൪. പിട്ഠധീതലികപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

യം കിഞ്ചാരമ്മണം കത്വാതി ഇദം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം ജേതവനേ വിഹരന്തോ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിനോ ദാനം ആരബ്ഭ കഥേസി. അനാഥപിണ്ഡികസ്സ കിര ഗഹപതിനോ ധീതു ധീതായ ദാരികായ ധാതി പിട്ഠധീതലികം അദാസി ‘‘അയം തേ ധീതാ, ഇമം ഗഹേത്വാ കീളസ്സൂ’’തി. സാ തത്ഥ ധീതുസഞ്ഞം ഉപ്പാദേസി. അഥസ്സാ ഏകദിവസം തം ഗഹേത്വാ കീളന്തിയാ പമാദേന പതിത്വാ ഭിജ്ജി. തതോ ദാരികാ ‘‘മമ ധീതാ മതാ’’തി പരോദി. തം രോദന്തിം കോചിപി ഗേഹജനോ സഞ്ഞാപേതും നാസക്ഖി. തസ്മിഞ്ച സമയേ സത്ഥാ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ഗഹപതിനോ ഗേഹേ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസിന്നോ ഹോതി, മഹാസേട്ഠി ച ഭഗവതോ സമീപേ നിസിന്നോ അഹോസി. ധാതി തം ദാരികം ഗഹേത്വാ സേട്ഠിസ്സ സന്തികം അഗമാസി. സേട്ഠി തം ദിസ്വാ ‘‘കിസ്സായം ദാരികാ രോദതീ’’തി ആഹ. ധാതി തം പവത്തിം സേട്ഠിസ്സ ആരോചേസി. സേട്ഠി തം ദാരികം അങ്കേ നിസീദാപേത്വാ ‘‘തവ ധീതുദാനം ദസ്സാമീ’’തി സഞ്ഞാപേത്വാ സത്ഥു ആരോചേസി – ‘‘ഭന്തേ, മമ നത്തുധീതരം പിട്ഠധീതലികം ഉദ്ദിസ്സ ദാനം ദാതുകാമോ, തം മേ പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം സ്വാതനായ അധിവാസേഥാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന.

അഥ ഭഗവാ ദുതിയദിവസേ പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം സേട്ഠിസ്സ ഘരം ഗന്ത്വാ ഭത്തകിച്ചം കത്വാ അനുമോദനം കരോന്തോ –

൧൦. ‘‘യം കിഞ്ചാരമ്മണം കത്വാ, ദജ്ജാ ദാനം അമച്ഛരീ;

പുബ്ബപേതേ ച ആരബ്ഭ, അഥ വാ വത്ഥുദേവതാ.

൧൧. ‘‘ചത്താരോ ച മഹാരാജേ, ലോകപാലേ യസസ്സിനേ;

കുവേരം ധതരട്ഠഞ്ച, വിരൂപക്ഖം വിരൂള്ഹകം;

തേ ചേവ പൂജിതാ ഹോന്തി, ദായകാ ച അനിപ്ഫലാ.

൧൨. ‘‘ന ഹി രുണ്ണം വാ സോകോ വാ, യാ ചഞ്ഞാ പരിദേവനാ;

ന തം പേതസ്സ അത്ഥായ, ഏവം തിട്ഠന്തി ഞാതയോ.

൧൩. ‘‘അയഞ്ച ഖോ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, സങ്ഘമ്ഹി സുപ്പതിട്ഠിതാ;

ദീഘരത്തം ഹിതായസ്സ, ഠാനസോ ഉപകപ്പതീ’’തി. – ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി;

൧൦. തത്ഥ യം കിഞ്ചാരമ്മണം കത്വാതി മങ്ഗലാദീസു അഞ്ഞതരം യം കിഞ്ചി ആരബ്ഭ ഉദ്ദിസ്സ. ദജ്ജാതി ദദേയ്യ. അമച്ഛരീതി അത്തനോ സമ്പത്തിയാ പരേഹി സാധാരണഭാവാസഹനലക്ഖണസ്സ മച്ഛേരസ്സ അഭാവതോ അമച്ഛരീ, പരിച്ചാഗസീലോ മച്ഛരിയലോഭാദിചിത്തമലം ദൂരതോ കത്വാ ദാനം ദദേയ്യാതി അധിപ്പായോ. പുബ്ബപേതേ ച ആരബ്ഭാതി പുബ്ബകേപി പേതേ ഉദ്ദിസ്സ. വത്ഥുദേവതാതി ഘരവത്ഥുആദീസു അധിവത്ഥാ ദേവതാ ആരബ്ഭാതി യോജനാ. അഥ വാതി ഇമിനാ അഞ്ഞേപി ദേവമനുസ്സാദികേ യേ കേചി ആരബ്ഭ ദാനം ദദേയ്യാതി ദസ്സേതി.

൧൧. തത്ഥ ദേവേസു താവ ഏകച്ചേ പാകടേ ദേവേ ദസ്സേന്തോ ‘‘ചത്താരോ ച മഹാരാജേ’’തി വത്വാ പുന തേ നാമതോ ഗണ്ഹന്തോ ‘‘കുവേര’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ കുവേരന്തി വേസ്സവണം. ധതരട്ഠന്തിആദീനി സേസാനം തിണ്ണം ലോകപാലാനം നാമാനി. തേ ചേവ പൂജിതാ ഹോന്തീതി തേ ച മഹാരാജാനോ പുബ്ബപേതവത്ഥുദേവതായോ ച ഉദ്ദിസനകിരിയായ പടിമാനികാ ഹോന്തി. ദായകാ ച അനിപ്ഫലാതി യേ ദാനം ദേന്തി, തേ ദായകാ ച പരേസം ഉദ്ദിസനമത്തേന ന നിപ്ഫലാ, അത്തനോ ദാനഫലസ്സ ഭാഗിനോ ഏവ ഹോന്തി.

൧൨. ഇദാനി ‘‘യേ അത്തനോ ഞാതീനം മരണേന രോദന്തി പരിദേവന്തി സോചന്തി, തേസം തം നിരത്ഥകം, അത്തപരിതാപനമത്തമേവാ’’തി ദസ്സേതും ‘‘ന ഹി രുണ്ണം വാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ രുണ്ണന്തി രുദിതം അസ്സുമോചനം ന ഹി കാതബ്ബന്തി വചനസേസോ. സോകോതി സോചനം ചിത്തസന്താപോ, അന്തോനിജ്ഝാനന്തി അത്ഥോ. യാ ചഞ്ഞാ പരിദേവനാതി യാ ച രുണ്ണസോകതോ അഞ്ഞാ പരിദേവനാ, ‘‘കഹം ഏകപുത്തകാ’’തിആദിവാചാവിപ്പലാപോ, സോപി ന കാതബ്ബോതി അത്ഥോ. സബ്ബത്ഥ വാ-സദ്ദോ വികപ്പനത്ഥോ. ന തം പേതസ്സ അത്ഥായാതി യസ്മാ രുണ്ണം വാ സോകോ വാ പരിദേവനാ വാതി സബ്ബമ്പി തം പേതസ്സ കാലകതസ്സ അത്ഥായ ഉപകാരായ ന ഹോതി, തസ്മാ ന ഹി തം കാതബ്ബം, തഥാപി ഏവം തിട്ഠന്തി ഞാതയോ അവിദ്ദസുനോതി അധിപ്പായോ.

൧൩. ഏവം രുണ്ണാദീനം നിരത്ഥകഭാവം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി യാ പുബ്ബപേതാദികേ ആരബ്ഭ ദായകേന സങ്ഘസ്സ ദക്ഖിണാ ദിന്നാ, തസ്സാ സാത്ഥകഭാവം ദസ്സേന്തോ ‘‘അയഞ്ച ഖോ ദക്ഖിണാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ അയന്തി ദായകേന തം ദിന്നം ദാനം പച്ചക്ഖതോ ദസ്സേന്തോ വദതി. ച-സദ്ദോ ബ്യതിരേകത്ഥോ, തേന യഥാ രുണ്ണാദി പേതസ്സ ന കസ്സചി അത്ഥായ ഹോതി, ന ഏവമയം, അയം പന ദക്ഖിണാ ദീഘരത്തം ഹിതായസ്സ ഹോതീതി വക്ഖമാനമേവ വിസേസം ജോതേതി. ഖോതി അവധാരണേ. ദക്ഖിണാതി ദാനം. സങ്ഘമ്ഹി സുപ്പതിട്ഠിതാതി അനുത്തരേ പുഞ്ഞക്ഖേത്തേ സങ്ഘേ സുട്ഠു പതിട്ഠിതാ. ദീഘരത്തം ഹിതായസ്സാതി അസ്സ പേതസ്സ ചിരകാലം ഹിതായ അത്ഥായ. ഠാനസോ ഉപകപ്പതീതി തങ്ഖണഞ്ഞേവ നിപ്ഫജ്ജതി, ന കാലന്തരേതി അത്ഥോ. അയഞ്ഹി തത്ഥ ധമ്മതാ – യം പേതേ ഉദ്ദിസ്സ ദാനേ ദിന്നേ പേതാ ചേ അനുമോദന്തി, താവദേവ തസ്സ ഫലേന പേതാ പരിമുച്ചന്തീതി.

ഏവം ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേത്വാ മഹാജനം പേതേ ഉദ്ദിസ്സ ദാനാഭിരതമാനസം കത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. പുനദിവസേ സേട്ഠിഭരിയാ അവസേസാ ച ഞാതകാ സേട്ഠിം അനുവത്തന്താ ഏവം തേമാസമത്തം മഹാദാനം പവത്തേസും. അഥ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഉപസങ്കമിത്വാ ‘‘കസ്മാ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ മാസമത്തം മമ ഘരം നാഗമിംസൂ’’തി പുച്ഛി. സത്ഥാരാ തസ്മിം കാരണേ കഥിതേ രാജാപി സേട്ഠിം അനുവത്തന്തോ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ മഹാദാനം പവത്തേസി, തം ദിസ്വാ നാഗരാ രാജാനം അനുവത്തന്താ മാസമത്തം മഹാദാനം പവത്തേസും. ഏവം മാസദ്വയം പിട്ഠധീതലികമൂലകം മഹാദാനം പവത്തേസുന്തി.

പിട്ഠധീതലികപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.