൬. ജരാസുത്തവണ്ണനാ

൮൧൧. അപ്പം വത ജീവിതന്തി ജരാസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വസ്സം വസിത്വാ യാനി താനി ബുദ്ധാനം സരീരാരോഗ്യസമ്പാദനം അനുപ്പന്നസിക്ഖാപദപഞ്ഞാപനം വേനേയ്യദമനം തഥാരൂപായ അട്ഠുപ്പത്തിയാ ജാതകാദികഥനന്തിആദീനി ജനപദചാരികാനിമിത്താനി, താനി സമവേക്ഖിത്വാ ജനപദചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ സായം സാകേതം അനുപ്പത്തോ അഞ്ജനവനം പാവിസി. സാകേതവാസിനോ സുത്വാ ‘‘അകാലോ ഇദാനി ഭഗവന്തം ദസ്സനായാ’’തി വിഭാതായ രത്തിയാ മാലാഗന്ധാദീനി ഗഹേത്വാ ഭഗവതോ സന്തികം ഗന്ത്വാ പൂജനവന്ദനസമ്മോദനാദീനി കത്വാ പരിവാരേത്വാ അട്ഠംസു യാവ ഭഗവതോ ഗാമപ്പവേസനവേലാ, അഥ ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ പിണ്ഡായ പാവിസി. തം അഞ്ഞതരോ സാകേതകോ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലോ നഗരാ നിക്ഖന്തോ നഗരദ്വാരേ അദ്ദസ. ദിസ്വാ പുത്തസിനേഹം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘ചിരദിട്ഠോസി, പുത്ത, മയാ’’തി പരിദേവയമാനോ അഭിമുഖോ അഗമാസി. ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ സഞ്ഞാപേസി – ‘‘അയം, ഭിക്ഖവേ, ബ്രാഹ്മണോ യം ഇച്ഛതി, തം കരോതു, ന വാരേതബ്ബോ’’തി.

ബ്രാഹ്മണോപി വച്ഛഗിദ്ധിനീവ ഗാവീ ആഗന്ത്വാ ഭഗവതോ കായം പുരതോ ച പച്ഛതോ ച ദക്ഖിണതോ ച വാമതോ ചാതി സമന്താ ആലിങ്ഗി ‘‘ചിരദിട്ഠോസി, പുത്ത, ചിരം വിനാ അഹോസീ’’തി ഭണന്തോ. യദി പന സോ തഥാ കാതും ന ലഭേയ്യ, ഹദയം ഫാലേത്വാ മരേയ്യ. സോ ഭഗവന്തം അവോച – ‘‘ഭഗവാ തുമ്ഹേഹി സദ്ധിം ആഗതഭിക്ഖൂനം അഹമേവ ഭിക്ഖം ദാതും സമത്ഥോ, മമേവ അനുഗ്ഗഹം കരോഥാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ പത്തം ഗഹേത്വാ പുരതോ ഗച്ഛന്തോ ബ്രാഹ്മണിയാ പേസേസി – ‘‘പുത്തോ മേ ആഗതോ, ആസനം പഞ്ഞാപേതബ്ബ’’ന്തി. സാ തഥാ കത്വാ ആഗമനം പസ്സന്തീ ഠിതാ ഭഗവന്തം അന്തരവീഥിയംയേവ ദിസ്വാ പുത്തസിനേഹം ഉപ്പാദേത്വാ ‘‘ചിരദിട്ഠോസി, പുത്ത, മയാ’’തി പാദേസു ഗഹേത്വാ രോദിത്വാ ഘരം അതിനേത്വാ സക്കച്ചം ഭോജേസി. ഭുത്താവിനോ ബ്രാഹ്മണോ പത്തം അപനാമേസി. ഭഗവാ തേസം സപ്പായം വിദിത്വാ ധമ്മം ദേസേസി, ദേസനാപരിയോസാനേ ഉഭോപി സോതാപന്നാ അഹേസും. അഥ ഭഗവന്തം യാചിംസു – ‘‘യാവ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമം നഗരം ഉപനിസ്സായ വിഹരതി, അമ്ഹാകംയേവ ഘരേ ഭിക്ഖാ ഗഹേതബ്ബാ’’തി. ഭഗവാ ‘‘ന ബുദ്ധാ ഏവം ഏകം നിബദ്ധട്ഠാനംയേവ ഗച്ഛന്തീ’’തി പടിക്ഖിപി. തേ ആഹംസു – ‘‘തേന ഹി, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പിണ്ഡായ ചരിത്വാപി തുമ്ഹേ ഇധേവ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ ധമ്മം ദേസേത്വാ വിഹാരം ഗച്ഛഥാ’’തി. ഭഗവാ തേസം അനുഗ്ഗഹത്ഥായ തഥാ അകാസി. മനുസ്സാ ബ്രാഹ്മണഞ്ച ബ്രാഹ്മണിഞ്ച ‘‘ബുദ്ധപിതാ ബുദ്ധമാതാ’’ ത്വേവ വോഹരിംസു. തമ്പി കുലം ‘‘ബുദ്ധകുല’’ന്തി നാമം ലഭി.

ആനന്ദത്ഥേരോ ഭഗവന്തം പുച്ഛി – ‘‘അഹം ഭഗവതോ മാതാപിതരോ ജാനാമി, ഇമേ പന കസ്മാ വദന്തി ‘അഹം ബുദ്ധമാതാ അഹം ബുദ്ധപിതാ’’’തി. ഭഗവാ ആഹ – ‘‘നിരന്തരം മേ, ആനന്ദ, ബ്രാഹ്മണീ ച ബ്രാഹ്മണോ ച പഞ്ച ജാതിസതാനി മാതാപിതരോ അഹേസും, പഞ്ച ജാതിസതാനി മാതാപിതൂനം ജേട്ഠകാ, പഞ്ച ജാതിസതാനി കനിട്ഠകാ. തേ പുബ്ബസിനേഹേനേവ കഥേന്തീ’’തി ഇമഞ്ച ഗാഥമഭാസി –

‘‘പുബ്ബേവ സന്നിവാസേന, പച്ചുപ്പന്നഹിതേന വാ;

ഏവം തം ജായതേ പേമം, ഉപ്പലംവ യഥോദകേ’’തി. (ജാ. ൧.൨.൧൭൪);

തതോ ഭഗവാ സാകേതേ യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ പുന ചാരികം ചരമാനോ സാവത്ഥിമേവ അഗമാസി. സോപി ബ്രാഹ്മണോ ച ബ്രാഹ്മണീ ച ഭിക്ഖൂ ഉപസങ്കമിത്വാ പതിരൂപം ധമ്മദേസനം സുത്വാ സേസമഗ്ഗേ പാപുണിത്വാ അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബായിംസു. നഗരേ ബ്രാഹ്മണാ സന്നിപതിംസു ‘‘അമ്ഹാകം ഞാതകേ സക്കരിസ്സാമാ’’തി. സോതാപന്നസകദാഗാമിഅനാഗാമിനോ ഉപാസകാപി സന്നിപതിംസു ഉപാസികായോ ച ‘‘അമ്ഹാകം സഹധമ്മികേ സക്കരിസ്സാമാ’’തി. തേ സബ്ബേപി കമ്ബലകൂടാഗാരം ആരോപേത്വാ മാലാഗന്ധാദീഹി പൂജേന്താ നഗരാ നിക്ഖാമേസും.

ഭഗവാപി തം ദിവസം പച്ചൂസസമയേ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ തേസം പരിനിബ്ബാനഭാവം ഞത്വാ ‘‘തത്ഥ മയി ഗതേ ധമ്മദേസനം സുത്വാ ബഹുജനസ്സ ധമ്മാഭിസമയോ ഭവിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിതോ ആഗന്ത്വാ ആളാഹനമേവ പാവിസി. മനുസ്സാ ദിസ്വാ ‘‘മാതാപിതൂനം സരീരകിച്ചം കാതുകാമോ ഭഗവാ ആഗതോ’’തി വന്ദിത്വാ അട്ഠംസു. നാഗരാപി കൂടാഗാരം പൂജേന്താ ആളാഹനം ആനേത്വാ ഭഗവന്തം പുച്ഛിംസു – ‘‘ഗഹട്ഠഅരിയസാവകാ കഥം പൂജേതബ്ബാ’’തി. ഭഗവാ ‘‘യഥാ അസേക്ഖാ പൂജിയന്തി, തഥാ പൂജേതബ്ബാ ഇമേ’’തി അധിപ്പായേന തേസം അസേക്ഖമുനിഭാവം ദീപേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘അഹിംസകാ യേ മുനയോ, നിച്ചം കായേന സംവുതാ;

തേ യന്തി അച്ചുതം ഠാനം, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചരേ’’തി. (ധ. പ. ൨൨൫);

തഞ്ച പരിസം ഓലോകേത്വാ തങ്ഖണാനുരൂപം ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം സുത്തമഭാസി.

തത്ഥ അപ്പം വത ജീവിതം ഇദന്തി ‘‘ഇദം വത മനുസ്സാനം ജീവിതം അപ്പം പരിത്തം ഠിതിപരിത്തതായ സരസപരിത്തതായാ’’തി സല്ലസുത്തേപി വുത്തനയമേതം. ഓരം വസ്സസതാപി മിയ്യതീതി വസ്സസതാ ഓരം കലലാദികാലേപി മിയ്യതി. അതിച്ചാതി വസ്സസതം അതിക്കമിത്വാ. ജരസാപി മിയ്യതീതി ജരായപി മിയ്യതി.

൮൧൨-൬. മമായിതേതി മമായിതവത്ഥുകാരണാ. വിനാഭാവസന്തമേവിദന്തി സന്തവിനാഭാവം വിജ്ജമാനവിനാഭാവമേവ ഇദം, ന സക്കാ അവിനാഭാവേന ഭവിതുന്തി വുത്തം ഹോതി. മാമകോതി മമ ഉപാസകോ ഭിക്ഖു വാതി സങ്ഖം ഗതോ, ബുദ്ധാദീനി വാ വത്ഥൂനി മമായമാനോ. സങ്ഗതന്തി സമാഗതം ദിട്ഠപുബ്ബം വാ. പിയായിതന്തി പിയം കതം. നാമംയേവാവസിസ്സതി അക്ഖേയ്യന്തി സബ്ബം രൂപാദിധമ്മജാതം പഹീയതി, നാമമത്തമേവ തു അവസിസ്സതി ‘‘ബുദ്ധരക്ഖിതോ, ധമ്മരക്ഖിതോ’’തി ഏവം സങ്ഖാതും കഥേതും. മുനയോതി ഖീണാസവമുനയോ. ഖേമദസ്സിനോതി നിബ്ബാനദസ്സിനോ.

൮൧൭. സത്തമഗാഥാ ഏവം മരണബ്ഭാഹതേ ലോകേ അനുരൂപപടിപത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്താ. തത്ഥ പതിലീനചരസ്സാതി തതോ തതോ പതിലീനം ചിത്തം കത്വാ ചരന്തസ്സ. ഭിക്ഖുനോതി കല്യാണപുഥുജ്ജനസ്സ സേക്ഖസ്സ വാ. സാമഗ്ഗിയമാഹു തസ്സതം,യോ അത്താനം ഭവനേ ന ദസ്സയേതി തസ്സേതം പതിരൂപമാഹു, യോ ഏവംപടിപന്നോ നിരയാദിഭേദേ ഭവനേ അത്താനം ന ദസ്സേയ്യ. ഏവഞ്ഹി സോ ഇമമ്ഹാ മരണാ മുച്ചേയ്യാതി അധിപ്പായോ.

൮൧൮-൨൦. ഇദാനി യോ ‘‘അത്താനം ഭവനേ ന ദസ്സയേ’’തി ഏവം ഖീണാസവോ വിഭാവിതോ, തസ്സ വണ്ണഭണനത്ഥം ഇതോ പരാ തിസ്സോ ഗാഥായോ ആഹ. തത്ഥ സബ്ബത്ഥാതി ദ്വാദസസു ആയതനേസു. യദിദം ദിട്ഠസുതം മുതേസു വാതി ഏത്ഥ പന യദിദം ദിട്ഠസുതം, ഏത്ഥ വാ മുതേസു വാ ധമ്മേസു ഏവം മുനി ന ഉപലിമ്പതീതി ഏവം സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ധോനോ ന ഹി തേന മഞ്ഞതി, യദിദം ദിട്ഠസുതം മുതേസു വാതി അത്രാപി യദിദം ദിട്ഠസുത്തം, തേന വത്ഥുനാ ന മഞ്ഞതി, മുതേസു വാ ധമ്മേസു ന മഞ്ഞതീതി ഏവമേവ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ന ഹി സോ രജ്ജതി നോ വിരജ്ജതീതി. ബാലപുഥുജ്ജനാ വിയ ന രജ്ജതി, കല്യാണപുഥുജ്ജനസേക്ഖാ വിയ ന വിരജ്ജതി, രാഗസ്സ പന ഖീണത്താ ‘‘വിരാഗോ’’ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. സേസം സബ്ബത്ഥ പാകടമേവാതി. ദേസനാപരിയോസാനേ ചതുരാസീതിയാ പാണസഹസ്സാനം ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസീതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ ജരാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.