൩. ഗോസാലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

അഹം ഖോ വേളുഗുമ്ബസ്മിന്തി ആയസ്മതോ ഗോസാലത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ വിവട്ടൂപനിസ്സയം കുസലം ആചിനന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ അഞ്ഞതരസ്മിം പബ്ബതേ രുക്ഖസാഖായം ഓലമ്ബമാനം പച്ചേകബുദ്ധസ്സ പംസുകൂലചീവരം ദിസ്വാ ‘‘അരഹദ്ധജോ വതായ’’ന്തി പസന്നചിത്തോ പുപ്ഫേഹി പൂജേഹി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തോ. തതോ പട്ഠായ ദേവമനുസ്സേസുയേവ സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ മഗധരട്ഠേ ഇബ്ഭകുലേ നിബ്ബത്തോ ഗോസാലോ നാമ നാമേന. സോണേന പന കോടികണ്ണേന കതപരിചയത്താ തസ്സ പബ്ബജിതഭാവം സുത്വാ ‘‘സോപി നാമ മഹാവിഭവോ പബ്ബജിസ്സതി, കിമങ്ഗം പനാഹ’’ന്തി സഞ്ജാതസംവേഗോ ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജിത്വാ ചരിയാനുകൂലം കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ സപ്പായം വസനട്ഠാനം ഗവേസന്തോ അത്തനോ ജാതഗാമസ്സ അവിദൂരേ ഏകസ്മിം സാനുപബ്ബതേ വിഹാസി. തസ്സ മാതാ ദിവസേ ദിവസേ ഭിക്ഖം ദേതി. അഥേകദിവസം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠസ്സ മാതാ മധുസക്ഖരാഭിസങ്ഖതം പായാസം അദാസി. സോ തം ഗഹേത്വാ തസ്സ പബ്ബതസ്സ ഛായായം അഞ്ഞതരസ്സ വേളുഗുമ്ബസ്സ മൂലേ നിസീദിത്വാ പരിഭുഞ്ജിത്വാ ധോവിതപത്തപാണീ വിപസ്സനം ആരഭി. ഭോജനസപ്പായലാഭേന കായചിത്താനം കല്ലതായ സമാഹിതോ ഉദയബ്ബയഞാണാദികേ തിക്ഖേ സൂരേ വഹന്തേ അപ്പകസിരേനേവ വിപസ്സനം ഉസ്സുക്കാപേത്വാ മഗ്ഗപടിപാടിയാ ഭാവനം മത്ഥകം പാപേന്തോ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം സച്ഛാകാസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൨.൫൦.൮-൧൪) –

‘‘ഹിമവന്തസ്സ അവിദൂരേ, ഉദങ്ഗണോ നാമ പബ്ബതോ;

തത്ഥദ്ദസം പംസുകൂലം, ദുമഗ്ഗമ്ഹി വിലമ്ബിതം.

‘‘തീണി കിങ്കണിപുപ്ഫാനി, ഓചിനിത്വാനഹം തദാ;

ഹേട്ഠാ പഹട്ഠേന ചിത്തേന, പംസുകൂലം അപൂജയിം.

‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസം അഗച്ഛഹം.

‘‘ഏകനവുതേ ഇതോ കപ്പേ, യം കമ്മമകരിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പൂജിത്വാ അരഹദ്ധജം.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അരഹത്തം പന അധിഗന്ത്വാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരത്ഥം പബ്ബതസാനുമേവ ഗന്തുകാമോ അത്തനോ പടിപത്തിം പവേദേന്തോ ‘‘അഹം ഖോ വേളുഗുമ്ബസ്മി’’ന്തി ഗാഥം അഭാസി.

൨൩. തത്ഥ വേളുഗുമ്ബസ്മിന്തി വേളുഗച്ഛസ്സ സമീപേ, തസ്സ ഛായായം. ഭുത്വാന മധുപായസന്തി മധുപസിത്തപായാസം ഭുഞ്ജിത്വാ. പദക്ഖിണന്തി പദക്ഖിണഗ്ഗാഹേന, സത്ഥു ഓവാദസ്സ സമ്മാ സമ്പടിച്ഛനേനാതി അത്ഥോ. സമ്മസന്തോ ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയന്തി പഞ്ചന്നം ഉപാദാനക്ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയഞ്ച വിപസ്സന്തോ, യദിപി ഇദാനി കതകിച്ചോ, ഫലസമാപത്തിം പന സമാപജ്ജിതും വിപസ്സനം പട്ഠപേന്തോതി അധിപ്പായോ. സാനും പടിഗമിസ്സാമീതി പുബ്ബേ മയാ വുത്ഥപബ്ബതസാനുമേവ ഉദ്ദിസ്സ ഗച്ഛിസ്സാമി. വിവേകമനുബ്രൂഹയന്തി പടിപസ്സദ്ധിവിവേകം ഫലസമാപത്തികായവിവേകഞ്ച പരിബ്രൂഹയന്തോ, തസ്സ വാ പരിബ്രൂഹനഹേതു ഗമിസ്സാമീതി. ഏവം പന വത്വാ ഥേരോ തത്ഥേവ ഗതോ, അയമേവ ച ഇമസ്സ ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണഗാഥാ അഹോസി.

ഗോസാലത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.