൧൦. പുരാഭേദസുത്തവണ്ണനാ

൮൫൫. കഥംദസ്സീതി പുരാഭേദസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ഇമസ്സ സുത്തസ്സ ഇതോ പരേസഞ്ച പഞ്ചന്നം കലഹവിവാദചൂളബ്യൂഹമഹാബ്യൂഹതുവടകഅത്തദണ്ഡസുത്താനം സമ്മാപരിബ്ബാജനീയസ്സ ഉപ്പത്തിയം വുത്തനയേനേവ സാമഞ്ഞതോ ഉപ്പത്തി വുത്താ. വിസേസതോ പന യഥേവ തസ്മിം മഹാസമയേ രാഗചരിതദേവതാനം സപ്പായവസേന ധമ്മം ദേസേതും നിമ്മിതബുദ്ധേന അത്താനം പുച്ഛാപേത്വാ സമ്മാപരിബ്ബാജനീയസുത്തമഭാസി, ഏവം തസ്മിംയേവ മഹാസമയേ ‘‘കിം നു ഖോ പുരാ സരീരഭേദാ കത്തബ്ബ’’ന്തി ഉപ്പന്നചിത്താനം ദേവതാനം ചിത്തം ഞത്വാ താസം അനുഗ്ഗഹത്ഥം അഡ്ഢതേളസഭിക്ഖുസതപരിവാരം നിമ്മിതബുദ്ധം ആകാസേന ആനേത്വാ തേന അത്താനം പുച്ഛാപേത്വാ ഇമം സുത്തമഭാസി.

തത്ഥ പുച്ഛായ താവ സോ നിമ്മിതോ കഥംദസ്സീതി അധിപഞ്ഞം കഥംസീലോതി അധിസീലം, ഉപസന്തോതി അധിചിത്തം പുച്ഛതി. സേസം പാകടമേവ.

൮൫൬. വിസ്സജ്ജനേ പന ഭഗവാ സരൂപേന അധിപഞ്ഞാദീനി അവിസ്സജ്ജേത്വാവ അധിപഞ്ഞാദിപ്പഭാവേന യേസം കിലേസാനം ഉപസമാ ‘‘ഉപസന്തോ’’തി വുച്ചതി, നാനാദേവതാനം ആസയാനുലോമേന തേസം ഉപസമമേവ ദീപേന്തോ ‘‘വീതതണ്ഹോ’’തിആദികാ ഗാഥായോ അഭാസി. തത്ഥ ആദിതോ അട്ഠന്നം ഗാഥാനം ‘‘തം ബ്രൂമി ഉപസന്തോ’’തി ഇമായ ഗാഥായ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. തതോ പരാസം ‘‘സ വേ സന്തോതി വുച്ചതീ’’തി ഇമിനാ സബ്ബപച്ഛിമേന പദേന.

അനുപദവണ്ണനാനയേന ച – വീതതണ്ഹോ പുരാ ഭേദാതി യോ സരീരഭേദാ പുബ്ബമേവ പഹീനതണ്ഹോ. പുബ്ബമന്തമനിസ്സിതോതി അതീതദ്ധാദിഭേദം പുബ്ബന്തമനിസ്സിതോ. വേമജ്ഝേനുപസങ്ഖേയ്യോതി പച്ചുപ്പന്നേപി അദ്ധനി ‘‘രത്തോ’’തിആദിനാ നയേന ന ഉപസങ്ഖാതബ്ബോ. തസ്സ നത്ഥി പുരക്ഖതന്തി തസ്സ അരഹതോ ദ്വിന്നം പുരേക്ഖാരാനം അഭാവാ അനാഗതേ അദ്ധനി പുരക്ഖതമ്പി നത്ഥി, തം ബ്രൂമി ഉപസന്തോതി ഏവമേത്ഥ യോജനാ വേദിതബ്ബാ. ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. ഇതോ പരം പന യോജനം അദസ്സേത്വാ അനുത്താനപദവണ്ണനംയേവ കരിസ്സാമ.

൮൫൭. അസന്താസീതി തേന തേന അലാഭകേന അസന്തസന്തോ. അവികത്ഥീതി സീലാദീഹി അവികത്ഥനസീലോ. അകുക്കുചോതി ഹത്ഥകുക്കുചാദിവിരഹിതോ. മന്തഭാണീതി മന്തായ പരിഗ്ഗഹേത്വാ വാചം ഭാസിതാ. അനുദ്ധതോതി ഉദ്ധച്ചവിരഹിതോ. സ വേ വാചായതോതി സോ വാചായ യതോ സംയതോ ചതുദോസവിരഹിതം വാചം ഭാസിതാ ഹോതി.

൮൫൮. നിരാസത്തീതി നിത്തണ്ഹോ. വിവേകദസ്സീ ഫസ്സേസൂതി പച്ചുപ്പന്നേസു ചക്ഖുസമ്ഫസ്സാദീസു അത്താദിഭാവവിവേകം പസ്സതി. ദിട്ഠീസു ച ന നീയതീതി ദ്വാസട്ഠിദിട്ഠീസു കായചി ദിട്ഠിയാ ന നീയതി.

൮൫൯. പതിലീനോതി രാഗാദീനം പഹീനത്താ തതോ അപഗതോ. അകുഹകോതി അവിമ്ഹാപകോ തീഹി കുഹനവത്ഥൂഹി. അപിഹാലൂതി അപിഹനസീലോ, പത്ഥനാതണ്ഹായ രഹിതോതി വുത്തം ഹോതി. അമച്ഛരീതി പഞ്ചമച്ഛേരവിരഹിതോ. അപ്പഗബ്ഭോതി കായപാഗബ്ഭിയാദിവിരഹിതോ. അജേഗുച്ഛോതി സമ്പന്നസീലാദിതായ അജേഗുച്ഛനീയോ അസേചനകോ മനാപോ. പേസുണേയ്യേ ച നോ യുതോതി ദ്വീഹി ആകാരേഹി ഉപസംഹരിതബ്ബേ പിസുണകമ്മേ അയുത്തോ.

൮൬൦. സാതിയേസു അനസ്സാവീതി സാതവത്ഥൂസു കാമഗുണേസു തണ്ഹാസന്ഥവവിരഹിതോ. സണ്ഹോതി സണ്ഹേഹി കായകമ്മാദീഹി സമന്നാഗതോ. പടിഭാനവാതി പരിയത്തിപരിപുച്ഛാധിഗമപടിഭാനേഹി സമന്നാഗതോ. ന സദ്ധോതി സാമം അധിഗതധമ്മം ന കസ്സചി സദ്ദഹതി. ന വിരജ്ജതീതി ഖയാ രാഗസ്സ വിരത്തത്താ ഇദാനി ന വിരജ്ജതി.

൮൬൧. ലാഭകമ്യാ ന സിക്ഖതീതി ന ലാഭപത്ഥനായ സുത്തന്താദീനി സിക്ഖതി. അവിരുദ്ധോ ച തണ്ഹായ, രസേസു നാനുഗിജ്ഝതീതി വിരോധാഭാവേന ച അവിരുദ്ധോ ഹുത്വാ തണ്ഹായ മൂലരസാദീസു ഗേധം നാപജ്ജതി.

൮൬൨. ഉപേക്ഖകോതി ഛളങ്ഗുപേക്ഖായ സമന്നാഗതോ. സതോതി കായാനുപസ്സനാദിസതിയുത്തോ.

൮൬൩. നിസ്സയനാതി തണ്ഹാദിട്ഠിനിസ്സയാ. ഞത്വാ ധമ്മന്തി അനിച്ചാദീഹി ആകാരേഹി ധമ്മം ജാനിത്വാ. അനിസ്സിതോതി ഏവം തേഹി നിസ്സയേഹി അനിസ്സിതോ. തേന അഞ്ഞത്ര ധമ്മഞാണാ നത്ഥി നിസ്സയാനം അഭാവോതി ദീപേതി ഭവായ വിഭവായ വാതി സസ്സതായ ഉച്ഛേദായ വാ.

൮൬൪. തം ബ്രൂമി ഉപസന്തോതി തം ഏവരൂപം ഏകേകഗാഥായ വുത്തം ഉപസന്തോതി കഥേമി. അതരീ സോ വിസത്തികന്തി സോ ഇമം വിസതാദിഭാവേന വിസത്തികാസങ്ഖാതം മഹാതണ്ഹം അതരി.

൮൬൫. ഇദാനി തമേവ ഉപസന്തം പസംസന്തോ ആഹ ‘‘ന തസ്സ പുത്താ’’തി ഏവമാദി. തത്ഥ പുത്താ അത്രജാദയോ ചത്താരോ. ഏത്ഥ ച പുത്തപരിഗ്ഗഹാദയോ പുത്താദിനാമേന വുത്താതി വേദിതബ്ബാ. തേ ഹിസ്സ ന വിജ്ജന്തി, തേസം വാ അഭാവേന പുത്താദയോ ന വിജ്ജന്തീതി.

൮൬൬. യേന നം വജ്ജും പുഥുജ്ജനാ, അഥോ സമണബ്രാഹ്മണാതി യേന തം രാഗാദിനാ വജ്ജേന പുഥുജ്ജനാ സബ്ബേപി ദേവമനുസ്സാ ഇതോ ബഹിദ്ധാ സമണബ്രാഹ്മണാ ച രത്തോ വാ ദുട്ഠോ വാതി, വദേയ്യും. തം തസ്സ അപുരക്ഖതന്തി തം രാഗാദിവജ്ജം തസ്സ അരഹതോ അപുരക്ഖതം തസ്മാ വാദേസു നേജതീതി തം കാരണാ നിന്ദാവചനേസു ന കമ്പതി.

൮൬൭. ന ഉസ്സേസു വദതേതി വിസിട്ഠേസു അത്താനം അന്തോകത്വാ ‘‘അഹം വിസിട്ഠോ’’തി അതിമാനവസേന ന വദതി. ഏസ നയോ ഇതരേസു ദ്വീസു. കപ്പം നേതി അകപ്പിയോതി സോ ഏവരൂപോ ദുവിധമ്പി കപ്പം ന ഏതി. കസ്മാ? യസ്മാ അകപ്പിയോ, പഹീനകപ്പോതി വുത്തം ഹോതി.

൮൬൮. സകന്തി മയ്ഹന്തി പരിഗ്ഗഹിതം. അസതാ ച ന സോചതീതി അവിജ്ജമാനാദിനാ അസതാ ച ന സോചതി. ധമ്മേസു ച ന ഗച്ഛതീതി സബ്ബേസു ധമ്മേസു ഛന്ദാദിവസേന ന ഗച്ഛതി. സ വേ സന്തോതി വുച്ചതീതി സോ ഏവരൂപോ നരുത്തമോ ‘‘സന്തോ’’തി വുച്ചതീതി അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി. ദേസനാപരിയോസാനേ കോടിസതസഹസ്സദേവതാനം അരഹത്തപ്പത്തി അഹോസി, സോതാപന്നാദീനം ഗണനാ നത്ഥീതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ പുരാഭേദസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.