൧൧. പാടലിപുത്തപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

ദിട്ഠാ തയാ നിരയാ തിരച്ഛാനയോനീതി ഇദം സത്ഥരി ജേതവനേ വിഹരന്തേ അഞ്ഞതരം വിമാനപേതം ആരബ്ഭ വുത്തം. സാവത്ഥിവാസിനോ കിര പാടലിപുത്തവാസിനോ ച ബഹൂ വാണിജാ നാവായ സുവണ്ണഭൂമിം അഗമിംസു. തത്ഥേകോ ഉപാസകോ ആബാധികോ മാതുഗാമേ പടിബദ്ധചിത്തോ കാലമകാസി. സോ കതകുസലോപി ദേവലോകം അനുപപജ്ജിത്വാ ഇത്ഥിയാ പടിബദ്ധചിത്തതായ സമുദ്ദമജ്ഝേ വിമാനപേതോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. യസ്സം പന സോ പടിബദ്ധചിത്തോ, സാ ഇത്ഥീ സുവണ്ണഭൂമിഗാമിനിം നാവം അഭിരുയ്ഹ ഗച്ഛതി. അഥ ഖോ സോ പേതോ തം ഇത്ഥിം ഗഹേതുകാമോ നാവായ ഗമനം ഉപരുന്ധി. അഥ വാണിജാ ‘‘കേന നു ഖോ കാരണേന അയം നാവാ ന ഗച്ഛതീ’’തി വീമംസന്താ കാളകണ്ണിസലാകം വിചാരേസും. അമനുസ്സിദ്ധിയാ യാവതതിയം തസ്സാ ഏവ ഇത്ഥിയാ പാപുണി, യസ്സം സോ പടിബദ്ധചിത്തോ. തം ദിസ്വാ വാണിജാ വേളുകലാപം സമുദ്ദേ ഓതാരേത്വാ തസ്സ ഉപരി തം ഇത്ഥിം ഓതാരേസും. ഇത്ഥിയാ ഓതാരിതമത്തായ നാവാ വേഗേന സുവണ്ണഭൂമിം അഭിമുഖാ പായാസി. അമനുസ്സോ തം ഇത്ഥിം അത്തനോ വിമാനം ആരോപേത്വാ തായ സദ്ധിം അഭിരമി.

സാ ഏകം സംവച്ഛരം അതിക്കമിത്വാ നിബ്ബിന്നരൂപാ തം പേതം യാചന്തീ ആഹ – ‘‘അഹം ഇധ വസന്തീ മയ്ഹം സമ്പരായികം അത്ഥം കാതും ന ലഭാമി, സാധു, മാരിസ, മം പാടലിപുത്തമേവ നേഹീ’’തി. സോ തായ യാചിതോ –

൭൯൩. ‘‘ദിട്ഠാ തയാ നിരയാ തിരച്ഛാനയോനി, പേതാ അസുരാ അഥവാപി മാനുസാ ദേവാ;

സയമദ്ദസ കമ്മവിപാകമത്തനോ, നേസ്സാമി തം പാടലിപുത്തമക്ഖതം;

തത്ഥ ഗന്ത്വാ കുസലം കരോഹി കമ്മ’’ന്തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ദിട്ഠാ തയാ നിരയാതി ഏകച്ചേ പച്ചേകനിരയാപി തയാ ദിട്ഠാ. തിരച്ഛാനയോനീതി മഹാനുഭാവാ നാഗസുപണ്ണാദിതിരച്ഛാനാപി ദിട്ഠാ തയാതി യോജനാ. പേതാതി ഖുപ്പിപാസാദിഭേദാ പേതാ. അസുരാതി കാലകഞ്ചികാദിഭേദാ അസുരാ. ദേവാതി ഏകച്ചേ ചാതുമഹാരാജികാ ദേവാ. സോ കിര അത്തനോ ആനുഭാവേന അന്തരന്തരാ തം ഗഹേത്വാ പച്ചേകനിരയാദികേ ദസ്സേന്തോ വിചരതി, തേന ഏവമാഹ. സയമദ്ദസ കമ്മവിപാകമത്തനോതി നിരയാദികേ വിസേസതോ ഗന്ത്വാ പസ്സന്തീ സയമേവ അത്തനാ കതകമ്മാനം വിപാകം പച്ചക്ഖതോ അദ്ദസ അദക്ഖി. നേസ്സാമി തം പാടലിപുത്തമക്ഖതന്തി ഇദാനാഹം തം അക്ഖതം കേനചി അപരിക്ഖതം മനുസ്സരൂപേനേവ പാടലിപുത്തം നയിസ്സാമി. ത്വം പന തത്ഥ ഗന്ത്വാ കുസലം കരോഹി കമ്മം, കമ്മവിപാകസ്സ പച്ചക്ഖതോ ദിട്ഠത്താ യുത്തപയുത്താ പുഞ്ഞനിരതാ ഹോഹീതി അത്ഥോ.

അഥ സാ ഇത്ഥീ തസ്സ വചനം സുത്വാ അത്തമനാ –

൭൯൪. ‘‘അത്ഥകാമോസി മേ യക്ഖ, ഹിതകാമോസി ദേവതേ;

കരോമി തുയ്ഹം വചനം, ത്വംസി ആചരിയോ മമ.

൭൯൫. ‘‘ദിട്ഠാ മയാ നിരയാ തിരച്ഛാനയോനി, പേതാ അസുരാ അഥവാപി മാനുസാ ദേവാ;

സയമദ്ദസം കമ്മവിപാകമത്തനോ, കാഹാമി പുഞ്ഞാനി അനപ്പകാനീ’’തി. –

ഗാഥമാഹ.

അഥ സോ പേതോ തം ഇത്ഥിം ഗഹേത്വാ ആകാസേന ഗന്ത്വാ പാടലിപുത്തനഗരസ്സ മജ്ഝേ ഠപേത്വാ പക്കാമി. അഥസ്സാ ഞാതിമിത്താദയോ തം ദിസ്വാ ‘‘മയം പുബ്ബേ സമുദ്ദേ പക്ഖിത്താ മതാതി അസ്സുമ്ഹ. സാ അയം ദിട്ഠാ വത, ഭോ, സോത്ഥിനാ ആഗതാ’’തി അഭിനന്ദമാനാ സമാഗന്ത്വാ തസ്സാ പവത്തിം പുച്ഛിംസു. സാ തേസം ആദിതോ പട്ഠായ അത്തനാ ദിട്ഠം അനുഭൂതഞ്ച സബ്ബം കഥേസി. സാവത്ഥിവാസിനോപി ഖോ തേ വാണിജാ അനുക്കമേന സാവത്ഥിം ഉപഗതകാലേ സത്ഥു സന്തികം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നാ തം പവത്തിം ഭഗവതോ ആരോചേസും. ഭഗവാ തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ ചതുന്നം പരിസാനം ധമ്മം ദേസേസി. തം സുത്വാ മഹാജനോ സംവേഗജാതോ ദാനാദികുസലധമ്മനിരതോ അഹോസീതി.

പാടലിപുത്തപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.