൧൪. തുവടകസുത്തവണ്ണനാ

൯൨൨. പുച്ഛാമി തന്തി തുവടകസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ഇദമ്പി തസ്മിംയേവ മഹാസമയേ ‘‘കാ നു ഖോ അരഹത്തപ്പത്തിയാ പടിപത്തീ’’തി ഉപ്പന്നചിത്താനം ഏകച്ചാനം ദേവതാനം തമത്ഥം പകാസേതും പുരിമനയേനേവ നിമ്മിതബുദ്ധേന അത്താനം പുച്ഛാപേത്വാ വുത്തം.

തത്ഥ ആദിഗാഥായ താവ പുച്ഛാമീതി ഏത്ഥ അദിട്ഠജോതനാദിവസേന പുച്ഛാ വിഭജിതാ. ആദിച്ചബന്ധുന്തി ആദിച്ചസ്സ ഗോത്തബന്ധും. വിവേകം സന്തിപദഞ്ചാതി വിവേകഞ്ച സന്തിപദഞ്ച. കഥം ദിസ്വാതി കേന കാരണേന ദിസ്വാ, കഥം പവത്തദസ്സനോ ഹുത്വാതി വുത്തം ഹോതി.

൯൨൩. അഥ ഭഗവാ യസ്മാ യഥാ പസ്സന്തോ കിലേസേ ഉപരുന്ധതി, തഥാ പവത്തദസ്സനോ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബാതി, തസ്മാ തമത്ഥം ആവികരോന്തോ നാനപ്പകാരേന തം ദേവപരിസം കിലേസപ്പഹാനേ നിയോജേന്തോ ‘‘മൂലം പപഞ്ചസങ്ഖായാ’’തി ആരഭിത്വാ പഞ്ച ഗാഥാ അഭാസി.

തത്ഥ ആദിഗാഥായ താവ സങ്ഖേപത്ഥോ – പപഞ്ചാതി സങ്ഖാതത്താ പപഞ്ചാ ഏവ പപഞ്ചസങ്ഖാ. തസ്സാ അവിജ്ജാദയോ കിലേസാ മൂലം, തം പപഞ്ചസങ്ഖായ മൂലം അസ്മീതി പവത്തമാനഞ്ച സബ്ബം മന്തായ ഉപരുന്ധേ. യാ കാചി അജ്ഝത്തം തണ്ഹാ ഉപജ്ജേയ്യും, താസം വിനയാ സദാ സതോ സിക്ഖേ ഉപട്ഠിതസ്സതി ഹുത്വാ സിക്ഖേയ്യാതി.

൯൨൪. ഏവം താവ പഠമഗാഥായ ഏവ തിസിക്ഖായുത്തം ദേസനം അരഹത്തനികൂടേന ദേസേത്വാ പുന മാനപ്പഹാനവസേന ദേസേതും ‘‘യം കിഞ്ചീ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ യം കിഞ്ചി ധമ്മമഭിജഞ്ഞാ അജ്ഝത്തന്തി യം കിഞ്ചി ഉച്ചാകുലീനതാദികം അത്തനോ ഗുണം ജാനേയ്യ അഥ വാപി ബഹിദ്ധാതി അഥ വാ ബഹിദ്ധാപി ആചരിയുപജ്ഝായാനം വാ ഗുണം ജാനേയ്യ. ന തേന ഥാമം കുബ്ബേഥാതി തേന ഗുണേന ഥാമം ന കരേയ്യ.

൯൨൫. ഇദാനിസ്സ അകരണവിധിം ദസ്സേന്തോ ‘‘സേയ്യോ ന തേനാ’’തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – തേന ച മാനേന ‘‘സേയ്യോഹ’’ന്തി വാ ‘‘നീചോഹ’’ന്തി വാ ‘‘സരിക്ഖോഹ’’ന്തി വാപി ന മഞ്ഞേയ്യ, തേഹി ച ഉച്ചാകുലീനതാദീഹി ഗുണേഹി ഫുട്ഠോ അനേകരൂപേഹി ‘‘അഹം ഉച്ചാകുലാ പബ്ബജിതോ’’തിആദിനാ നയേന അത്താനം വികപ്പേന്തോ ന തിട്ഠേയ്യ.

൯൨൬. ഏവം മാനപ്പഹാനവസേനപി ദേസേത്വാ ഇദാനി സബ്ബകിലേസൂപസമവസേനപി ദേസേതും ‘‘അജ്ഝത്തമേവാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ അജ്ഝത്തമേവുപസമേതി അത്തനി ഏവ രാഗാദിസബ്ബകിലേസേ ഉപസമേയ്യ. ന അഞ്ഞതോ ഭിക്ഖു സന്തിമേസേയ്യാതി ഠപേത്വാ ച സതിപട്ഠാനാദീനി അഞ്ഞേന ഉപായേന സന്തിം ന പരിയേസേയ്യ. കുതോ നിരത്താ വാതി നിരത്താ കുതോ ഏവ.

൯൨൭. ഇദാനി അജ്ഝത്തം ഉപസന്തസ്സ ഖീണാസവസ്സ താദിഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘മജ്ഝേ യഥാ’’തി ഗാഥമാഹ. തസ്സത്ഥോ – യഥാ മഹാസമുദ്ദസ്സ ഉപരിമഹേട്ഠിമഭാഗാനം വേമജ്ഝസങ്ഖാതേ ചതുയോജനസഹസ്സപ്പമാണേ മജ്ഝേ പബ്ബതന്തരേ ഠിതസ്സ വാ മജ്ഝേ സമുദ്ദസ്സ ഊമി ന ജായതി, ഠിതോവ സോ ഹോതി അവികമ്പമാനോ, ഏവം അനേജോ ഖീണാസവോ ലാഭാദീസു ഠിതോ അസ്സ അവികമ്പമാനോ, സോ താദിസോ രാഗാദിഉസ്സദം ഭിക്ഖു ന കരേയ്യ കുഹിഞ്ചീതി.

൯൨൮. ഇദാനി ഏതം അരഹത്തനികൂടേന ദേസിതം ധമ്മദേസനം അബ്ഭനുമോദന്തോ തസ്സ ച അരഹത്തസ്സ ആദിപടിപദം പുച്ഛന്തോ നിമ്മിതബുദ്ധോ ‘‘അകിത്തയീ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ അകിത്തയീതി ആചിക്ഖി. വിവടചക്ഖൂതി വിവടേഹി അനാവരണേഹി പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി സമന്നാഗതോ. സക്ഖിധമ്മന്തി സയം അഭിഞ്ഞാതം അത്തപച്ചക്ഖം ധമ്മം. പരിസ്സയവിനയന്തി പരിസ്സയവിനയനം. പടിപദം വദേഹീതി ഇദാനി പടിപത്തിം വദേഹി. ഭദ്ദന്തേതി ‘‘ഭദ്ദം തവ അത്ഥൂ’’തി ഭഗവന്തം ആലപന്തോ ആഹ. അഥ വാ ഭദ്ദം സുന്ദരം തവ പടിപദം വദേഹീതി വുത്തം ഹോതി. പാതിമോക്ഖം അഥ വാപി സമാധിന്തി തമേവ പടിപദം ഭിന്ദിത്വാ പുച്ഛതി. പടിപദന്തി ഏതേന വാ മഗ്ഗം പുച്ഛതി. ഇതരേഹി സീലം സമാധിഞ്ച പുച്ഛതി.

൯൨൯-൩൦. അഥസ്സ ഭഗവാ യസ്മാ ഇന്ദ്രിയസംവരോ സീലസ്സ രക്ഖാ, യസ്മാ വാ ഇമിനാ അനുക്കമേന ദേസിയമാനാ അയം ദേസനാ താസം ദേവതാനം സപ്പായാ, തസ്മാ ഇന്ദ്രിയസംവരതോ പഭുതി പടിപദം ദസ്സേന്തോ ‘‘ചക്ഖൂഹീ’’തിആദിമാരദ്ധോ. തത്ഥ ചക്ഖൂഹി നേവ ലോലസ്സാതി അദിട്ഠദക്ഖിതബ്ബാദിവസേന ചക്ഖൂഹി ലോലോ നേവസ്സ. ഗാമകഥായ ആവരയേ സോതന്തി തിരച്ഛാനകഥാതോ സോതം ആവരേയ്യ. ഫസ്സേനാതി രോഗഫസ്സേന. ഭവഞ്ചനാഭിജപ്പേയ്യാതി തസ്സ ഫസ്സസ്സ വിനോദനത്ഥായ കാമഭവാദിഭവഞ്ച ന പത്ഥേയ്യ. ഭേരവേസു ച ന സമ്പവേധേയ്യാതി തസ്സ ഫസ്സസ്സ പച്ചയഭൂതേസു സീഹബ്യഗ്ഘാദീസു ഭേരവേസു ച ന സമ്പവേധേയ്യ, അവസേസേസു വാ ഘാനിന്ദ്രിയമനിന്ദ്രിയവിസയേസു നപ്പവേധേയ്യ. ഏവം പരിപൂരോ ഇന്ദ്രിയസംവരോ വുത്തോ ഹോതി. പുരിമേഹി വാ ഇന്ദ്രിയസംവരം ദസ്സേത്വാ ഇമിനാ ‘‘അരഞ്ഞേ വസതാ ഭേരവം ദിസ്വാ വാ സുത്വാ വാ ന വേധിതബ്ബ’’ന്തി ദസ്സേതി.

൯൩൧. ലദ്ധാ ന സന്നിധിം കയിരാതി ഏതേസം അന്നാദീനം യംകിഞ്ചി ധമ്മേന ലഭിത്വാ ‘‘അരഞ്ഞേ ച സേനാസനേ വസതാ സദാ ദുല്ലഭ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ സന്നിധിം ന കരേയ്യ.

൯൩൨. ഝായീ ന പാദലോലസ്സാതി ഝാനാഭിരതോ ച ന പാദലോലോ അസ്സ. വിരമേ കുക്കുച്ചാ നപ്പമജ്ജേയ്യാതി ഹത്ഥകുക്കുച്ചാദികുക്കുച്ചം വിനോദേയ്യ. സക്കച്ചകാരിതായ ചേത്ഥ നപ്പമജ്ജേയ്യ.

൯൩൩. തന്ദിം മായം ഹസ്സം ഖിഡ്ഡന്തി ആലസിയഞ്ച മായഞ്ച ഹസ്സഞ്ച കായികചേതസികഖിഡ്ഡഞ്ച. സവിഭൂസന്തി സദ്ധിം വിഭൂസായ.

൯൩൪-൭. ആഥബ്ബണന്തി ആഥബ്ബണികമന്തപ്പയോഗം. സുപിനന്തി സുപിനസത്ഥം. ലക്ഖണന്തി മണിലക്ഖണാദിം. നോ വിദഹേതി നപ്പയോജേയ്യ. വിരുതന്തി മിഗാദീനം വസ്സിതം. പേസുണിയന്തി പേസുഞ്ഞം. കയവിക്കയേതി പഞ്ചഹി സഹധമ്മികേഹി സദ്ധിം വഞ്ചനാവസേന വാ ഉദയപത്ഥനാവസേന വാ ന തിട്ഠേയ്യ. ഉപവാദം ഭിക്ഖു ന കരേയ്യാതി ഉപവാദകരേ കിലേസേ അനിബ്ബത്തേന്തോ അത്തനി പരേഹി സമണബ്രാഹ്മണേഹി ഉപവാദം ന ജനേയ്യ. ഗാമേ ച നാഭിസജ്ജേയ്യാതി ഗാമേ ച ഗിഹിസംസഗ്ഗാദീഹി നാഭിസജ്ജേയ്യ. ലാഭകമ്യാ ജനം ന ലപയേയ്യാതി ലാഭകാമതായ ജനം നാലപയേയ്യ. പയുത്തന്തി ചീവരാദീഹി സമ്പയുത്തം, തദത്ഥം വാ പയോജിതം.

൯൩൮-൯. മോസവജ്ജേ ന നീയേഥാതി മുസാവാദേ ന നീയേഥ. ജീവിതേനാതി ജീവികായ. സുത്വാ രുസിതോ ബഹും വാചം, സമണാനം വാ പുഥുജനാനന്തി രുസിതോ ഘട്ടിതോ പരേഹി തേസ സമണാനം വാ ഖത്തിയാദിഭേദാനം വാ അഞ്ഞേസം പുഥുജനാനം ബഹുമ്പി അനിട്ഠവാചം സുത്വാ. ന പടിവജ്ജാതി ന പടിവദേയ്യ. കിം കാരണം? ന ഹി സന്തോ പടിസേനികരോന്തി.

൯൪൦. ഏതഞ്ച ധമ്മമഞ്ഞായാതി സബ്ബമേതം യഥാവുത്തം ധമ്മം ഞത്വാ. വിചിനന്തി വിചിനന്തോ. സന്തീതി നിബ്ബുതിം ഞത്വാതി നിബ്ബുതിം രാഗാദീനം സന്തീതി ഞത്വാ.

൯൪൧. കിംകാരണാ നപ്പമജ്ജേഇതി ചേ – അഭിഭൂ ഹി സോതി ഗാഥാ. തത്ഥ അഭിഭൂതി രൂപാദീനം അഭിഭവിതാ. അനഭിഭൂതോതി തേഹി അനഭിഭൂതോ. സക്ഖിധമ്മമനീതിഹമദസ്സീതി പച്ചക്ഖമേവ അനീതിഹം ധമ്മമദ്ദക്ഖി. സദാ നമസ്സമനുസിക്ഖേതി സദാ നമസ്സന്തോ തിസ്സോ സിക്ഖായോ സിക്ഖേയ്യ. സേസം സബ്ബത്ഥ പാകടമേവ.

കേവലം പന ഏത്ഥ ‘‘ചക്ഖൂഹി നേവ ലോലോ’’തിആദീഹി ഇന്ദ്രിയസംവരോ, ‘‘അന്നാനമഥോ പാനാന’’ന്തിആദീഹി സന്നിധിപടിക്ഖേപമുഖേന പച്ചയപടിസേവനസീലം, മേഥുനമോസവജ്ജപേസുണിയാദീഹി പാതിമോക്ഖസംവരസീലം, ‘‘ആഥബ്ബണം സുപിനം ലക്ഖണ’’ന്തിആദീഹി ആജീവപാരിസുദ്ധിസീലം, ‘‘ഝായീ അസ്സാ’’തി ഇമിനാ സമാധി, ‘‘വിചിനം ഭിക്ഖൂ’’തി ഇമിനാ പഞ്ഞാ, ‘‘സദാ സതോ സിക്ഖേ’’തി ഇമിനാ പുന സങ്ഖേപതോ തിസ്സോപി സിക്ഖാ, ‘‘അഥ ആസനേസു സയനേസു, അപ്പസദ്ദേസു ഭിക്ഖു വിഹരേയ്യ, നിദ്ദം ന ബഹുലീകരേയ്യാ’’തിആദീഹി സീലസമാധിപഞ്ഞാനം ഉപകാരാപകാരസങ്ഗണ്ഹനവിനോദനാനി വുത്താനീതി. ഏവം ഭഗവാ നിമ്മിതസ്സ പരിപുണ്ണപടിപദം വത്വാ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി, ദേസനാപരിയോസാനേ പുരാഭേദസുത്തേ വുത്തസദിസോയേവാഭിസമയോ അഹോസീതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ തുവടകസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.