൮. ഗോണപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

കിം നു ഉമ്മത്തരൂപോ വാതി ഇദം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ അഞ്ഞതരം മതപിതികം കുടുമ്ബികം ആരബ്ഭ കഥേസി. സാവത്ഥിയം കിര അഞ്ഞതരസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ പിതാ കാലമകാസി. സോ പിതു മരണേന സോകസന്തത്തഹദയോ രോദമാനോ ഉമ്മത്തകോ പിയ വിചരന്തോ യം യം പസ്സതി, തം തം പുച്ഛതി – ‘‘അപി മേ പിതരം പസ്സിത്ഥാ’’തി? ന കോചി തസ്സ സോകം വിനോദേതും അസക്ഖി. തസ്സ പന ഹദയേ ഘടേ പദീപോ വിയ സോതാപത്തിഫലസ്സ ഉപനിസ്സയോ പജ്ജലതി.

സത്ഥാ പച്ചൂസസമയേ ലോകം ഓലോകേന്തോ തസ്സ സോതാപത്തിഫലസ്സ ഉപനിസ്സയം ദിസ്വാ ‘‘ഇമസ്സ അതീതകാരണം ആഹരിത്വാ സോകം വൂപസമേത്വാ സോതാപത്തിഫലം ദാതും വട്ടതീ’’തി ചിന്തേത്വാ പുനദിവസേ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ പച്ഛാസമണം അനാദായ തസ്സ ഘരദ്വാരം അഗമാസി. സോ ‘‘സത്ഥാ ആഗതോ’’തി സുത്വാ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം ഗേഹം പവേസേത്വാ സത്ഥരി പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസിന്നേ സയം ഭഗവന്തം വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസിന്നോ ‘‘കിം, ഭന്തേ, മയ്ഹം പിതു ഗതട്ഠാനം ജാനാഥാ’’തി ആഹ. അഥ നം സത്ഥാ, ‘‘ഉപാസക, കിം ഇമസ്മിം അത്തഭാവേ പിതരം പുച്ഛസി, ഉദാഹു അതീതേ’’തി ആഹ. സോ തം വചനം സുത്വാ ‘‘ബഹൂ കിര മയ്ഹം പിതരോ’’തി തനുഭൂതസോകോ ഥോകം മജ്ഝത്തതം പടിലഭി. അഥസ്സ സത്ഥാ സോകവിനോദനം ധമ്മകഥം കത്വാ അപഗതസോകം കല്ലചിത്തം വിദിത്വാ സാമുക്കംസികായ ധമ്മദേസനായ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠാപേത്വാ വിഹാരം അഗമാസി.

അഥ ഭിക്ഖൂ ധമ്മസഭായം കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘പസ്സഥ, ആവുസോ, ബുദ്ധാനുഭാവം, തഥാ സോകപരിദേവസമാപന്നോ ഉപാസകോ ഖണേനേവ ഭഗവതാ സോതാപത്തിഫലേ വിനീതോ’’തി. സത്ഥാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ പഞ്ഞത്തവരബുദ്ധാസനേ നിസിന്നോ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛി. ഭിക്ഖൂ തമത്ഥം ഭഗവതോ ആരോചേസും. സത്ഥാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ മയാ ഇമസ്സ സോകോ അപനീതോ, പുബ്ബേപി അപനീതോയേവാ’’തി വത്വാ തേഹി യാചിതോ അതീതം ആഹരി.

അതീതേ ബാരാണസിയം അഞ്ഞതരസ്സ ഗഹപതികസ്സ പിതാ കാലമകാസി. സോ പിതു മരണേന സോകപരിദേവസമാപന്നോ അസ്സുമുഖോ രത്തക്ഖോ കന്ദന്തോ ചിതകം പദക്ഖിണം കരോതി. തസ്സ പുത്തോ സുജാതോ നാമ കുമാരോ പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ ബുദ്ധിസമ്പന്നോ പിതുസോകവിനയനൂപായം ചിന്തേന്തോ ഏകദിവസം ബഹിനഗരേ ഏകം മതഗോണം ദിസ്വാ തിണഞ്ച പാനീയഞ്ച ആഹരിത്വാ തസ്സ പുരതോ ഠപേത്വാ ‘‘ഖാദ, ഖാദ, പിവ, പിവാ’’തി വദന്തോ അട്ഠാസി. ആഗതാഗതാ തം ദിസ്വാ ‘‘സമ്മ സുജാത, കിം ഉമ്മത്തകോസി, യോ ത്വം മതസ്സ ഗോണസ്സ തിണോദകം ഉപനേസീ’’തി വദന്തി? സോ ന കിഞ്ചി പടിവദതി. മനുസ്സാ തസ്സ പിതു സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘പുത്തോ തേ ഉമ്മത്തകോ ജാതോ, മതഗോണസ്സ തിണോദകം ദേതീ’’തി ആഹംസു. തം സുത്വാ ച കുടുമ്ബികസ്സ പിതരം ആരബ്ഭ ഠിതോ സോകോ അപഗതോ. സോ ‘‘മയ്ഹം കിര പുത്തോ ഉമ്മത്തകോ ജാതോ’’തി സംവേഗപ്പത്തോ വേഗേന ഗന്ത്വാ ‘‘നനു ത്വം, താത സുജാത, പണ്ഡിതോ ബ്യത്തോ ബുദ്ധിസമ്പന്നോ, കസ്മാ മതഗോണസ്സ തിണോദകം ദേസീ’’തി ചോദേന്തോ –

൪൬. ‘‘കിം നു ഉമ്മത്തരൂപോവ, ലായിത്വാ ഹരിതം തിണം;

ഖാദ ഖാദാതി ലപസി, ഗതസത്തം ജരഗ്ഗവം.

൪൭. ‘‘ന ഹി അന്നേന പാനേന, മതോ ഗോണോ സമുട്ഠഹേ;

ത്വംസി ബാലോ ച ദുമ്മേധോ, യഥാ തഞ്ഞോവ ദുമ്മതീ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ കിം നൂതി പുച്ഛാവചനം. ഉമ്മത്തരൂപോവാതി ഉമ്മത്തകസഭാവോ വിയ ചിത്തക്ഖേപം പത്തോ വിയ. ലായിത്വാതി ലവിത്വാ. ഹരിതം തിണന്തി അല്ലതിണം. ലപസി വിലപസി. ഗതസത്തന്തി വിഗതജീവിതം. ജരഗ്ഗവന്തി ബലിബദ്ദം ജിണ്ണഗോണം. അന്നേന പാനേനാതി തയാ ദിന്നേന ഹരിതതിണേന വാ പാനീയേന വാ. മതോ ഗോണോ സമുട്ഠഹേതി കാലകതോ ഗോണോ ലദ്ധജീവിതോ ഹുത്വാ ന ഹി സമുട്ഠഹേയ്യ. ത്വംസി ബാലോ ച ദുമ്മേധോതി ത്വം ബാല്യയോഗതോ ബാലോ, മേധാസങ്ഖാതായ പഞ്ഞായ അഭാവതോ ദുമ്മേധോ അസി. യഥാ തഞ്ഞോവ ദുമ്മതീതി യഥാ തം അഞ്ഞോപി നിപ്പഞ്ഞോ വിപ്പലപേയ്യ, ഏവം ത്വം നിരത്ഥകം വിപ്പലപസീതി അത്ഥോ. യഥാ തന്തി നിപാതമത്തം.

തം സുത്വാ സുജാതോ പിതരം സഞ്ഞാപേതും അത്തനോ അധിപ്പായം പകാസേന്തോ –

൪൮. ‘‘ഇമേ പാദാ ഇദം സീസം, അയം കായോ സവാലധി;

നേത്താ തഥേവ തിട്ഠന്തി, അയം ഗോണോ സമുട്ഠഹേ.

൪൯. ‘‘നായ്യകസ്സ ഹത്ഥപാദാ, കായോ സീസഞ്ച ദിസ്സതി;

രുദം മത്തികഥൂപസ്മിം, നനു ത്വഞ്ഞേവ ദുമ്മതീ’’തി. –

ഗാഥാദ്വയം അഭാസി. തസ്സത്ഥോ – ഇമസ്സ ഗോണസ്സ ഇമേ ചത്താരോ പാദാ, ഇദം സീസം, സഹ വാലധിനാ വത്തതീതി സവാലധി അയം കായോ. ഇമാനി ച നേത്താ നയനാനി യഥാ മരണതോ പുബ്ബേ, തഥേവ അഭിന്നസണ്ഠാനാനി തിട്ഠന്തി. അയം ഗോണോ സമുട്ഠഹേതി ഇമസ്മാ കാരണാ അയം ഗോണോ സമുട്ഠഹേയ്യ സമുത്തിട്ഠേയ്യാതി മമ ചിത്തം ഭവേയ്യ. ‘‘മഞ്ഞേ ഗോണോ സമുട്ഠഹേ’’തി കേചി പഠന്തി, തേന കാരണേന അയം ഗോണോ സഹസാപി കായം സമുട്ഠഹേയ്യാതി അഹം മഞ്ഞേയ്യം, ഏവം മേ മഞ്ഞനാ സമ്ഭവേയ്യാതി അധിപ്പായോ. അയ്യകസ്സ പന മയ്ഹം പിതാമഹസ്സ ന ഹത്ഥപാദാ കായോ സീസം ദിസ്സതി, കേവലം പന തസ്സ അട്ഠികാനി പക്ഖിപിത്വാ കതേ മത്തികാമയേ ഥൂപേ രുദന്തോ സതഗുണേന സഹസ്സഗുണേന, താത, ത്വഞ്ഞേവ ദുമ്മതി നിപ്പഞ്ഞോ, ഭിജ്ജനധമ്മാ സങ്ഖാരാ ഭിജ്ജന്തി, തത്ഥ വിജാനതം കാ പരിദേവനാതി പിതു ധമ്മം കഥേസി.

തം സുത്വാ ബോധിസത്തസ്സ പിതാ ‘‘മമ മുത്തോ പണ്ഡിതോ മം സഞ്ഞാപേതും ഇമം കമ്മം അകാസീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘താത സുജാത, ‘സബ്ബേപി സത്താ മരണധമ്മാ’തി അഞ്ഞാതമേതം, ഇതോ പട്ഠായ ന സോചിസ്സാമി, സോകഹരണസമത്ഥേന നാമ മേധാവിനാ താദിസേനേവ ഭവിതബ്ബ’’ന്തി പുത്തം പസംസന്തോ –

൫൦. ‘‘ആദിത്തം വത മം സന്തം, ഘതസിത്തംവ പാവകം;

വാരിനാ വിയ ഓസിഞ്ചം, സബ്ബം നിബ്ബാപയേ ദരം.

൫൧. ‘‘അബ്ബഹീ വത മേ സല്ലം, സോകം ഹദയനിസ്സിതം;

യോ മേ സോകപരേതസ്സ, പിതുസോകം അപാനുദി.

൫൨. ‘‘സ്വാഹം അബ്ബൂള്ഹസല്ലോസ്മി, സീതിഭൂതോസ്മി നിബ്ബുതോ;

ന സോചാമി ന രോദാമി, തവ സുത്വാന മാണവ.

൫൩. ‘‘ഏവം കരോന്തി സപ്പഞ്ഞാ, യേ ഹോന്തി അനുകമ്പകാ;

വിനിവത്തയന്തി സോകമ്ഹാ, സുജാതോ പിതരം യഥാ’’തി. –

ചതസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി. തത്ഥ ആദിത്തന്തി സോകഗ്ഗിനാ ആദിത്തം ജലിതം. സന്തന്തി സമാനം. പാവകന്തി അഗ്ഗി. വാരിനാ വിയ ഓസിഞ്ചന്തി ഉദകേന അവസിഞ്ചന്തോ വിയ. സബ്ബം നിബ്ബാപയേ ദരന്തി സബ്ബം മേ ചിത്തദരഥം നിബ്ബാപേസി. അബ്ബഹീ വതാതി നീഹരി വത. സല്ലന്തി സോകസല്ലം. ഹദയനിസ്സിതന്തി ചിത്തസന്നിസ്സിതസല്ലഭൂതം. സോകപരേതസ്സാതി സോകേന അഭിഭൂതസ്സ. പിതുസോകന്തി പിതരം ആരബ്ഭ ഉപ്പന്നം സോകം. അപാനുദീതി അപനേസി. തവ സുത്വാന മാണവാതി, കുമാര, തവ വചനം സുത്വാ ഇദാനി പന ന സോചാമി ന രോദാമി. സുജാതോ പിതരം യഥാതി യഥാ അയം സുജാതോ അത്തനോ പിതരം സോകതോ വിനിവത്തേസി, ഏവം അഞ്ഞേപി യേ അനുകമ്പകാ അനുഗ്ഗണ്ഹസീലാ ഹോന്തി, തേ സപ്പഞ്ഞാ ഏവം കരോന്തി പിതൂനം അഞ്ഞേസഞ്ച ഉപകാരം കരോന്തീതി അത്ഥോ.

മാണവസ്സ വചനം സുത്വാ പിതാ അപഗതസോകോ ഹുത്വാ സീസം നഹായിത്വാ ഭുഞ്ജിത്വാ കമ്മന്തേ പവത്തേത്വാ കാലം കത്വാ സഗ്ഗപരായണോ അഹോസി. സത്ഥാ ഇമം ധമ്മദേസനം ആഹരിത്വാ തേസം ഭിക്ഖൂനം സച്ചാനി പകാസേസി, സച്ചപരിയോസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീസു പതിട്ഠഹിംസു. തദാ സുജാതോ ലോകനാഥോ അഹോസീതി.

ഗോണപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.