൫. ഉച്ഛുപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

ഇദം മമ ഉച്ഛുവനം മഹന്തന്തി ഇദം ഉച്ഛുപേതവത്ഥു. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവതി വേളുവനേ വിഹരന്തേ അഞ്ഞതരോ പുരിസോ ഉച്ഛുകലാപം ഖന്ധേ കത്വാ ഏകം ഉച്ഛും ഖാദന്തോ ഗച്ഛതി. അഥ അഞ്ഞതരോ ഉപാസകോ സീലവാ കല്യാണധമ്മോ ബാലദാരകേന സദ്ധിം തസ്സ പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ഗച്ഛതി. ദാരകോ ഉച്ഛും പസ്സിത്വാ ‘‘ദേഹീ’’തി പരോദതി. ഉപാസകോ ദാരകം പരോദന്തം ദിസ്വാ തം പുരിസം സങ്ഗണ്ഹന്തോ തേന സദ്ധിം സല്ലാപമകാസി. സോ പന പുരിസോ തേന സദ്ധിം ന കിഞ്ചി ആലപി, ദാരകസ്സ ഉച്ഛുഖണ്ഡമ്പി നാദാസി. ഉപാസകോ തം ദാരകം ദസ്സേത്വാ ‘‘അയം ദാരകോ അതിവിയ രോദതി, ഇമസ്സ ഏകം ഉച്ഛുഖണ്ഡം ദേഹീ’’തി ആഹ. തം സുത്വാ സോ പുരിസോ അസഹന്തോ പടിഹതചിത്തം ഉപട്ഠപേത്വാ അനാദരവസേന ഏകം ഉച്ഛുലട്ഠിം പിട്ഠിതോ ഖിപി.

സോ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ ചിരം പരിഭാവിതസ്സ ലോഭസ്സ വസേന പേതേസു നിബ്ബത്തി, തസ്സ ഫലം നാമ സകകമ്മസരിക്ഖകം ഹോതീതി അട്ഠകരീസമത്തം ഠാനം അവത്ഥരന്തം അഞ്ജനവണ്ണം മുസലദണ്ഡപരിമാണേഹി ഉച്ഛൂഹി ഘനസഞ്ഛന്നം മഹന്തം ഉച്ഛുവനം നിബ്ബത്തി. തസ്മിം ഖാദിതുകാമതായ ‘‘ഉച്ഛും ഗഹേസ്സാമീ’’തി ഉപഗതമത്തേ തം ഉച്ഛൂ അഭിഹനന്തി, സോ തേന പുച്ഛിതോ പതതി.

അഥേകദിവസം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ രാജഗഹം പിണ്ഡായ ഗച്ഛന്തോ അന്തരാമഗ്ഗേ തം പേതം അദ്ദസ. സോ ഥേരം ദിസ്വാ അത്തനാ കതകമ്മം പുച്ഛി –

൭൩൭. ‘‘ഇദം മമ ഉച്ഛുവനം മഹന്തം, നിബ്ബത്തതി പുഞ്ഞഫലം അനപ്പകം;

തം ദാനി മേ ന പരിഭോഗമേതി, ആചിക്ഖ ഭന്തേ കിസ്സ അയം വിപാകോ.

൭൩൮. ‘‘ഹഞ്ഞാമി ഖജ്ജാമി ച വായമാമി, പരിസക്കാമി പരിഭുഞ്ജിതും കിഞ്ചി;

സ്വാഹം ഛിന്നഥാമോ കപണോ ലാലപാമി, കിസ്സ കമ്മസ്സ അയം വിപാകോ.

൭൩൯. ‘‘വിഘാതോ ചാഹം പരിപതാമി ഛമായം,

പരിവത്താമി വാരിചരോവ ഘമ്മേ;

രുദതോ ച മേ അസ്സുകാ നിഗ്ഗലന്തി,

ആചിക്ഖ ഭന്തേ കിസ്സ അയം വിപാകോ.

൭൪൦. ‘‘ഛാതോ കിലന്തോ ച പിപാസിതോ ച, സന്തസ്സിതോ സാതസുഖം ന വിന്ദേ;

പുച്ഛാമി തം ഏതമത്ഥം ഭദന്തേ, കഥം നു ഉച്ഛുപരിഭോഗം ലഭേയ്യ’’ന്തി.

൭൪൧. ‘‘പുരേ തുവം കമ്മമകാസി അത്തനാ, മനുസ്സഭൂതോ പുരിമായ ജാതിയാ;

അഹഞ്ച തം ഏതമത്ഥം വദാമി, സുത്വാന ത്വം ഏതമത്ഥം വിജാന.

൭൪൨. ‘‘ഉച്ഛും തുവം ഖാദമാനോ പയാതോ, പുരിസോ ച തേ പിട്ഠിതോ അന്വഗച്ഛി;

സോ ച തം പച്ചാസന്തോ കഥേസി, തസ്സ തുവം ന കിഞ്ചി ആലപിത്ഥ.

൭൪൩. ‘‘സോ ച തം അഭണന്തം അയാചി, ദേഹയ്യ ഉച്ഛുന്തി ച തം അവോച;

തസ്സ തുവം പിട്ഠിതോ ഉച്ഛും അദാസി, തസ്സേതം കമ്മസ്സ അയം വിപാകോ.

൭൪൪. ‘‘ഇങ്ഘ ത്വം ഗന്ത്വാന പിട്ഠിതോ ഗണ്ഹേയ്യാസി, ഗഹേത്വാന തം ഖാദസ്സു യാവദത്ഥം;

തേനേവ ത്വം അത്തമനോ ഭവിസ്സസി, ഹട്ഠോ ചുദഗ്ഗോ ച പമോദിതോ ചാതി.

൭൪൫. ‘‘ഗന്ത്വാന സോ പിട്ഠിതോ അഗ്ഗഹേസി, ഗഹേത്വാന തം ഖാദി യാവദത്ഥം;

തേനേവ സോ അത്തമനോ അഹോസി, ഹട്ഠോ ചുദഗ്ഗോ ച പമോദിതോ ചാ’’തി. –

വചനപടിവചനഗാഥാ പേതേന ഥേരേന ച വുത്താ.

൭൩൭-൮. തത്ഥ കിസ്സാതി കീദിസസ്സ, കമ്മസ്സാതി അധിപ്പായോ. ഹഞ്ഞാമീതി വിഹഞ്ഞാമി വിഘാതം ആപജ്ജാമി. വിഹഞ്ഞാമീതി വാ വിബാധിയാമി, വിസേസതോ പീളിയാമീതി അത്ഥോ. ഖജ്ജാമീതി ഖാദിയാമി, അസിപത്തസദിസേഹി നിസിതേഹി ഖാദന്തേഹി വിയ ഉച്ഛുപത്തേഹി കന്തിയാമീതി അത്ഥോ. വായമാമീതി ഉച്ഛും ഖാദിതും വായാമം കരോമി. പരിസക്കാമീതി പയോഗം കരോമി. പരിഭുഞ്ജിതുന്തി ഉച്ഛുരസം പരിഭുഞ്ജിതും, ഉച്ഛും ഖാദിതുന്തി അത്ഥോ. ഛിന്നഥാമോതി ഛിന്നസഹോ ഉപച്ഛിന്നഥാമോ, പരിക്ഖീണബലോതി അത്ഥോ. കപണോതി ദീനോ. ലാലപാമീതി ദുക്ഖേന അട്ടിതോ അതിവിയ വിലപാമി.

൭൩൯. വിഘാതോതി വിഘാതവാ, വിഹതബലോ വാ. പരിപതാമി ഛമായന്തി ഠാതും അസക്കോന്തോ ഭൂമിയം പപതാമി. പരിവത്താമീതി പരിബ്ഭമാമി. വാരിചരോവാതി മച്ഛോ വിയ. ഘമ്മേതി ഘമ്മസന്തത്തേ ഥലേ.

൭൪൦-൪. സന്തസ്സിതോതി ഓട്ഠകണ്ഠതാലൂനം സോസപ്പത്തിയാ സുട്ഠു തസിതോ. സാതസുഖന്തി സാതഭൂതം സുഖം. ന വിന്ദേതി ന ലഭാമി. തന്തി തുവം. വിജാനാതി വിജാനാഹി. പയാതോതി ഗന്തും ആരദ്ധോ. അന്വഗച്ഛീതി അനുബന്ധി. പച്ചാസന്തോതി പച്ചാസീസമാനോ. തസ്സേതം കമ്മസ്സാതി ഏത്ഥ ഏതന്തി നിപാതമത്തം, തസ്സ കമ്മസ്സാതി അത്ഥോ. പിട്ഠിതോ ഗണ്ഹേയ്യാസീതി അത്തനോ പിട്ഠിപസ്സേനേവ ഉച്ഛും ഗണ്ഹേയ്യാസി. പമോദിതോതി പമുദിതോ.

൭൪൫. ഗഹേത്വാന തം ഖാദി യാവദത്ഥന്തി ഥേരേന ആണത്തിനിയാമേന ഉച്ഛും ഗഹേത്വാ യഥാരുചി ഖാദിത്വാ മഹന്തം ഉച്ഛുകലാപം ഗഹേത്വാ ഥേരസ്സ ഉപനേസി, ഥേരോ തം അനുഗ്ഗണ്ഹന്തോ തേനേവ തം ഉച്ഛുകലാപം ഗാഹാപേത്വാ വേളുവനം ഗന്ത്വാ ഭഗവതോ അദാസി, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം തം പരിഭുഞ്ജിത്വാ അനുമോദനം അകാസി, പേതോ പസന്നചിത്തോ വന്ദിത്വാ ഗതോ, തതോ പട്ഠായ യഥാസുഖം ഉച്ഛും പരിഭുഞ്ജി.

സോ അപരേന സമയേന കാലം കത്വാ താവതിംസേസു ഉപ്പജ്ജി. സാ പനേസാ പേതസ്സ പവത്തി മനുസ്സലോകേ പാകടാ അഹോസി. അഥ മനുസ്സാ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ തം പവത്തിം പുച്ഛിംസു. സത്ഥാ തേസം തമത്ഥം വിത്ഥാരതോ കഥേത്വാ ധമ്മം ദേസേസി, തം സുത്വാ മനുസ്സാ മച്ഛേരമലതോ പടിവിരതാ അഹേസുന്തി.

ഉച്ഛുപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.