൧൫. സേട്ഠിപുത്തപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

സട്ഠിവസ്സസഹസ്സാനീതി ഇദം സേട്ഠിപുത്തപേതവത്ഥു. തസ്സ കാ ഉപ്പത്തി? ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ. തേന ഖോ പന സമയേന രാജാ പസേനദി കോസലോ അലങ്കതപ്പടിയത്തോ ഹത്ഥിക്ഖന്ധവരഗതോ മഹതിയാ രാജിദ്ധിയാ മഹന്തേന രാജാനുഭാവേന നഗരം അനുസഞ്ചരന്തോ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗേഹേ ഉപരിപാസാദേ വാതപാനം വിവരിത്വാ തം രാജവിഭൂതിം ഓലോകേന്തിം രൂപസമ്പത്തിയാ ദേവച്ഛരാപടിഭാഗം ഏകം ഇത്ഥിം ദിസ്വാ അദിട്ഠപുബ്ബേ ആരമ്മണേ സഹസാ സമുപ്പന്നേന കിലേസസമുദാചാരേന പരിയുട്ഠിതചിത്തോ സതിപി കുലരൂപാചാരാദിഗുണവിസേസസമ്പന്നേ അന്തേപുരജനേ സഭാവലഹുകസ്സ പന ദുദ്ദമസ്സ ചിത്തസ്സ വസേന തസ്സം ഇത്ഥിയം പടിബദ്ധമാനസോ ഹുത്വാ പച്ഛാസനേ നിസിന്നസ്സ പുരിസസ്സ ‘‘ഇമം പാസാദം ഇമഞ്ച ഇത്ഥിം ഉപധാരേഹീ’’തി സഞ്ഞം ദത്വാ രാജഗേഹം പവിട്ഠോ. അഞ്ഞം സബ്ബം അമ്ബസക്കരപേതവത്ഥുമ്ഹി ആഗതനയേനേവ വേദിതബ്ബം.

അയം പന വിസേസോ – ഇധ പുരിസോ സൂരിയേ അനത്ഥങ്ഗതേയേവ ആഗന്ത്വാ നഗരദ്വാരേ ഥകിതേ അത്തനാ ആനീതം അരുണവണ്ണമത്തികം ഉപ്പലാനി ച നഗരദ്വാരകവാടേ ലഗ്ഗേത്വാ നിപജ്ജിതും ജേതവനം അഗമാസി. രാജാ പന സിരിസയനേ വാസൂപഗതോ മജ്ഝിമയാമേ സ-ഇതി ന-ഇതി ദു-ഇതി സോ-ഇതി ച ഇമാനി ചത്താരി അക്ഖരാനി മഹതാ കണ്ഠേന ഉച്ചാരിതാനി വിയ വിസ്സരവസേന അസ്സോസി. താനി കിര അതീതേ കാലേ സാവത്ഥിവാസീഹി ചതൂഹി സേട്ഠിപുത്തേഹി ഭോഗമദമത്തേഹി യോബ്ബനകാലേ പാരദാരികകമ്മവസേന ബഹും അപുഞ്ഞം പസവേത്വാ അപരഭാഗേ കാലം കത്വാ തസ്സേവ നഗരസ്സ സമീപേ ലോഹകുമ്ഭിയം നിബ്ബത്തിത്വാ പച്ചമാനേഹി ലോഹകുമ്ഭിയാ മുഖവട്ടിം പത്വാ ഏകേകം ഗാഥം വത്ഥുകാമേഹി ഉച്ചാരിതാനം താസം ഗാഥാനം ആദിഅക്ഖരാനി, തേ പഠമക്ഖരമേവ വത്വാ വേദനാപ്പത്താ ഹുത്വാ ലോഹകുമ്ഭിം ഓതരിംസു.

രാജാ പന തം സദ്ദം സുത്വാ ഭീതതസിതോ സംവിഗ്ഗോ ലോമഹട്ഠജാതോ തം രത്താവസേസം ദുക്ഖേന വീതിനാമേത്വാ വിഭാതായ രത്തിയാ പുരോഹിതം പക്കോസാപേത്വാ തം പവത്തിം കഥേസി. പുരോഹിതോ രാജാനം ഭീതതസിതം ഞത്വാ ലാഭഗിദ്ധോ ‘‘ഉപ്പന്നോ ഖോ അയം മയ്ഹം ബ്രാഹ്മണാനഞ്ച ലാഭുപ്പാദനുപായോ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘മഹാരാജ, മഹാ വതായം ഉപദ്ദവോ ഉപ്പന്നോ, സബ്ബചതുക്കം യഞ്ഞം യജാഹീ’’തി ആഹ. രാജാ തസ്സ വചനം സുത്വാ അമച്ചേ ആണാപേസി ‘‘സബ്ബചതുക്കയഞ്ഞസ്സ ഉപകരണാനി സജ്ജേഥാ’’തി. തം സുത്വാ മല്ലികാ ദേവീ രാജാനം ഏവമാഹ – ‘‘കസ്മാ, മഹാരാജ, ബ്രാഹ്മണസ്സ വചനം സുത്വാ അനേകപാണവധഹിംസനകകിച്ചം കാതുകാമോസി, നനു സബ്ബത്ഥ അപ്പടിഹതഞാണചാരോ ഭഗവാ പുച്ഛിതബ്ബോ? യഥാ ച തേ ഭഗവാ ബ്യാകരിസ്സതി, തഥാ പടിപജ്ജിതബ്ബ’’ന്തി. രാജാ തസ്സാ വചനം സുത്വാ സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ ‘‘ന, മഹാരാജ, തതോനിദാനം തുയ്ഹം കോചി അന്തരായോ’’തി വത്വാ ആദിതോ പട്ഠായ തേസം ലോഹകുമ്ഭിനിരയേ നിബ്ബത്തസത്താനം പവത്തിം കഥേത്വാ തേഹി പച്ചേകം ഉച്ചാരേതും ആരദ്ധഗാഥായോ –

൮൦൨. ‘‘സട്ഠിവസ്സസഹസ്സാനി, പരിപുണ്ണാനി സബ്ബസോ;

നിരയേ പച്ചമാനാനം, കദാ അന്തോ ഭവിസ്സതി.

൮൦൩. ‘‘നത്ഥി അന്തോ കുതോ അന്തോ, ന അന്തോ പടിദിസ്സതി;

തഥാ ഹി പകതം പാപം, തുയ്ഹം മയ്ഹഞ്ച മാരിസാ.

൮൦൪. ‘‘ദുജ്ജീവിതമജീവിമ്ഹ, യേ സന്തേ ന ദദമ്ഹസേ;

സന്തേസു ദേയ്യധമ്മേസു, ദീപം നാകമ്ഹ അത്തനോ.

൮൦൫. ‘‘സോഹം നൂന ഇതോ ഗന്ത്വാ, യോനിം ലദ്ധാന മാനുസിം;

വദഞ്ഞൂ സീലസമ്പന്നോ, കാഹാമി കുസലം ബഹു’’ന്തി. –

പരിപുണ്ണം കത്വാ കഥേസി.

൮൦൨. തത്ഥ സട്ഠിവസ്സസഹസ്സാനീതി വസ്സാനം സട്ഠിസഹസ്സാനി. തസ്മിം കിര ലോഹകുമ്ഭിനിരയേ നിബ്ബത്തസത്തോ അധോ ഓഗച്ഛന്തോ തിംസായ വസ്സസഹസ്സേഹി ഹേട്ഠിമതലം പാപുണാതി, തതോ ഉദ്ധം ഉഗ്ഗച്ഛന്തോപി തിംസായ ഏവ വസ്സസഹസ്സേഹി മുഖവട്ടിപദേസം പാപുണാതി, തായ സഞ്ഞായ സോ ‘‘സട്ഠിവസ്സസഹസ്സാനി, പരിപുണ്ണാനി സബ്ബസോ’’തി ഗാഥം വത്തുകാമോ സ-ഇതി വത്വാ അധിമത്തവേദനാപ്പത്തോ ഹുത്വാ അധോമുഖോ പതി. ഭഗവാ പന തം രഞ്ഞോ പരിപുണ്ണം കത്വാ കഥേസി. ഏസ നയോ സേസഗാഥാസുപി. തത്ഥ കദാ അന്തോ ഭവിസ്സതീതി ലോഹകുമ്ഭിനിരയേ പച്ചമാനാനം അമ്ഹാകം കദാ നു ഖോ ഇമസ്സ ദുക്ഖസ്സ അന്തോ പരിയോസാനം ഭവിസ്സതി.

൮൦൩. തഥാ ഹീതി യഥാ തുയ്ഹം മയ്ഹഞ്ച ഇമസ്സ ദുക്ഖസ്സ നത്ഥി അന്തോ, ന അന്തോ പടിദിസ്സതി, തഥാ തേന പകാരേന പാപകം കമ്മം പകതം തയാ മയാ ചാതി വിഭത്തിം വിപരിണാമേത്വാ വത്തബ്ബം.

൮൦൪. ദുജ്ജീവിതന്തി വിഞ്ഞൂഹി ഗരഹിതബ്ബം ജീവിതം. യേ സന്തേതി യേ മയം സന്തേ വിജ്ജമാനേ ദേയ്യധമ്മേ. ന ദദമ്ഹസേതി ന അദമ്ഹ. വുത്തമേവത്ഥം പാകടതരം കാതും ‘‘സന്തേസു ദേയ്യധമ്മേസു, ദീപം നാകമ്ഹ അത്തനോ’’തി വുത്തം.

൮൦൫. സോഹന്തി സോ അഹം. നൂനാതി പരിവിതക്കേ നിപാതോ. ഇതോതി ഇമസ്മാ ലോഹകുമ്ഭിനിരയാ. ഗന്ത്വാതി അപഗന്ത്വാ. യോനിം ലദ്ധാന മാനുസിന്തി മനുസ്സയോനിം മനുസ്സത്തഭാവം ലഭിത്വാ. വദഞ്ഞൂതി പരിച്ചാഗസീലോ, യാചകാനം വാ വചനഞ്ഞൂ. സീലസമ്പന്നോതി സീലാചാരസമ്പന്നോ. കാഹാമി കുസലം ബഹുന്തി പുബ്ബേ വിയ പമാദം അനാപജ്ജിത്വാ ബഹും പഹൂതം കുസലം പുഞ്ഞകമ്മം കരിസ്സാമി, ഉപചിനിസ്സാമീതി അത്ഥോ.

സത്ഥാ ഇമാ ഗാഥായോ വത്വാ വിത്ഥാരേന ധമ്മം ദേസേസി, ദേസനാപരിയോസാനേ മത്തികാരത്തുപ്പലഹാരകോ പുരിസോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. രാജാ സഞ്ജാതസംവേഗോ പരപരിഗ്ഗഹേ അഭിജ്ഝം പഹായ സദാരസന്തുട്ഠോ അഹോസീതി.

സേട്ഠിപുത്തപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.