൧. കാമസുത്തവണ്ണനാ

൭൭൩. കാമം കാമയമാനസ്സാതി കാമസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി കിര സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണോ സാവത്ഥിയാ ജേതവനസ്സ ച അന്തരേ അചിരവതീനദീതീരേ ‘‘യവം വപിസ്സാമീ’’തി ഖേത്തം കസതി. ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ പിണ്ഡായ പവിസന്തോ തം ദിസ്വാ ആവജ്ജേന്തോ അദ്ദസ – ‘‘അസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ യവാ വിനസ്സിസ്സന്തീ’’തി, പുന ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിം ആവജ്ജേന്തോ ചസ്സ സോതാപത്തിഫലസ്സ ഉപനിസ്സയം അദ്ദസ. ‘‘കദാ പാപുണേയ്യാ’’തി ആവജ്ജേന്തോ ‘‘സസ്സേ വിനട്ഠേ സോകാഭിഭൂതോ ധമ്മദേസനം സുത്വാ’’തി അദ്ദസ. തതോ ചിന്തേസി – ‘‘സചാഹം തദാ ഏവ ബ്രാഹ്മണം ഉപസങ്കമിസ്സാമി, ന മേ ഓവാദം സോതബ്ബം മഞ്ഞിസ്സതി. നാനാരുചികാ ഹി ബ്രാഹ്മണാ, ഹന്ദ, നം ഇതോ പഭുതിയേവ സങ്ഗണ്ഹാമി, ഏവം മയി മുദുചിത്തോ ഹുത്വാ തദാ ഓവാദം സോസ്സതീ’’തി ബ്രാഹ്മണം ഉപസങ്കമിത്വാ ആഹ – ‘‘കിം, ബ്രാഹ്മണ, കരോസീ’’തി. ബ്രാഹ്മണോ ‘‘ഏവം ഉച്ചാകുലീനോ സമണോ ഗോതമോ മയാ സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം കരോതീ’’തി താവതകേനേവ ഭഗവതി പസന്നചിത്തോ ഹുത്വാ ‘‘ഖേത്തം, ഭോ ഗോതമ, കസാമി യവം വപിസ്സാമീ’’തി ആഹ. അഥ സാരിപുത്തത്ഥേരോ ചിന്തേസി – ‘‘ഭഗവാ ബ്രാഹ്മണേന സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം അകാസി, ന ച അഹേതു അപ്പച്ചയാ തഥാഗതാ ഏവം കരോന്തി, ഹന്ദാഹമ്പി തേന സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം കരോമീ’’തി ബ്രാഹ്മണം ഉപസങ്കമിത്വാ തഥേവ പടിസന്ഥാരമകാസി. ഏവം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനത്ഥേരോ സേസാ ച അസീതി മഹാസാവകാ. ബ്രാഹ്മണോ അതീവ അത്തമനോ അഹോസി.

അഥ ഭഗവാ സമ്പജ്ജമാനേപി സസ്സേ ഏകദിവസം കതഭത്തകിച്ചോ സാവത്ഥിതോ ജേതവനം ഗച്ഛന്തോ മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ ബ്രാഹ്മണസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ആഹ – ‘‘സുന്ദരം തേ, ബ്രാഹ്മണ, യവക്ഖേത്ത’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭോ ഗോതമ, സുന്ദരം, സചേ സമ്പജ്ജിസ്സതി, തുമ്ഹാകമ്പി സംവിഭാഗം കരിസ്സാമീ’’തി. അഥസ്സ ചതുമാസച്ചയേന യവാ നിപ്ഫജ്ജിംസു. തസ്സ ‘‘അജ്ജ വാ സ്വേ വാ ലായിസ്സാമീ’’തി ഉസ്സുക്കം കുരുമാനസ്സേവ മഹാമേഘോ ഉട്ഠഹിത്വാ സബ്ബരത്തിം വസ്സി. അചിരവതീ നദീ പൂരാ ആഗന്ത്വാ സബ്ബം യവം വഹി. ബ്രാഹ്മണോ സബ്ബരത്തിം അനത്തമനോ ഹുത്വാ പഭാതേ നദീതീരം ഗതോ സബ്ബം സസ്സവിപത്തിം ദിസ്വാ ‘‘വിനട്ഠോമ്ഹി, കഥം ദാനി ജീവിസ്സാമീ’’തി ബലവസോകം ഉപ്പാദേസി. ഭഗവാപി തമേവ രത്തിം പച്ചൂസസമയേ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ ‘‘അജ്ജ ബ്രാഹ്മണസ്സ ധമ്മദേസനാകാലോ’’തി ഞത്വാ ഭിക്ഖാചാരവത്തേന സാവത്ഥിം പവിസിത്വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഘരദ്വാരേ അട്ഠാസി. ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ‘‘സോകാഭിഭൂതം മം അസ്സാസേതുകാമോ സമണോ ഗോതമോ ആഗതോ’’തി ചിന്തേത്വാ ആസനം പഞ്ഞാപേത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ ഭഗവന്തം നിസീദാപേസി. ഭഗവാ ജാനന്തോവ ബ്രാഹ്മണം പുച്ഛി – ‘‘കിം ബ്രാഹ്മണ പദുട്ഠചിത്തോ വിഹാസീ’’തി? ആമ, ഭോ ഗോതമ, സബ്ബം മേ യവക്ഖേത്തം ഉദകേന വൂള്ഹന്തി. അഥ ഭഗവാ ‘‘ന, ബ്രാഹ്മണ, വിപന്നേ ദോമനസ്സം, സമ്പന്നേ ച സോമനസ്സം കാതബ്ബം. കാമാ ഹി നാമ സമ്പജ്ജന്തിപി വിപജ്ജന്തിപീ’’തി വത്വാ തസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ സപ്പായം ഞത്വാ ധമ്മദേസനാവസേന ഇമം സുത്തമഭാസി. തത്ഥ സങ്ഖേപതോ പദത്ഥസമ്ബന്ധമത്തമേവ വണ്ണയിസ്സാമ, വിത്ഥാരോ പന നിദ്ദേസേ (മഹാനി. ൧) വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. യഥാ ച ഇമസ്മിം സുത്തേ, ഏവം ഇതോ പരം സബ്ബസുത്തേസു.

തത്ഥ കാമന്തി മനാപിയരൂപാദിതേഭൂമകധമ്മസങ്ഖാതം വത്ഥുകാമം, കാമയമാനസ്സാതി ഇച്ഛമാനസ്സ. തസ്സ ചേ തം സമിജ്ഝതീതി തസ്സ കാമയമാനസ്സ സത്തസ്സ തം കാമസങ്ഖാതം വത്ഥു സമിജ്ഝതി ചേ, സചേ സോ തം ലഭതീതി വുത്തം ഹോതി. അദ്ധാ പീതിമനോ ഹോതീതി ഏകംസം തുട്ഠചിത്തോ ഹോതി. ലദ്ധാതി ലഭിത്വാ. മച്ചോതി സത്തോ. യദിച്ഛതീതി യം ഇച്ഛതി.

൭൭൪. തസ്സ ചേ കാമയാനസ്സാതി തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ കാമേ ഇച്ഛമാനസ്സ, കാമേന വാ യായമാനസ്സ. ഛന്ദജാതസ്സാതി ജാതതണ്ഹസ്സ. ജന്തുനോതി സത്തസ്സ. തേ കാമാ പരിഹായന്തീതി തേ കാമാ പരിഹായന്തി ചേ. സല്ലവിദ്ധോവ രുപ്പതീതി അഥ അയോമയാദിനാ സല്ലേന വിദ്ധോ വിയ പീളീയതി.

൭൭൫. തതിയഗാഥായ സങ്ഖേപത്ഥോ – യോ പന ഇമേ കാമേ തത്ഥ ഛന്ദരാഗവിക്ഖമ്ഭനേന വാ സമുച്ഛേദേന വാ അത്തനോ പാദേന സപ്പസ്സ സിരം ഇവ പരിവജ്ജേതി. സോ ഭിക്ഖു സബ്ബം ലോകം വിസരിത്വാ ഠിതത്താ ലോകേ വിസത്തികാസങ്ഖാതം തണ്ഹം സതോ ഹുത്വാ സമതിവത്തതീതി.

൭൭൬-൮. തതോ പരാസം തിസ്സന്നം ഗാഥാനം അയം സങ്ഖേപത്ഥോ – യോ ഏതം സാലിക്ഖേത്താദിം ഖേത്തം വാ ഘരവത്ഥാദിം വത്ഥും വാ കഹാപണസങ്ഖാതം ഹിരഞ്ഞം വാ ഗോഅസ്സഭേദം ഗവാസ്സം വാ ഇത്ഥിസഞ്ഞികാ ഥിയോ വാ ഞാതിബന്ധവാദീ ബന്ധൂ വാ അഞ്ഞേ വാ മനാപിയരൂപാദീ പുഥു കാമേ അനുഗിജ്ഝതി, തം പുഗ്ഗലം അബലസങ്ഖാതാ കിലേസാ ബലീയന്തി സഹന്തി മദ്ദന്തി, സദ്ധാബലാദിവിരഹേന വാ അബലം തം പുഗ്ഗലം അബലാ കിലേസാ ബലീയന്തി, അബലത്താ ബലീയന്തീതി അത്ഥോ. അഥ തം കാമഗിദ്ധം കാമേ രക്ഖന്തം പരിയേസന്തഞ്ച സീഹാദയോ ച പാകടപരിസ്സയാ കായദുച്ചരിതാദയോ ച അപാകടപരിസ്സയാ മദ്ദന്തി, തതോ അപാകടപരിസ്സയേഹി അഭിഭൂതം തം പുഗ്ഗലം ജാതിആദിദുക്ഖം ഭിന്നം നാവം ഉദകം വിയ അന്വേതി. തസ്മാ കായഗതാസതിആദിഭാവനായ ജന്തു സദാ സതോ ഹുത്വാ വിക്ഖമ്ഭനസമുച്ഛേദവസേന രൂപാദീസു വത്ഥുകാമേസു സബ്ബപ്പകാരമ്പി കിലേസകാമം പരിവജ്ജേന്തോ കാമാനി പരിവജ്ജയേ. ഏവം തേ കാമേ പഹായ തപ്പഹാനകരമഗ്ഗേനേവ ചതുബ്ബിധമ്പി തരേ ഓഘം തരേയ്യ തരിതും സക്കുണേയ്യ. തതോ യഥാ പുരിസോ ഉദകഗരുകം നാവം സിഞ്ചിത്വാ ലഹുകായ നാവായ അപ്പകസിരേനേവ പാരഗൂ ഭവേയ്യ, പാരം ഗച്ഛേയ്യ, ഏവമേവ അത്തഭാവനാവം കിലേസൂദകഗരുകം സിഞ്ചിത്വാ ലഹുകേന അത്തഭാവേന പാരഗൂ ഭവേയ്യ, സബ്ബധമ്മപാരം നിബ്ബാനം ഗതോ ഭവേയ്യ, അരഹത്തപ്പത്തിയാ ഗച്ഛേയ്യ ച, അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബാതീതി അരഹത്തനികൂടേന ദേസനം നിട്ഠാപേസി. ദേസനാപരിയോസാനേ ബ്രാഹ്മണോ ച ബ്രാഹ്മണീ ച സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിംസൂതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ കാമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.