൫. പരമട്ഠകസുത്തവണ്ണനാ

൮൦൩. പരമന്തി ദിട്ഠീസൂതി പരമട്ഠകസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി കിര സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ നാനാതിത്ഥിയാ സന്നിപതിത്വാ അത്തനോ അത്തനോ ദിട്ഠിം ദീപേന്താ ‘‘ഇദം പരമം, ഇദം പരമ’’ന്തി കലഹം കത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേസും. രാജാ സമ്ബഹുലേ ജച്ചന്ധേ സന്നിപാതാപേത്വാ ‘‘ഇമേസം ഹത്ഥിം ദസ്സേഥാ’’തി ആണാപേസി. രാജപുരിസാ അന്ധേ സന്നിപാതാപേത്വാ ഹത്ഥിം പുരതോ സയാപേത്വാ ‘‘പസ്സഥാ’’തി ആഹംസു. തേ ഹത്ഥിസ്സ ഏകമേകം അങ്ഗം പരാമസിംസു. തതോ രഞ്ഞാ ‘‘കീദിസോ, ഭണേ, ഹത്ഥീ’’തി പുട്ഠോ യോ സോണ്ഡം പരാമസി, സോ ‘‘സേയ്യഥാപി, മഹാരാജ, നങ്ഗലീസാ’’തി ഭണി. യേ ദന്താദീനി പരാമസിംസു, തേ ഇതരം ‘‘മാ ഭോ രഞ്ഞോ പുരതോ മുസാ ഭണീ’’തി പരിഭാസിത്വാ ‘‘സേയ്യഥാപി, മഹാരാജ, ഭിത്തിഖിലോ’’തിആദീനി ആഹംസു. രാജാ തം സബ്ബം സുത്വാ ‘‘ഈദിസോ തുമ്ഹാകം സമയോ’’തി തിത്ഥിയേ ഉയ്യോജേസി. അഞ്ഞതരോ പിണ്ഡചാരികോ തം പവത്തിം ഞത്വാ ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തസ്സം അട്ഠുപ്പത്തിയം ഭിക്ഖൂ ആമന്തേത്വാ ‘‘യഥാ, ഭിക്ഖവേ, ജച്ചന്ധാ ഹത്ഥിം അജാനന്താ തം തം അങ്ഗം പരാമസിത്വാ വിവദിംസു, ഏവം തിത്ഥിയാ വിമോക്ഖന്തികധമ്മം അജാനന്താ തം തം ദിട്ഠിം പരാമസിത്വാ വിവദന്തീ’’തി വത്വാ ധമ്മദേസനത്ഥം ഇമം സുത്തമഭാസി.

തത്ഥ പരമന്തി ദിട്ഠീസു പരിബ്ബസാനോതി ‘‘ഇദം പരമ’’ന്തി ഗഹേത്വാ സകായ സകായ ദിട്ഠിയാ വസമാനോ. യദുത്തരി കുരുതേതി യം അത്തനോ സത്ഥാരാദിം സേട്ഠം കരോതി. ഹീനാതി അഞ്ഞേ തതോ സബ്ബമാഹാതി തം അത്തനോ സത്ഥാരാദിം ഠപേത്വാ തതോ അഞ്ഞേ സബ്ബേ ‘‘ഹീനാ ഇമേ’’തി ആഹ. തസ്മാ വിവാദാനി അവീതിവത്തോതി തേന കാരണേന സോ ദിട്ഠികലഹേ അവീതിവത്തോവ ഹോതി.

൮൦൪. ദുതിയഗാഥായ അത്ഥോ – ഏവം അവീതിവത്തോ ച യം ദിട്ഠേ സുതേ സീലവതേ മുതേതി ഏതേസു വത്ഥൂസു ഉപ്പന്നദിട്ഠിസങ്ഖാതേ അത്തനി പുബ്ബേ വുത്തപ്പകാരം ആനിസംസം പസ്സതി. തദേവ സോ തത്ഥ സകായ ദിട്ഠിയാ ആനിസംസം ‘‘ഇദം സേട്ഠ’’ന്തി അഭിനിവിസിത്വാ അഞ്ഞം സബ്ബം പരസത്ഥാരാദികം നിഹീനതോ പസ്സതി.

൮൦൫. തതിയഗാഥായ അത്ഥോ – ഏവം പസ്സതോ ചസ്സ യം അത്തനോ സത്ഥാരാദിം നിസ്സിതോ അഞ്ഞം പരസത്ഥാരാദിം ഹീനം പസ്സതി തം പന ദസ്സനം ഗന്ഥമേവ കുസലാ വദന്തി, ബന്ധനന്തി വുത്തം ഹോതി. യസ്മാ ഏതദേവ, തസ്മാ ഹി ദിട്ഠംവ സുതം മുതം വാ സീലബ്ബതം ഭിക്ഖു ന നിസ്സയേയ്യ, നാഭിനിവേസേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി.

൮൦൬. ചതുത്ഥഗാഥായ അത്ഥോ – ന കേവലം ദിട്ഠസുതാദിം ന നിസ്സയേയ്യ, അപിച ഖോ പന അസഞ്ജാതം ഉപരൂപരി ദിട്ഠിമ്പി ലോകസ്മിം ന കപ്പയേയ്യ, ന ജനേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. കീദിസം? ഞാണേന വാ സീലവതേന വാപി, സമാപത്തിഞാണാദിനാ ഞാണേന വാ സീലവതേന വാ യാ കപ്പിയതി, ഏതം ദിട്ഠിം ന കപ്പേയ്യ. ന കേവലഞ്ച ദിട്ഠിം ന കപ്പയേയ്യ, അപിച ഖോ പന മാനേനപി ജാതിആദീഹി വത്ഥൂഹി സമോതി അത്താനമനൂപനേയ്യ, ഹീനോ ന മഞ്ഞേഥ വിസേസി വാപീതി.

൮൦൭. പഞ്ചമഗാഥായ അത്ഥോ – ഏവഞ്ഹി ദിട്ഠിം അകപ്പേന്തോ അമഞ്ഞമാനോ ച അത്തം പഹായ അനുപാദിയാനോ ഇധ വാ യം പുബ്ബേ ഗഹിതം, തം പഹായ അപരം അഗ്ഗണ്ഹന്തോ തസ്മിമ്പി വുത്തപ്പകാരേ ഞാണേ ദുവിധം നിസ്സയം നോ കരോതി. അകരോന്തോ ച സ വേ വിയത്തേസു നാനാദിട്ഠിവസേന ഭിന്നേസു സത്തേസു ന വഗ്ഗസാരീ ഛന്ദാദിവസേന അഗച്ഛനധമ്മോ ഹുത്വാ ദ്വാസട്ഠിയാ ദിട്ഠീസു കിഞ്ചിപി ദിട്ഠിം ന പച്ചേതി, ന പച്ചാഗച്ഛതീതി വുത്തം ഹോതി.

൮൦൮-൧൦. ഇദാനി യോ സോ ഇമായ ഗാഥായ വുത്തോ ഖീണാസവോ, തസ്സ വണ്ണഭണനത്ഥം ‘‘യസ്സൂഭയന്തേ’’തിആദികാ തിസ്സോ ഗാഥായോ ആഹ. തത്ഥ ഉഭയന്തേതി പുബ്ബേ വുത്തഫസ്സാദിഭേദേ. പണിധീതി തണ്ഹാ. ഭവാഭവായാതി പുനപ്പുനഭവായ. ഇധ വാ ഹുരം വാതി സകത്തഭാവാദിഭേദേ ഇധ വാ പരത്തഭാവാദിഭേദേ പരത്ഥ വാ. ദിട്ഠേ വാതി ദിട്ഠസുദ്ധിയാ വാ. ഏസ നയോ സുതാദീസു. സഞ്ഞാതി സഞ്ഞാസമുട്ഠാപികാ ദിട്ഠി. ധമ്മാപി തേസം ന പടിച്ഛിതാസേതി ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിഗതധമ്മാപി തേസം ‘‘ഇദമേവ സച്ചം മോഘമഞ്ഞ’’ന്തി ഏവം ന പടിച്ഛിതാ. പാരങ്ഗതോ ന പച്ചേതി താദീതി നിബ്ബാനപാരം ഗതോ തേന തേന മഗ്ഗേന പഹീനേ കിലേസേ പുന നാഗച്ഛതി, പഞ്ചഹി ച ആകാരേഹി താദീ ഹോതീതി. സേസം പാകടമേവാതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ പരമട്ഠകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.