂഥഗതം ആസീവിസം ദിസ്വാ ജിഗുച്ഛനിയതായ വാ സപ്പടിഭയതായ വാ വിവജ്ജേതി ന അല്ലീയതി, ഏവമേവം യേ പണ്ഡിതാ കുലപുത്താ അസുചിഭാവേന ജേഗുച്ഛം അനിച്ചാദിഭാവേന സപ്പടിഭയം ഇമം കായം വിവജ്ജേന്തി ഛന്ദരാഗപ്പഹാനേന പജഹന്തി. തേ ഭവമൂലം അവിജ്ജം ഭവതണ്ഹഞ്ച വമിത്വാ ഛഡ്ഡേത്വാ അച്ചന്തമേവ പഹായ തതോ ഏവ സബ്ബസോ അനാസവാ സഉപാദിസേസായ അനുപാദിസേസായ ച നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായിസ്സന്തീതി.

കപ്പത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.