൧൨. അമ്ബവനപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

അയഞ്ച തേ പോക്ഖരണീ സുരമ്മാതി ഇദം സത്ഥരി സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ അമ്ബപേതം ആരബ്ഭ വുത്തം. സാവത്ഥിയം കിര അഞ്ഞതരോ ഗഹപതി പരിക്ഖീണഭോഗോ അഹോസി. തസ്സ ഭരിയാ കാലമകാസി, ഏകാ ധീതായേവ ഹോതി. സോ തം അത്തനോ മിത്തസ്സ ഗേഹേ ഠപേത്വാ ഇണവസേന ഗഹിതേന കഹാപണസതേന ഭണ്ഡം ഗഹേത്വാ സത്ഥേന സദ്ധിം വണിജ്ജായ ഗതോ, ന ചിരേനേവ മൂലേന സഹ ഉദയഭൂതാനി പഞ്ച കഹാപണസതാനി ലഭിത്വാ സത്ഥേന സഹ പടിനിവത്തി. അന്തരാമഗ്ഗേ ചോരാ പരിയുട്ഠായ സത്ഥം പാപുണിംസു, സത്ഥികാ ഇതോ ചിതോ ച പലായിംസു. സോ പന ഗഹപതി അഞ്ഞതരസ്മിം ഗച്ഛേ കഹാപണേ നിക്ഖിപിത്വാ അവിദൂരേ നിലീയി. ചോരാ തം ഗഹേത്വാ ജീവിതാ വോരോപേസും. സോ ധനലോഭേന തത്ഥേവ പേതോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി.

വാണിജാ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ തസ്സ ധീതുയാ തം പവത്തിം ആരോചേസും. സാ പിതു മരണേന ആജീവികാഭയേന ച അതിവിയ സഞ്ജാതദോമനസ്സാ ബാള്ഹം പരിദേവി. അഥ നം സോ പിതു സഹായോ കുടുമ്ബികോ ‘‘യഥാ നാമ കുലാലഭാജനം സബ്ബം ഭേദനപരിയന്തം, ഏവമേവ സത്താനം ജീവിതം ഭേദനപരിയന്തം. മരണം നാമ സബ്ബസാധാരണം അപ്പടികാരഞ്ച, തസ്മാ മാ ത്വം പിതരി അതിബാള്ഹം സോചി, മാ പരിദേവി, അഹം തേ പിതാ, ത്വം മയ്ഹം ധീതാ, അഹം തവ പിതു കിച്ചം കരോമി, ത്വം പിതുനോ ഗേഹേ വിയ ഇമസ്മിം ഗേഹേ അവിമനാ അഭിരമസ്സൂ’’തി വത്വാ സമസ്സാസേസി. സാ തസ്സ വചനേന പടിപ്പസ്സദ്ധസോകാ പിതരി വിയ തസ്മിം സഞ്ജാതഗാരവബഹുമാനാ അത്തനോ കപണഭാവേന തസ്സ വേയ്യാവച്ചകാരിനീ ഹുത്വാ വത്തമാനാ പിതരം ഉദ്ദിസ്സ മതകിച്ചം കാതുകാമാ യാഗും പചിത്വാ മനോസിലാവണ്ണാനി സുപരിപക്കാനി മധുരാനി അമ്ബഫലാനി കംസപാതിയം ഠപേത്വാ യാഗും അമ്ബഫലാനി ച ദാസിയാ ഗാഹാപേത്വാ വിഹാരം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘ഭഗവാ മയ്ഹം ദക്ഖിണായ പടിഗ്ഗഹണേന അനുഗ്ഗഹം കരോഥാ’’തി. സത്ഥാ മഹാകരുണായ സഞ്ചോദിതമാനസോ തസ്സാ മനോരഥം പൂരേന്തോ നിസജ്ജാകാരം ദസ്സേസി. സാ ഹട്ഠതുട്ഠാ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ അത്തനാ ഉപനീതം സുവിസുദ്ധവത്ഥം അത്ഥരിത്വാ അദാസി, നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ.

അഥ സാ ഭഗവതോ യാഗും ഉപനാമേസി, പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ യാഗും. അഥ സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ഭിക്ഖൂനമ്പി യാഗും ദത്വാ പുന ധോതഹത്ഥാ അമ്ബഫലാനി ഭഗവതോ ഉപനാമേസി, ഭഗവാ താനി പരിഭുഞ്ജി. സാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ഏവമാഹ – ‘‘യാ മേ, ഭന്തേ, പച്ചത്ഥരണയാഗുഅമ്ബഫലദാനവസേന പവത്താ ദക്ഖിണാ, സാ മേ പിതരം പാപുണാതൂ’’തി. ഭഗവാ ‘‘ഏവം ഹോതൂ’’തി വത്വാ അനുമോദനം അകാസി. സാ ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. തായ ദക്ഖിണായ സമുദ്ദിട്ഠമത്തായ സോ പേതോ അമ്ബവനഉയ്യാനവിമാനകപ്പരുക്ഖപോക്ഖരണിയോ മഹതിഞ്ച ദിബ്ബസമ്പത്തിം പടിലഭി.

അഥ തേ വാണിജാ അപരേന സമയേന വണിജ്ജായ ഗച്ഛന്താ തമേവ മഗ്ഗം പടിപന്നാ പുബ്ബേ വസിതട്ഠാനേ ഏകരത്തിം വാസം കപ്പേസും. തേ ദിസ്വാ സോ വിമാനപേതോ ഉയ്യാനവിമാനാദീഹി സദ്ധിം തേസം അത്താനം ദസ്സേസി. തേ വാണിജാ തം ദിസ്വാ തേന ലദ്ധസമ്പത്തിം പുച്ഛന്താ –

൭൯൬. ‘‘അയഞ്ച തേ പോക്ഖരണീ സുരമ്മാ, സമാ സുതിത്ഥാ ച മഹോദകാ ച;

സുപുപ്ഫിതാ ഭമരഗണാനുകിണ്ണാ, കഥം തയാ ലദ്ധാ അയം മനുഞ്ഞാ.

൭൯൭. ‘‘ഇദഞ്ച തേ അമ്ബവനം സുരമ്മം, സബ്ബോതുകം ധാരയതേ ഫലാനി;

സുപുപ്ഫിതം ഭമരഗണാനുകിണ്ണം, കഥം തയാ ലദ്ധമിദം വിമാന’’ന്തി. –

ഇമാ ദ്വേ ഗാഥാ അവോചും.

൭൯൬. തത്ഥ സുരമ്മാതി സുട്ഠു രമണീയാ. സമാതി സമതലാ. സുതിത്ഥാതി രതനമയസോപാനതായ സുന്ദരതിത്ഥാ. മഹോദകാതി ബഹുജലാ.

൭൯൭. സബ്ബോതുകന്തി പുപ്ഫൂപഗഫലൂപഗരുക്ഖാദീഹി സബ്ബേസു ഉതൂസു സുഖാവഹം. തേനാഹ ‘‘ധാരയതേ ഫലാനീ’’തി. സുപുപ്ഫിതന്തി നിച്ചം സുപുപ്ഫിതം.

തം സുത്വാ പേതോ പോക്ഖരണിആദീനം പടിലാഭകാരണം ആചിക്ഖന്തോ –

൭൯൮. ‘‘അമ്ബപക്കം ദകം യാഗു, സീതച്ഛായാ മനോരമാ;

ധീതായ ദിന്നദാനേന, തേന മേ ഇധ ലബ്ഭതീ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ തേന മേ ഇധ ലബ്ഭതീതി യം തം ഭഗവതോ ഭിക്ഖൂനഞ്ച അമ്ബപക്കം ഉദകം യാഗുഞ്ച മമം ഉദ്ദിസ്സ ദേന്തിയാ മയ്ഹം ധീതായ ദിന്നം ദാനം, തേന മേ ധീതായ ദിന്നദാനേന ഇധ ഇമസ്മിം ദിബ്ബേ അമ്ബവനേ സബ്ബോതുകം അമ്ബപക്കം, ഇമിസ്സാ ദിബ്ബായ മനുഞ്ഞായ പോക്ഖരണിയാ ദിബ്ബം ഉദകം, യാഗുയാ അത്ഥരണസ്സ ച ദാനേന ഉയ്യാനവിമാനകപ്പരുക്ഖാദീസു സീതച്ഛായാ മനോരമാ ഇധ ലബ്ഭതി, സമിജ്ഝതീതി അത്ഥോ.

ഏവഞ്ച പന വത്വാ സോ പേതോ തേ വാണിജേ നേത്വാ താനി പഞ്ച കഹാപണസതാനി ദസ്സേത്വാ ‘‘ഇതോ ഉപഡ്ഢം തുമ്ഹേ ഗണ്ഹഥ, ഉപഡ്ഢം മയാ ഗഹിതം ഇണം സോധേത്വാ സുഖേന ജീവതൂതി മയ്ഹം ധീതായ ദേഥാ’’തി ആഹ. വാണിജാ അനുക്കമേന സാവത്ഥിം പത്വാ തസ്സ ധീതായ കഥേത്വാ തേന അത്തനോ ദിന്നഭാഗമ്പി തസ്സാ ഏവ അദംസു. സാ കഹാപണസതം ധനികാനം ദത്വാ ഇതരം അത്തനോ പിതു സഹായസ്സ തസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ദത്വാ സയം വേയ്യാവച്ചം കരോന്തി നിവസതി. സോ ‘‘ഇദം സബ്ബം തുയ്ഹംയേവ ഹോതൂ’’തി തസ്സായേവ പടിദത്വാ തം അത്തനോ ജേട്ഠപുത്തസ്സ ഘരസാമിനിം അകാസി.

സാ ഗച്ഛന്തേ കാലേ ഏകം പുത്തം ലഭിത്വാ തം ഉപലാലേന്തീ –

൭൯൯. ‘‘സന്ദിട്ഠികം കമ്മം ഏവം പസ്സഥ, ദാനസ്സ ദമസ്സ സംയമസ്സ വിപാകം;

ദാസീ അഹം അയ്യകുലേസു ഹുത്വാ, സുണിസാ ഹോമി അഗാരസ്സ ഇസ്സരാ’’തി. –

ഇമം ഗാഥം വദതി.

അഥേകദിവസം സത്ഥാ തസ്സാ ഞാണപരിപാകം ഓലോകേത്വാ ഓഭാസം ഫരിത്വാ സമ്മുഖേ ഠിതോ വിയ അത്താനം ദസ്സേത്വാ –

‘‘അസാതം സാതരൂപേന, പിയരൂപേന അപ്പിയം;

ദുക്ഖം സുഖസ്സ രൂപേന, പമത്തം അതിവത്തതീ’’തി. (ഉദാ. ൧൮; ജാ. ൧.൧.൧൦൦) –

ഇമം ഗാഥമാഹ. സാ ഗാഥാപരിയോസാനേ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠിതാ. സാ ദുതിയദിവസേ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസി. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

അമ്ബവനപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.