൬. പഞ്ചപുത്തഖാദകപേതിവത്ഥുവണ്ണനാ

നഗ്ഗാ ദുബ്ബണ്ണരൂപാസീതി ഇദം സത്ഥരി സാവത്ഥിയം വിഹരന്തേ പഞ്ചപുത്തഖാദകപേതിം ആരബ്ഭ വുത്തം. സാവത്ഥിയാ കിര അവിദൂരേ ഗാമകേ അഞ്ഞതരസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഭരിയാ വഞ്ഝാ അഹോസി. തസ്സ ഞാതകാ ഏതദവോചും – ‘‘തവ പജാപതി വഞ്ഝാ, അഞ്ഞം തേ കഞ്ഞം ആനേമാ’’തി. സോ തസ്സോ ഭരിയായ സിനേഹേന ന ഇച്ഛി. അഥസ്സ ഭരിയാ തം പവത്തിം സുത്വാ സാമികം ഏവമാഹ – ‘‘സാമി, അഹം വഞ്ഝാ, അഞ്ഞാ കഞ്ഞാ ആനേതബ്ബാ, മാ തേ കുലവംസോ ഉപച്ഛിജ്ജീ’’തി. സോ തായ നിപ്പീളിയമാനോ അഞ്ഞം കഞ്ഞം ആനേസി. സാ അപരേന സമയേന ഗബ്ഭിനീ അഹോസി. വഞ്ഝിത്ഥീ – ‘‘അയം പുത്തം ലഭിത്വാ ഇമസ്സ ഗേഹസ്സ ഇസ്സരാ ഭവിസ്സതീ’’തി ഇസ്സാപകതാ തസ്സാ ഗബ്ഭപാതനൂപായം പരിയേസന്തീ അഞ്ഞതരം പരിബ്ബാജികം അന്നപാനാദീഹി സങ്ഗണ്ഹിത്വാ തായ തസ്സാ ഗബ്ഭപാതനം ദാപേസി. സാ ഗബ്ഭേ പതിതേ അത്തനോ മാതുയാ ആരോചേസി, മാതാ അത്തനോ ഞാതകേ സമോധാനേത്വാ തമത്ഥം നിവേദേസി. തേ വഞ്ഝിത്ഥിം ഏതദവോചും – ‘‘തയാ ഇമിസ്സാ ഗബ്ഭോ പാതിതോ’’തി? ‘‘നാഹം പാതേമീ’’തി. ‘‘സചേ തയാ ഗബ്ഭോ ന പാതിതോ, സപഥം കരോഹീ’’തി. ‘‘സചേ മയാ ഗബ്ഭോ പാതിതോ, ദുഗ്ഗതിപരായണാ ഖുപ്പിപാസാഭിഭൂതാ സായം പാതം പഞ്ച പഞ്ച പുത്തേ വിജായിത്വാ ഖാദിത്വാ തിത്തിം ന ഗച്ഛേയ്യം, നിച്ചം ദുഗ്ഗന്ധാ മക്ഖികാപരികിണ്ണാ ച ഭവേയ്യ’’ന്തി മുസാ വത്വാ സപഥം അകാസി. സാ നചിരസ്സേവ കാലം കത്വാ തസ്സേവ ഗാമസ്സ അവിദൂരേ ദുബ്ബണ്ണരൂപാ പേതീ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി.

തദാ ജനപദേ വുത്ഥവസ്സാ അട്ഠ ഥേരാ സത്ഥു ദസ്സനത്ഥം സാവത്ഥിം ആഗച്ഛന്താ തസ്സ ഗാമസ്സ അവിദൂരേ ഛായൂദകസമ്പന്നേ അരഞ്ഞട്ഠാനേ വാസം ഉപഗച്ഛിംസു. അഥ സാ പേതീ ഥേരാനം അത്താനം ദസ്സേസി. തേസു സങ്ഘത്ഥേരോ തം പേതിം –

൨൬. ‘‘നഗ്ഗാ ദുബ്ബണ്ണരൂപാസി, ദുഗ്ഗന്ധാ പൂതി വായസി;

മക്ഖികാഹി പരികിണ്ണാ, കാ നു ത്വം ഇധ തിട്ഠസീ’’തി. –

ഗാഥായ പടിപുച്ഛി. തത്ഥ നഗ്ഗാതി നിച്ചോളാ. ദുബ്ബണ്ണരൂപാസീതി ണവിരൂപാ അതിവിയ ബീഭച്ഛരൂപേന സമന്നാഗതാ അസി. ദുഗ്ഗന്ധാതി അനിട്ഠഗന്ധാ. പൂതി വായസീതി സരീരതോ കുണപഗന്ധം വായസി. മക്ഖികാഹി പരികിണ്ണാതി നീലമക്ഖികാഹി സമന്തതോ ആകിണ്ണാ. കാ നു ത്വം ഇധ തിട്ഠസീതി കാ നാമ ഏവരൂപാ ഇമസ്മിം ഠാനേ തിട്ഠസി, ഇതോ ചിതോ ച വിചരസീതി അത്ഥോ.

അഥ സാ പേതീ മഹാഥേരേന ഏവം പുട്ഠാ അത്താനം പകാസേന്തീ സത്താനം സംവേഗം ജനേന്തീ –

൨൭. ‘‘അഹം ഭദന്തേ പേതീമ്ഹി, ദുഗ്ഗതാ യമലോകികാ;

പാപകമ്മം കരിത്വാന, പേതലോകം ഇതോ ഗതാ.

൨൮. ‘‘കാലേന പഞ്ച പുത്താനി, സായം പഞ്ച പുനാപരേ;

വിജായിത്വാന ഖാദാമി, തേപി നാ ഹോന്തി മേ അലം.

൨൯. ‘‘പരിഡയ്ഹതി ധൂമായതി, ഖുദായ ഹദയം മമ;

പാനീയം ന ലഭേ പാതും, പസ്സ മം ബ്യസനം ഗത’’ന്തി. –

ഇമാ തിസ്സോ ഗാഥാ അഭാസി.

൨൭. തത്ഥ ഭദന്തേതി ഥേരം ഗാരവേന ആലപതി. ദുഗ്ഗതാതി ദുഗ്ഗതിം ഗതാ. യമലോകികാതി ‘‘യമലോകോ’’തി ലദ്ധനാമേ പേതലോകേ തത്ഥ പരിയാപന്നഭാവേന വിദിതാ. ഇതോ ഗതാതി ഇതോ മനുസ്സലോകതോ പേതലോകം ഉപപജ്ജനവസേന ഗതാ, ഉപപന്നാതി അത്ഥോ.

൨൮. കാലേനാതി രത്തിയാ വിഭാതകാലേ. ഭുമ്മത്ഥേ ഹി ഏതം കരണവചനം. പഞ്ച പുത്താനീതി പഞ്ച പുത്തേ. ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന ഹേതം വുത്തം. സായം പഞ്ച പുനാപരേതി സായന്ഹകാലേ പുന അപരേ പഞ്ച പുത്തേ ഖാദാമീതി യോജനാ. വിജായിത്വാനാതി ദിവസേ ദിവസേ ദസ ദസ പുത്തേ വിജായിത്വാ. തേപി നാ ഹോന്തി മേ അലന്തി തേപി ദസപുത്താ ഏകദിവസം മയ്ഹം ഖുദായ പടിഘാതായ അഹം പരിയത്താ ന ഹോന്തി. ഗാഥാസുഖത്ഥഞ്ഹേത്ഥ നാ-ഇതി ദീഘം കത്വാ വുത്തം.

൨൯. പരിഡയ്ഹതി ധൂമായതി ഖുദായ ഹദയം മമാതി ഖുദായ ജിഘച്ഛായ ബാധിയമാനായ മമ ഹദയപദേസോ ഉദരഗ്ഗിനാ പരിസമന്തതോ ഝായതി ധൂമായതി സന്തപ്പതി. പാനീയം ന ലഭേ പാതുന്തി പിപാസാഭിഭൂതാ തത്ഥ തത്ഥ വിചരന്തീ പാനീയമ്പി പാതും ന ലഭാമി. പസ്സ മം ബ്യസനം ഗതന്തി പേതൂപപത്തിയാ സാധാരണം അസാധാരണഞ്ച ഇമം ഈദിസം ബ്യസനം ഉപഗതം മം പസ്സ, ഭന്തേതി അത്തനാ അനുഭവിയമാനം ദുക്ഖം ഥേരസ്സ പവേദേസി.

തം സുത്വാ ഥേരോ തായ കതകമ്മം പുച്ഛന്തോ –

൩൦. ‘‘കിം നു കായേന വാചായ, മനസാ ദുക്കടം കതം;

കിസ്സ കമ്മവിപാകേന, പുത്തമംസാനി ഖാദസീ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ദുക്കടന്തി ദുച്ചരിതം. കിസ്സ കമ്മവിപാകേനാതി കീദിസസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന, കിം പാണാതിപാതസ്സ, ഉദാഹു അദിന്നാദാനാദീസു അഞ്ഞതരസ്സാതി അത്ഥോ. ‘‘കേന കമ്മവിപാകേനാ’’തി കേചി പഠന്തി.

അഥ സാ പേതീ അത്തനാ കതകമ്മം ഥേരസ്സ കഥേന്തീ –

൩൧. ‘‘സപതീ മേ ഗബ്ഭിനീ ആസി, തസ്സാ പാപം അചേതയിം;

സാഹം പദുട്ഠമനസാ, അകരിം ഗബ്ഭപാതനം.

൩൨. ‘‘തസ്സ ദ്വേമാസികോ ഗബ്ഭോ, ലോഹിതഞ്ഞേവ പഗ്ഘരി;

തദസ്സാ മാതാ കുപിതാ, മയ്ഹം ഞാതീ സമാനയി;

സപഥഞ്ച മം അകാരേസി, പരിഭാസാപയീ ച മം.

൩൩. ‘‘സാഹം ഘോരഞ്ച സപഥം, മുസാവാദം അഭാസിസം;

‘പുത്തമംസാനി ഖാദാമി, സചേ തം പകതം മയാ’.

൩൪. ‘‘തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകേന, മുസാവാദസ്സ ചൂഭയം;

പുത്തമംസാനി ഖാദാമി, പുബ്ബലോഹിതമക്ഖിതാ’’തി. – ഗാഥായോ അഭാസി;

൩൧-൩൨. തത്ഥ സപതീതി സമാനപതികാ ഇത്ഥീ വുച്ചതി. തസ്സാ പാപം അചേതയിന്തി തസ്സ സപതിയാ പാപം ലുദ്ദകം കമ്മം അചേതയിം. പദുട്ഠമനസാതി പദുട്ഠചിത്താ, പദുട്ഠേന വാ മനസാ. ദ്വേമാസികോതി ദ്വേമാസജാതോ പതിട്ഠിതോ ഹുത്വാ ദ്വേമാസികാ. ലോഹിതഞ്ഞേവ പഗ്ഘരീതി വിപജ്ജമാനോ രുഹിരഞ്ഞേവ ഹുത്വാ വിസ്സന്ദി. തദസ്സാ മാതാ കുപിതാ, മയ്ഹം ഞാതീ സമാനയീതി തദാ അസ്സാ സപതിയാ മാതാ മയ്ഹം കുപിതാ അത്തനോ ഞാതകേ സമോധാനേസി. ‘‘തതസ്സാ’’തി വാ പാഠോ, തതോ അസ്സാതി പദവിഭാഗോ.

൩൩-൩൪. സപഥന്തി സപനം. പരിഭാസാപയീതി ഭയേന തജ്ജാപേസി. സപഥം മുസാവാദം അഭാസിസന്തി ‘‘സചേ തം മയാ കതം, ഈദിസീ ഭവേയ്യ’’ന്തി കതമേവ പാപം അകതം കത്വാ ദസ്സേന്തീ മുസാവാദം അഭൂതം സപഥം അഭാസിം. മുത്തമംസാനി ഖാദാമി, സചേതം പകതം മയാതി ഇദം തദാ സപഥസ്സ കതാകാരദസ്സനം. യദി ഏതം ഗബ്ഭപാതനപാപം മയാ കതം, ആയതിം പുനബ്ഭവാഭിനിബ്ബത്തിയം മയ്ഹം പുത്തമംസാനിയേവ ഖാദേയ്യന്തി അത്ഥോ. തസ്സ കമ്മസ്സാതി തസ്സ ഗബ്ഭപാതനവസേന പകതസ്സ പാണാതിപാതകമ്മസ്സ. മുസാവാദസ്സ ചാതി മുസാവാദകമ്മസ്സ ച. ഉഭയന്തി ഉഭയസ്സപി കമ്മസ്സ ഉഭയേന വിപാകേന. കരണത്ഥേ ഹി ഇദം പച്ചത്തവചനം. പുബ്ബലോഹിതമക്ഖിതാതി പസവനവസേന പരിഭിജ്ജനവസേന ച പുബ്ബേന ച ലോഹിതേന ച മക്ഖിതാ ഹുത്വാ പുത്തമംസാനി ഖാദാമീതി യോജനാ.

ഏവം സാ പേതീ അത്തനോ കമ്മവിപാകം പവേദേത്വാ പുന ഥേരേ ഏവമാഹ – ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഇമസ്മിംയേവ ഗാമേ അസുകസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഭരിയാ ഇസ്സാപകതാ ഹുത്വാ പാപകമ്മം കത്വാ ഏവം പേതയോനിയം നിബ്ബത്താ. സാധു, ഭന്തേ, തസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഗേഹം ഗച്ഛഥ, സോ തുമ്ഹാകം ദാനം ദസ്സതി, തം ദക്ഖിണം മയ്ഹം ഉദ്ദിസാപേയ്യാഥ, ഏവം മേ ഇതോ പേതലോകതോ മുത്തി ഭവിസ്സതീ’’തി. ഥേരാ തം സുത്വാ തം അനുകമ്പമാനാ ഉല്ലുമ്പനസഭാവസണ്ഠിതാ തസ്സ കുടുമ്ബികസ്സ ഗേഹം പിണ്ഡായ പവിസിംസു. കുടമ്ബികോ ഥേരേ ദിസ്വാ സഞ്ജാതപ്പസാദോ പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ പത്താനി ഗഹേത്വാ ഥേരേ ആസനേസു നിസീദാപേത്വാ പണീതേന ആഹാരേന ഭോജേതും ആരഭി. ഥേരാ തം പവത്തിം കുടുമ്ബികസ്സ ആരോചേത്വാ തം ദാനം തസ്സാ പേതിയാ ഉദ്ദിസാപേസും. തങ്ഖണഞ്ഞേവ ച സാ പേതീ തതോ ദുക്ഖതോ അപേതാ ഉളാരസമ്പത്തിം പടിലഭിത്വാ രത്തിയം കുടുമ്ബികസ്സ അത്താനം ദസ്സേസി. അഥ ഥേരാ അനുക്കമേന സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ ഭഗവതോ തമത്ഥം ആരോചേസും. ഭഗവാ ച തമത്ഥം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ സമ്പത്തപരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. ദേസനാവസാനേ മഹാജനോ പടിലദ്ധസംവേഗോ ഇസ്സാമച്ഛേരതോ പടിവിരമി. ഏവം സാ ദേസനാ മഹാജനസ്സ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

പഞ്ചപുത്തഖാദകപേതിവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.