൩. ദുട്ഠട്ഠകസുത്തവണ്ണനാ

൭൮൭. വദന്തി വേ ദുട്ഠമനാപീതി ദുട്ഠട്ഠകസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ആദിഗാഥായ താവ ഉപ്പത്തി – മുനിസുത്തനയേന ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച ഉപ്പന്നലാഭസക്കാരം അസഹമാനാ തിത്ഥിയാ സുന്ദരിം പരിബ്ബാജികം ഉയ്യോജേസും. സാ കിര ജനപദകല്യാണീ സേതവത്ഥപരിബ്ബാജികാവ അഹോസി. സാ സുന്ഹാതാ സുനിവത്ഥാ മാലാഗന്ധവിലേപനവിഭൂസിതാ ഭഗവതോ ധമ്മം സുത്വാ സാവത്ഥിവാസീനം ജേതവനതോ നിക്ഖമനവേലായ സാവത്ഥിതോ നിക്ഖമിത്വാ ജേതവനാഭിമുഖീ ഗച്ഛതി. മനുസ്സേഹി ച ‘‘കുഹിം ഗച്ഛസീ’’തി പുച്ഛിതാ ‘‘സമണം ഗോതമം സാവകേ ചസ്സ രമയിതും ഗച്ഛാമീ’’തി വത്വാ ജേതവനദ്വാരകോട്ഠകേ വിചരിത്വാ ജേതവനദ്വാരകോട്ഠകേ പിദഹിതേ നഗരം പവിസിത്വാ പഭാതേ പുന ജേതവനം ഗന്ത്വാ ഗന്ധകുടിസമീപേ പുപ്ഫാനി വിചിനന്തീ വിയ ചരതി. ബുദ്ധുപട്ഠാനം ആഗതേഹി ച മനുസ്സേഹി ‘‘കിമത്ഥം ആഗതാസീ’’തി പുച്ഛിതാ യംകിഞ്ചിദേവ ഭണതി. ഏവം അഡ്ഢമാസമത്തേ വീതിക്കന്തേ തിത്ഥിയാ തം ജീവിതാ വോരോപേത്വാ പരിഖാതടേ നിക്ഖിപിത്വാ പഭാതേ ‘‘സുന്ദരിം ന പസ്സാമാ’’തി കോലാഹലം കത്വാ രഞ്ഞോ ച ആരോചേത്വാ തേന അനുഞ്ഞാതാ ജേതവനം പവിസിത്വാ വിചിനന്താ വിയ തം നിക്ഖിത്തട്ഠാനാ ഉദ്ധരിത്വാ മഞ്ചകം ആരോപേത്വാ നഗരം അഭിഹരിത്വാ ഉപക്കോസം അകംസു. സബ്ബം പാളിയം (ഉദാ. ൩൮) ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

ഭഗവാ തം ദിവസം പച്ചൂസസമയേ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ ‘‘തിത്ഥിയാ അജ്ജ അയസം ഉപ്പാദേസ്സന്തീ’’തി ഞത്വാ ‘‘തേസം സദ്ദഹിത്വാ മാദിസേ ചിത്തം പകോപേത്വാ മഹാജനോ അപായാഭിമുഖോ മാ അഹോസീ’’തി ഗന്ധകുടിദ്വാരം പിദഹിത്വാ അന്തോഗന്ധകുടിയംയേവ അച്ഛി, ന നഗരം പിണ്ഡായ പാവിസി. ഭിക്ഖൂ പന ദ്വാരം പിദഹിതം ദിസ്വാ പുബ്ബസദിസമേവ പവിസിംസു. മനുസ്സാ ഭിക്ഖൂ ദിസ്വാ നാനപ്പകാരേഹി അക്കോസിംസു. അഥ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ തം പവത്തിം ആരോചേത്വാ ‘‘തിത്ഥിയേഹി, ഭന്തേ, മഹാഅയസോ ഉപ്പാദിതോ, ന സക്കാ ഇധ വസിതും, വിപുലോ ജമ്ബുദീപോ, അഞ്ഞത്ഥ ഗച്ഛാമാ’’തി ആഹ. തത്ഥപി അയസേ ഉട്ഠിതേ കുഹിം ഗമിസ്സസി ആനന്ദാതി? ‘‘അഞ്ഞം നഗരം ഭഗവാ’’തി. അഥ ഭഗവാ ‘‘ആഗമേഹി, ആനന്ദ, സത്താഹമേവായം സദ്ദോ ഭവിസ്സതി, സത്താഹച്ചയേന യേഹി അയസോ കതോ, തേസംയേവ ഉപരി പതിസ്സതീ’’തി വത്വാ ആനന്ദത്ഥേരസ്സ ധമ്മദേസനത്ഥം ‘‘വദന്തി വേ’’തി ഇമം ഗാഥമഭാസി.

തത്ഥ വദന്തീതി ഭഗവന്തം ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച ഉപവദന്തി. ദുട്ഠമനാപി ഏകേ അഥോപി വേ സച്ചമനാതി ഏകച്ചേ ദുട്ഠചിത്താ, ഏകച്ചേ തഥസഞ്ഞിനോപി ഹുത്വാ, തിത്ഥിയാ ദുട്ഠചിത്താ, യേ തേസം വചനം സുത്വാ സദ്ദഹിംസു, തേ സച്ചമനാതി അധിപ്പായോ. വാദഞ്ച ജാതന്തി ഏതം അക്കോസവാദം ഉപ്പന്നം. മുനി നോ ഉപേതീതി അകാരകതായ ച അകുപ്പനതായ ച ബുദ്ധമുനി ന ഉപേതി. തസ്മാ മുനീ നത്ഥി ഖിലോ കുഹിഞ്ചീതി തേന കാരണേന അയം മുനി രാഗാദിഖിലേഹി നത്ഥി ഖിലോ കുഹിഞ്ചീതി വേദിതബ്ബോ.

൭൮൮. ഇമഞ്ച ഗാഥം വത്വാ ഭഗവാ ആനന്ദത്ഥേരം പുച്ഛി, ‘‘ഏവം ഖുംസേത്വാ വമ്ഭേത്വാ വുച്ചമാനാ ഭിക്ഖൂ, ആനന്ദ, കിം വദന്തീ’’തി. ന കിഞ്ചി ഭഗവാതി. ‘‘ന, ആനന്ദ, ‘അഹം സീലവാ’തി സബ്ബത്ഥ തുണ്ഹീ ഭവിതബ്ബം, ലോകേ ഹി നാഭാസമാനം ജാനന്തി മിസ്സം ബാലേഹി പണ്ഡിത’’ന്തി വത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖൂ, ആനന്ദ, തേ മനുസ്സേ ഏവം പടിചോദേന്തൂ’’തി ധമ്മദേസനത്ഥായ ‘‘അഭൂതവാദീ നിരയം ഉപേതീ’’തി ഇമം ഗാഥമഭാസി. ഥേരോ തം ഉഗ്ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആഹ – ‘‘മനുസ്സാ തുമ്ഹേഹി ഇമായ ഗാഥായ പടിചോദേതബ്ബാ’’തി. ഭിക്ഖൂ തഥാ അകംസു. പണ്ഡിതമനുസ്സാ തുണ്ഹീ അഹേസും. രാജാപി രാജപുരിസേ സബ്ബതോ പേസേത്വാ യേസം ധുത്താനം ലഞ്ജം ദത്വാ തിത്ഥിയാ തം മാരാപേസും, തേ ഗഹേത്വാ നിഗ്ഗയ്ഹ തം പവത്തിം ഞത്വാ തിത്ഥിയേ പരിഭാസി. മനുസ്സാപി തിത്ഥിയേ ദിസ്വാ ലേഡ്ഡുനാ പഹരന്തി, പംസുനാ ഓകിരന്തി ‘‘ഭഗവതോ അയസം ഉപ്പാദേസു’’ന്തി. ആനന്ദത്ഥേരോ തം ദിസ്വാ ഭഗവതോ ആരോചേസി, ഭഗവാ ഥേരസ്സ ഇമം ഗാഥമഭാസി ‘‘സകഞ്ഹി ദിട്ഠിം…പേ… വദേയ്യാ’’തി.

തസ്സത്ഥോ – യായം ദിട്ഠി തിത്ഥിയജനസ്സ ‘‘സുന്ദരിം മാരേത്വാ സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം അവണ്ണം പകാസേത്വാ ഏതേനുപായേന ലദ്ധം സക്കാരം സാദിയിസ്സാമാ’’തി, സോ തം ദിട്ഠിം കഥം അതിക്കമേയ്യ, അഥ ഖോ സോ അയസോ തമേവ തിത്ഥിയജനം പച്ചാഗതോ തം ദിട്ഠിം അച്ചേതും അസക്കോന്തം. യോ വാ സസ്സതാദിവാദീ, സോപി സകം ദിട്ഠിം കഥം അച്ചയേയ്യ തേന ദിട്ഠിച്ഛന്ദേന അനുനീതോ തായ ച ദിട്ഠിരുചിയാ നിവിട്ഠോ, അപിച ഖോ പന സയം സമത്താനി പകുബ്ബമാനോ അത്തനാവ പരിപുണ്ണാനി താനി ദിട്ഠിഗതാനി കരോന്തോ യഥാ ജാനേയ്യ, തഥേവ വദേയ്യാതി.

൭൮൯. അഥ രാജാ സത്താഹച്ചയേന തം കുണപം ഛഡ്ഡാപേത്വാ സായന്ഹസമയം വിഹാരം ഗന്ത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ആഹ – ‘‘നനു, ഭന്തേ, ഈദിസേ അയസേ ഉപ്പന്നേ മയ്ഹമ്പി ആരോചേതബ്ബം സിയാ’’തി. ഏവം വുത്തേ ഭഗവാ, ‘‘ന, മഹാരാജ, ‘അഹം സീലവാ ഗുണസമ്പന്നോ’തി പരേസം ആരോചേതും അരിയാനം പതിരൂപ’’ന്തി വത്വാ തസ്സാ അട്ഠുപ്പത്തിയം ‘‘യോ അത്തനോ സീലവതാനീ’’തി അവസേസഗാഥായോ അഭാസി.

തത്ഥ സീലവതാനീതി പാതിമോക്ഖാദീനി സീലാനി ആരഞ്ഞികാദീനി ധുതങ്ഗവതാനി ച. അനാനുപുട്ഠോതി അപുച്ഛിതോ. പാവാതി വദതി. അനരിയധമ്മം കുസലാ തമാഹു, യോ ആതുമാനം സയമേവ പാവാതി യോ ഏവം അത്താനം സയമേവ വദതി, തസ്സ തം വാദം ‘‘അനരിയധമ്മോ ഏസോ’’തി കുസലാ ഏവം കഥേന്തി.

൭൯൦. സന്തോതി രാഗാദികിലേസവൂപസമേന സന്തോ, തഥാ അഭിനിബ്ബുതത്തോ. ഇതിഹന്തി സീലേസു അകത്ഥമാനോതി ‘‘അഹമസ്മി സീലസമ്പന്നോ’’തിആദിനാ നയേന ഇതി സീലേസു അകത്ഥമാനോ, സീലനിമിത്തം അത്തൂപനായികം വാചം അഭാസമാനോതി വുത്തം ഹോതി. തമരിയധമ്മം കുസലാ വദന്തീതി തസ്സ തം അകത്ഥനം ‘‘അരിയധമ്മോ ഏസോ’’തി ബുദ്ധാദയോ ഖന്ധാദികുസലാ വദന്തി. യസ്സുസ്സദാ നത്ഥി കുഹിഞ്ചി ലോകേതി യസ്സ ഖീണാസവസ്സ രാഗാദയോ സത്ത ഉസ്സദാ കുഹിഞ്ചി ലോകേ നത്ഥി, തസ്സ തം അകത്ഥനം ‘‘അരിയധമ്മോ ഏസോ’’തി ഏവം കുസലാ വദന്തീതി സമ്ബന്ധോ.

൭൯൧. ഏവം ഖീണാസവപടിപത്തിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി ദിട്ഠിഗതികാനം തിത്ഥിയാനം പടിപത്തിം രഞ്ഞോ ദസ്സേന്തോ ആഹ – ‘‘പകപ്പിതാ സങ്ഖതാ’’തി. തത്ഥ പകപ്പിതാതി പരികപ്പിതാ. സങ്ഖതാതി പച്ചയാഭിസങ്ഖതാ. യസ്സാതി യസ്സ കസ്സചി ദിട്ഠിഗതികസ്സ. ധമ്മാതി ദിട്ഠിയോ. പുരക്ഖതാതി പുരതോ കതാ. സന്തീതി സംവിജ്ജന്തി. അവീവദാതാതി അവോദാതാ. യദത്തനി പസ്സതി ആനിസംസം, തം നിസ്സിതോ കുപ്പപടിച്ചസന്തിന്തി യസ്സേതേ ദിട്ഠിധമ്മാ പുരക്ഖതാ അവോദാതാ സന്തി, സോ ഏവംവിധോ യസ്മാ അത്തനി തസ്സാ ദിട്ഠിയാ ദിട്ഠിധമ്മികഞ്ച സക്കാരാദിം, സമ്പരായികഞ്ച ഗതിവിസേസാദിം ആനിസംസം പസ്സതി, തസ്മാ തഞ്ച ആനിസംസം, തഞ്ച കുപ്പതായ ച പടിച്ചസമുപ്പന്നതായ ച സമ്മുതിസന്തിതായ ച കുപ്പപടിച്ചസന്തിസങ്ഖാതം ദിട്ഠിം നിസ്സിതോവ ഹോതി, സോ തന്നിസ്സിതത്താ അത്താനം വാ ഉക്കംസേയ്യ പരേ വാ വമ്ഭേയ്യ അഭൂതേഹിപി ഗുണദോസേഹി.

൭൯൨. ഏവം നിസ്സിതേന ച ദിട്ഠീനിവേസാ…പേ… ആദിയതീ ച ധമ്മന്തി. തത്ഥ ദിട്ഠീനിവേസാതി ഇദംസച്ചാഭിനിവേസസങ്ഖാതാനി ദിട്ഠിനിവേസനാനി. ന ഹി സ്വാതിവത്താതി സുഖേന അതിവത്തിതബ്ബാ ന ഹോന്തി. ധമ്മേസു നിച്ഛേയ്യ സമുഗ്ഗഹീതന്തി ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠിധമ്മേസു തം തം സമുഗ്ഗഹിതം അഭിനിവിട്ഠം ധമ്മം നിച്ഛിനിത്വാ പവത്തത്താ ദിട്ഠിനിവേസാ ന ഹി സ്വാതിവത്താതി വുത്തം ഹോതി. തസ്മാ നരോ തേസു നിവേസനേസു, നിരസ്സതീ ആദിയതീ ച ധമ്മന്തി യസ്മാ ന ഹി സ്വാതിവത്താ, തസ്മാ നരോ തേസുയേവ ദിട്ഠിനിവേസനേസു അജസീലഗോസീലകുക്കുരസീലപഞ്ചാതപമരുപ്പപാതഉക്കുടികപ്പധാനകണ്ടകാപസ്സയാദിഭേദം സത്ഥാരധമ്മക്ഖാനഗണാദിഭേദഞ്ച തം തം ധമ്മം നിരസ്സതി ച ആദിയതി ച ജഹതി ച ഗണ്ഹാതി ച വനമക്കടോ വിയ തം തം സാഖന്തി വുത്തം ഹോതി. ഏവം നിരസ്സന്തോ ച ആദിയന്തോ ച അനവട്ഠിതചിത്തത്താ അസന്തേഹിപി ഗുണദോസേഹി അത്തനോ വാ പരസ്സ വാ യസായസം ഉപ്പാദേയ്യ.

൭൯൩. യോ പനായം സബ്ബദിട്ഠിഗതാദിദോസധുനനായ പഞ്ഞായ സമന്നാഗതത്താ ധോനോ, തസ്സ ധോനസ്സ ഹി…പേ… അനൂപയോ സോ. കിം വുത്തം ഹോതി? ധോനധമ്മസമന്നാഗമാ ധോനസ്സ ധുതസബ്ബപാപസ്സ അരഹതോ കത്ഥചി ലോകേ തേസു തേസു ഭവേസു പകപ്പിതാ ദിട്ഠി നത്ഥി, സോ തസ്സാ ദിട്ഠിയാ അഭാവേന, യായ ച അത്തനാ കതം പാപകമ്മം പടിച്ഛാദേന്താ തിത്ഥിയാ മായായ മാനേന വാ ഏതം അഗതിം ഗച്ഛന്തി, തമ്പി മായഞ്ച മാനഞ്ച പഹായ ധോനോ രാഗാദീനം ദോസാനം കേന ഗച്ഛേയ്യ, ദിട്ഠധമ്മേ സമ്പരായേ വാ നിരയാദീസു ഗതിവിസേസേസു കേന സങ്ഖം ഗച്ഛേയ്യ, അനൂപയോ സോ, സോ ഹി തണ്ഹാദിട്ഠിഉപയാനം ദ്വിന്നം അഭാവേന അനൂപയോതി.

൭൯൪. യോ പന തേസം ദ്വിന്നം ഭാവേന ഉപയോ ഹോതി, സോ ഉപയോ ഹി…പേ… ദിട്ഠിമിധേവ സബ്ബന്തി. തത്ഥ ഉപയോതി തണ്ഹാദിട്ഠിനിസ്സിതോ. ധമ്മേസു ഉപേതി വാദന്തി ‘‘രത്തോ’’തി വാ ‘‘ദുട്ഠോ’’തി വാ ഏവം തേസു തേസു ധമ്മേസു ഉപേതി വാദം. അനൂപയം കേന കഥം വദേയ്യാതി തണ്ഹാദിട്ഠിപഹാനേന അനൂപയം ഖീണാസവം കേന രാഗേന വാ ദോസേന വാ കഥം ‘‘രത്തോ’’തി വാ ‘‘ദുട്ഠോ’’തി വാ വദേയ്യ, ഏവം അനുപവജ്ജോ ച സോ കിം തിത്ഥിയാ വിയ കതപടിച്ഛാദകോ ഭവിസ്സതീതി അധിപ്പായോ. അത്താ നിരത്താ ന ഹി തസ്സ അത്ഥീതി തസ്സ ഹി അത്തദിട്ഠി വാ ഉച്ഛേദദിട്ഠി വാ നത്ഥി, ഗഹണം മുഞ്ചനം വാപി അത്തനിരത്തസഞ്ഞിതം നത്ഥി. കിംകാരണാ നത്ഥീതി ചേ? അധോസി സോ ദിട്ഠിമിധേവ സബ്ബം, യസ്മാ സോ ഇധേവ അത്തഭാവേ ഞാണവാതേന സബ്ബം ദിട്ഠിഗതം അധോസി, പജഹി, വിനോദേസീതി അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി. തം സുത്വാ രാജാ അത്തമനോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പക്കാമീതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ ദുട്ഠട്ഠകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.