൧൫. അത്തദണ്ഡസുത്തവണ്ണനാ

൯൪൨. അത്തദണ്ഡാ ഭയം ജാതന്തി അത്തദണ്ഡസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? യോ സോ സമ്മാപരിബ്ബാജനീയസുത്തസ്സ ഉപ്പത്തിയം വുച്ചമാനായ സാകിയകോലിയാനം ഉദകം പടിച്ച കലഹോ വണ്ണിതോ, തം ഞത്വാ ഭഗവാ ‘‘ഞാതകാ കലഹം കരോന്തി, ഹന്ദ നേ വാരേസ്സാമീ’’തി ദ്വിന്നം സേനാനം മജ്ഝേ ഠത്വാ ഇമം സുത്തമഭാസി.

തത്ഥ പഠമഗാഥായത്ഥോ – യം ലോകസ്സ ദിട്ഠധമ്മികം വാ സമ്പരായികം വാ ഭയം ജാതം, തം സബ്ബം അത്തദണ്ഡാ ഭയം ജാതം അത്തനോ ദുച്ചരിതകാരണാ ജാതം, ഏവം സന്തേപി ജനം പസ്സഥ മേധഗം, ഇമം സാകിയാദിജനം പസ്സഥ അഞ്ഞമഞ്ഞം മേധഗം ഹിംസകം ബാധകന്തി. ഏവം തം പടിവിരുദ്ധം വിപ്പടിപന്നം ജനം പരിഭാസിത്വാ അത്തനോ സമ്മാപടിപത്തിദസ്സനേന തസ്സ സംവേഗം ജനേതും ആഹ ‘‘സംവേഗം കിത്തയിസ്സാമി, യഥാ സംവിജിതം മയാ’’തി, പുബ്ബേ ബോധിസത്തേനേവ സതാതി അധിപ്പായോ.

൯൪൩. ഇദാനി യഥാനേന സംവിജിതം, തം പകാരം ദസ്സേന്തോ ‘‘ഫന്ദമാന’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഫന്ദമാനന്തി തണ്ഹാദീഹി കമ്പമാനം. അപ്പോദകേതി അപ്പഉദകേ. അഞ്ഞമഞ്ഞേഹി ബ്യാരുദ്ധേ ദിസ്വാതി നാനാസത്തേ ച അഞ്ഞമഞ്ഞേഹി സദ്ധിം വിരുദ്ധേ ദിസ്വാ. മം ഭയമാവിസീതി മം ഭയം പവിട്ഠം.

൯൪൪. സമന്തമസാരോ ലോകോതി നിരയം ആദിം കത്വാ സമന്തതോ ലോകോ അസാരോ നിച്ചസാരാദിരഹിതോ. ദിസാ സബ്ബാ സമേരിതാതി സബ്ബാ ദിസാ അനിച്ചതായ കമ്പിതാ. ഇച്ഛം ഭവനമത്തനോതി അത്തനോ താണം ഇച്ഛന്തോ. നാദ്ദസാസിം അനോസിതന്തി കിഞ്ചി ഠാനം ജരാദീഹി അനജ്ഝാവുത്ഥം നാദ്ദക്ഖിം.

൯൪൫. ഓസാനേത്വേവ ബ്യാരുദ്ധേ, ദിസ്വാ മേ അരതീ അഹൂതി യോബ്ബഞ്ഞാദീനം ഓസാനേ ഏവ അന്തഗമകേ ഏവ വിനാസകേ ഏവ ജരാദീഹി ബ്യാരുദ്ധേ ആഹതചിത്തേ സത്തേ ദിസ്വാ അരതി മേ അഹോസി. അഥേത്ഥ സല്ലന്തി അഥ ഏതേസു സത്തേസു രാഗാദിസല്ലം. ഹദയനിസ്സിതന്തി ചിത്തനിസ്സിതം.

൯൪൬. ‘‘കഥംആനുഭാവം സല്ല’’ന്തി ചേ – യേന സല്ലേന ഓതിണ്ണോതി ഗാഥാ. തത്ഥ ദിസാ സബ്ബാ വിധാവതീതി സബ്ബാ ദുച്ചരിതദിസാപി പുരത്ഥിമാദിദിസാവിദിസാപി ധാവതി. തമേവ സല്ലമബ്ബുയ്ഹ, ന ധാവതി ന സീദതീതി തമേവ സല്ലം ഉദ്ധരിത്വാ താ ച ദിസാ ന ധാവതി, ചതുരോഘേ ച ന സീദതീതി.

൯൪൭. ഏവംമഹാനുഭാവേന സല്ലേന ഓതിണ്ണേസ്വപി ച സത്തേസു – തത്ഥ സിക്ഖാനുഗീയന്തി, യാനി ലോകേ ഗധിതാനീതി ഗാഥാ. തസ്സത്ഥോ – യേ ലോകേ പഞ്ച കാമഗുണാ പടിലാഭായ ഗിജ്ഝന്തീതി കത്വാ ‘‘ഗധിതാനീ’’തി വുച്ചന്തി, ചിരകാലാസേവിതത്താ വാ ‘‘ഗധിതാനീ’’തി വുച്ചന്തി, തത്ഥ തം നിമിത്തം ഹത്ഥിസിക്ഖാദികാ അനേകാ സിക്ഖാ കഥീയന്തി ഉഗ്ഗയ്ഹന്തി വാ. പസ്സഥ യാവ പമത്തോ വായം ലോകോ, യതോ പണ്ഡിതോ കുലപുത്തോ തേസു വാ ഗധിതേസു താസു വാ സിക്ഖാസു അധിമുത്തോ ന സിയാ, അഞ്ഞദത്ഥു അനിച്ചാദിദസ്സനേന നിബ്ബിജ്ഝ സബ്ബസോ കാമേ അത്തനോ നിബ്ബാനമേവ സിക്ഖേതി.

൯൪൮. ഇദാനി യഥാ നിബ്ബാനായ സിക്ഖിതബ്ബം, തം ദസ്സേന്തോ ‘‘സച്ചോ സിയാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സച്ചോതി വാചാസച്ചേന ഞാണസച്ചേന മഗ്ഗസച്ചേന ച സമന്നാഗതോ. രിത്തപേസുണോതി പഹീനപേസുണോ. വേവിച്ഛന്തി മച്ഛരിയം.

൯൪൯. നിദ്ദം തന്ദിം സഹേ ഥീനന്തി പചലായികഞ്ച കായാലസിയഞ്ച ചിത്താലസിയഞ്ചാതി ഇമേ തയോ ധമ്മേ അഭിഭവേയ്യ. നിബ്ബാനമനസോതി നിബ്ബാനനിന്നചിത്തോ.

൯൫൦-൫൧. സാഹസാതി രത്തസ്സ രാഗചരിയാദിഭേദാ സാഹസകരണാ. പുരാണം നാഭിനന്ദേയ്യാതി അതീതരൂപാദിം നാഭിനന്ദേയ്യ. നവേതി പച്ചുപ്പന്നേ. ഹിയ്യമാനേതി വിനസ്സമാനേ. ആകാസം ന സിതോ സിയാതി തണ്ഹാനിസ്സിതോ ന ഭവേയ്യ. തണ്ഹാ ഹി രൂപാദീനം ആകാസനതോ ‘‘ആകാസോ’’തി വുച്ചതി.

൯൫൨. ‘‘കിംകാരണാ ആകാസം ന സിതോ സിയാ’’തി ചേ – ‘‘ഗേധം ബ്രൂമീ’’തി ഗാഥാ. തസ്സത്ഥോ – അഹഞ്ഹി ഇമം ആകാസസങ്ഖാതം തണ്ഹം രൂപാദീസു ഗിജ്ഝനതോ ഗേധം ബ്രൂമി ‘‘ഗേധോ’’തി വദാമി. കിഞ്ച ഭിയ്യോ – അവഹനനട്ഠേന ‘‘ഓഘോ’’തി ച ആജവനട്ഠേന ‘‘ആജവ’’ന്തി ച ‘‘ഇദം മയ്ഹം, ഇദം മയ്ഹ’’ന്തി ജപ്പകാരണതോ ‘‘ജപ്പന’’ന്തി ച ദുമ്മുഞ്ചനട്ഠേന ‘‘ആരമ്മണ’’ന്തി ച കമ്പകരണേന ‘‘പകമ്പന’’ന്തി ച ബ്രൂമി, ഏസാ ച ലോകസ്സ പലിബോധട്ഠേന ദുരതിക്കമനീയട്ഠേന ച കാമപങ്കോ ദുരച്ചയോതി. ‘‘ആകാസം ന സിതോ സിയാ’’തി ഏവം വുത്തേ വാ ‘‘കിമേതം ആകാസ’’ന്തി ചേ? ഗേധം ബ്രൂമീതി. ഏവമ്പി തസ്സാ ഗാഥായ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. തത്ഥ പദയോജനാ – ആകാസന്തി ഗേധം ബ്രൂമീതി. തഥാ യ്വായം മഹോഘോതി വുച്ചതി. തം ബ്രൂമി, ആജവം ബ്രൂമി, ജപ്പനം ബ്രൂമി, പകമ്പനം ബ്രൂമി, യ്വായം സദേവകേ ലോകേ കാമപങ്കോ ദുരച്ചയോ, തം ബ്രൂമീതി.

൯൫൩. ഏവമേതം ഗേധാദിപരിയായം ആകാസം അനിസ്സിതോ – സച്ചാ അവോക്കമ്മാതി ഗാഥാ. തസ്സത്ഥോ – പുബ്ബേ വുത്താ തിവിധാപി സച്ചാ അവോക്കമ്മ മോനേയ്യപ്പത്തിയാ മുനീതി സങ്ഖ്യം ഗതോ നിബ്ബാനത്ഥലേ തിട്ഠതി ബ്രാഹ്മണോ, സ വേ ഏവരൂപോ സബ്ബാനി ആയതനാനി നിസ്സജ്ജിത്വാ ‘‘സന്തോ’’തി വുച്ചതീതി.

൯൫൪. കിഞ്ച ഭിയ്യോ – സ വേ വിദ്വാതി ഗാഥാ. തത്ഥ ഞത്വാ ധമ്മന്തി അനിച്ചാദിനയേന സങ്ഖതധമ്മം ഞത്വാ. സമ്മാ സോ ലോകേ ഇരിയാനോതി അസമ്മാഇരിയനകരാനം കിലേസാനം പഹാനാ സമ്മാ സോ ലോകേ ഇരിയമാനോ.

൯൫൫. ഏവം അപിഹേന്തോ ച – യോധ കാമേതി ഗാഥാ. തത്ഥ സങ്ഗന്തി സത്തവിധം സങ്ഗഞ്ച യോ അച്ചതരി നാജ്ഝേതീതി നാഭിജ്ഝായതി.

൯൫൬. തസ്മാ തുമ്ഹേസുപി യോ ഏവരൂപോ ഹോതുമിച്ഛതി, തം വദാമി – യം പുബ്ബേതി ഗാഥാ. തത്ഥ യം പുബ്ബേതി അതീതേ സങ്ഖാരേ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജനധമ്മം കിലേസജാതം അതീതകമ്മഞ്ച. പച്ഛാ തേ മാഹു കിഞ്ചനന്തി അനാഗതേപി സങ്ഖാരേ ആരബ്ഭ ഉപ്പജ്ജനധമ്മം രാഗാദികിഞ്ചനം മാഹു. മജ്ഝേ ചേ നോ ഗഹേസ്സസീതി പച്ചുപ്പന്നേ രൂപാദിധമ്മേപി ന ഗഹേസ്സസി ചേ.

൯൫൭. ഏവം ‘‘ഉപസന്തോ ചരിസ്സസീ’’തി അരഹത്തപ്പത്തിം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അരഹതോ ഥുതിവസേന ഇതോ പരാ ഗാഥായോ അഭാസി. തത്ഥ സബ്ബസോതി ഗാഥായ മമായിതന്തി മമത്തകരണം, ‘‘മമ ഇദ’’ന്തി ഗഹിതം വാ വത്ഥു. അസതാ ച ന സോചതീതി അവിജ്ജമാനകാരണാ അസന്തകാരണാ ന സോചതി. ന ജീയതീതി ജാനിമ്പി ന ഗച്ഛതി.

൯൫൮-൯. കിഞ്ച ഭിയ്യോ – യസ്സ നത്ഥീതി ഗാഥാ. തത്ഥ കിഞ്ചനന്തി കിഞ്ചി രൂപാദിധമ്മജാതം. കിഞ്ച ഭിയ്യോ – അനിട്ഠുരീതി ഗാഥാ. തത്ഥ അനിട്ഠുരീതി അനിസ്സുകീ. ‘‘അനിദ്ധുരീ’’തിപി കേചി പഠന്തി. സബ്ബധീ സമോതി സബ്ബത്ഥ സമോ, ഉപേക്ഖകോതി അധിപ്പായോ. കിം വുത്തം ഹോതി? യോ സോ ‘‘നത്ഥി മേ’’തി ന സോചതി, തമഹം അവികമ്പിനം പുഗ്ഗലം പുട്ഠോ സമാനോ അനിട്ഠുരീ അനനുഗിദ്ധോ അനേജോ സബ്ബധി സമോതി ഇമം തസ്മിം പുഗ്ഗലേ ചതുബ്ബിധമാനിസംസം ബ്രൂമീതി.

൯൬൦. കിഞ്ച ഭിയ്യോ – അനേജസ്സാതി ഗാഥാ. തത്ഥ നിസങ്ഖതീതി പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാദീസു യോ കോചി സങ്ഖാരോ. സോ ഹി യസ്മാ നിസങ്ഖരിയതി നിസങ്ഖരോതി വാ, തസ്മാ ‘‘നിസങ്ഖതീ’’തി വുച്ചതി. വിയാരമ്ഭാതി വിവിധാ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരാദികാ ആരമ്ഭാ. ഖേമം പസ്സതി സബ്ബധീതി സബ്ബത്ഥ അഭയമേവ പസ്സതി.

൯൬൧. ഏവം പസ്സന്തോ ന സമേസൂതി ഗാഥാ. തത്ഥ ന വദതേതി ‘‘സദിസോഹമസ്മീ’’തിആദിനാ മാനവസേന സമേസുപി അത്താനം ന വദതി ഓമേസുപി ഉസ്സേസുപി. നാദേതി ന നിരസ്സതീതി രൂപാദീസു കഞ്ചി ധമ്മം ന ഗണ്ഹാതി; ന നിസ്സജ്ജതി. സേസം സബ്ബത്ഥ പാകടമേവ. ഏവം അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി, ദേസനാപരിയോസാനേ പഞ്ചസതാ സാകിയകുമാരാ ച കോലിയകുമാരാ ച ഏഹിഭിക്ഖുപബ്ബജ്ജായ പബ്ബജിതാ, തേ ഗഹേത്വാ ഭഗവാ മഹാവനം പാവിസീതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ അത്തദണ്ഡസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.