൮. വീരത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ

യോ ദുദ്ദമിയോതി ആയസ്മതോ വീരത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? അയം കിര ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ വസനആവാസം പടിജഗ്ഗി. ഏകദിവസഞ്ച സിന്ധുവാരപുപ്ഫസദിസാനി നിഗ്ഗുണ്ഠിപുപ്ഫാനി ഗഹേത്വാ ഭഗവന്തം പൂജേസി. സോ തേന പുഞ്ഞകമ്മേന ദേവമനുസ്സേസു സംസരന്തോ ഇതോ പഞ്ചതിംസേ കപ്പേ ഖത്തിയകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ മഹാപതാപോ നാമ രാജാ അഹോസി ചക്കവത്തീ. സോ ധമ്മേന സമേന രജ്ജം കാരേന്തോ സത്തേ സഗ്ഗമഗ്ഗേ പതിട്ഠാപേസി. പുന ഇമസ്മിം കപ്പേ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ മഹാവിഭവോ സേട്ഠി ഹുത്വാ കപണദ്ധികാദീനം ദാനം ദേന്തോ സങ്ഘസ്സ ഖീരഭത്തം അദാസി. ഏവം തത്ഥ തത്ഥ ദാനമയം പുഞ്ഞസമ്ഭാരം കരോന്തോ ഇതരഞ്ച നിബ്ബാനത്ഥം സമ്ഭരന്തോ ദേവമനുസ്സേസു സംസരിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാവത്ഥിനഗരേ രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ അമച്ചകുലേ നിബ്ബത്തി, ‘‘വീരോ’’തിസ്സ നാമം അകംസു. സോ വയപ്പത്തോ നാമാനുഗതേഹി പത്തബലജവാദിഗുണേഹി സമന്നാഗതോ സങ്ഗാമസൂരോ ഹുത്വാ മാതാപിതൂഹി നിബന്ധവസേന കാരിതേ ദാരപരിഗ്ഗഹേ ഏകംയേവ പുത്തം ലഭിത്വാ പുബ്ബഹേതുനാ ചോദിയമാനോ കാമേസു സംസാരേ ച ആദീനവം ദിസ്വാ സംവേഗജാതോ പബ്ബജിത്വാ ഘടേന്തോ വായമന്തോ നചിരസ്സേവ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേന വുത്തം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൨൧.൨൧-൨൪) –

‘‘വിപസ്സിസ്സ ഭഗവതോ, ആസിമാരാമികോ അഹം;

നിഗ്ഗുണ്ഠിപുപ്ഫം പഗ്ഗയ്ഹ, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.

‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിപൂജയിം;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.

‘‘പഞ്ചവീസേ ഇതോ കപ്പേ, ഏകോ ആസിം ജനാധിപോ;

മഹാപതാപനാമേന, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.

‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

ഏവം പന അരഹത്തം പത്വാ ഫലസമാപത്തിസുഖേന വീതിനാമേന്തം ഥേരം പുരാണദുതിയികാ ഉപ്പബ്ബാജേതുകാമാ അന്തരന്തരാ നാനാനയേഹി പലോഭേതും പരക്കമന്തീ ഏകദിവസം ദിവാവിഹാരട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ഇത്ഥികുത്താദീനി ദസ്സേതും ആരഭി. അഥായസ്മാ വീരോ ‘‘മം പലോഭേതുകാമാ സിനേരും മകസപക്ഖവാതേന ചാലേതുകാമാ വിയ യാവ ബാലാ വതായം ഇത്ഥീ’’തി തസ്സാ കിരിയായ നിരത്ഥകഭാവം ദീപേന്തോ ‘‘യോ ദുദ്ദമിയോ’’തി ഗാഥം അഭാസി.

൮. തത്ഥ യോ ദുദ്ദമിയോതിആദീനം പദാനം അത്ഥോ ഹേട്ഠാ വുത്തോയേവ. ഇദം പനേത്ഥ യോജനാമത്തം യോ പുബ്ബേ അദന്ത കിലേസതായ പച്ചത്ഥികേഹി വാ സങ്ഗമസീസേ ദമേതും ജേതും അസക്കുണേയ്യതായദുദ്ദമിയോ, ഇദാനി പന ഉത്തമേന ദമേന ദന്തോ ചതുബ്ബിധസമ്മപ്പമധാനവീരിയസമ്പത്തിയാ വീരോ, വുത്തനയേനേവ സന്തുസിതോ വിതിണ്ണകങ്ഖോ വിജിതാവീ അപേതലോമഹംസോ വീരോ വീരനാമകോ അനവസേസതോ കിലേസപരിനിബ്ബാനേന പരിനിബ്ബുതോ, തതോ ഏവ ഠിതസഭാവോ, ന താദിസാനം സതേനപി സഹസ്സേനപി ചാലനീയോതി. തം സുത്വാ സാ ഇത്ഥീ – ‘‘മയ്ഹം സാമികേ ഏവം പടിപന്നേ കോ മയ്ഹം ഘരാവാസേന അത്ഥോ’’തി സംവേഗജാതാ ഭിക്ഖുനീസു പബ്ബജിത്വാ നചിരസ്സേവ തേവിജ്ജാ അഹോസീതി.

വീരത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.