൩. പൂതിമുഖപേതവത്ഥുവണ്ണനാ

ദിബ്ബം സുഭം ധാരേസി വണ്ണധാതുന്തി ഇദം സത്ഥരി വേളുവനേ വിഹരന്തേ കലന്ദകനിവാപേ അഞ്ഞതരം പൂതിമുഖപേതം ആരബ്ഭ വുത്തം. അതീതേ കിര കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ദ്വേ കുലപുത്താ തസ്സ സാസനേ പബ്ബജിത്വാ സീലാചാരസമ്പന്നാ സല്ലേഖവുത്തിനോ അഞ്ഞതരസ്മിം ഗാമകാവാസേ സമഗ്ഗവാസം വസിംസു. അഥ അഞ്ഞതരോ പാപജ്ഝാസയോ പേസുഞ്ഞാഭിരതോ ഭിക്ഖു തേസം വസനട്ഠാനം ഉപഗഞ്ഛി. ഥേരാ തേന സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം കത്വാ വസനട്ഠാനം ദത്വാ ദുതിയദിവസേ തം ഗഹേത്വാ ഗാമം പിണ്ഡായ പവിസിംസു. മനുസ്സാ തേ ദിസ്വാ തേസു ഥേരേസു അതിവിയ പരമനിപച്ചകാരം കത്വാ യാഗുഭത്താദീഹി പടിമാനേസും. സോ വിഹാരം പവിസിത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘സുന്ദരോ വതായം ഗോചരഗാമോ, മനുസ്സാ ച സദ്ധാ പസന്നാ, പണീതപണീതം പിണ്ഡപാതം ദേന്തി, അയഞ്ച വിഹാരോ ഛായൂദകസമ്പന്നോ, സക്കാ മേ ഇധ സുഖേന വസിതും. ഇമേസു പന ഭിക്ഖൂസു ഇധ വസന്തേസു മയ്ഹം ഫാസുവിഹാരോ ന ഭവിസ്സതി, അന്തേവാസികവാസോ വിയ ഭവിസ്സതി. ഹന്ദാഹം ഇമേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഭിന്ദിത്വാ യഥാ ന പുന ഇധ വസിസ്സന്തി, തഥാ കരിസ്സാമീ’’തി.

അഥേകദിവസം മഹാഥേരേ ദ്വിന്നമ്പി ഓവാദം ദത്വാ അത്തനോ വസനട്ഠാനം പവിട്ഠേ പേസുണികോ ഭിക്ഖു ഥോകം കാലം വീതിനാമേത്വാ മഹാഥേരം ഉപസങ്കമിത്വാ വന്ദിത്വാ ഥേരേന ‘‘കിം, ആവുസോ, വികാലേ ആഗതോസീ’’തി ച വുത്തേ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ കിഞ്ചി വത്തബ്ബം അത്ഥീ’’തി വത്വാ ‘‘കഥേഹി, ആവുസോ’’തി ഥേരേന അനുഞ്ഞാതോ ആഹ – ‘‘ഏസോ, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം സഹായകത്ഥേരോ സമ്മുഖാ മിത്തോ വിയ അത്താനം ദസ്സേത്വാ പരമ്മുഖാ സപത്തോ വിയ ഉപവദതീ’’തി. ‘‘കിം കഥേതീ’’തി പുച്ഛിതോ ‘‘സുണാഥ, ഭന്തേ, ‘ഏസോ മഹാഥേരോ സഠോ മായാവീ കുഹകോ മിച്ഛാജീവേന ജീവികം കപ്പേതീ’തി തുമ്ഹാകം അഗുണം കഥേതീ’’തി ആഹ. ‘‘മാ, ആവുസോ, ഏവം ഭണി, ന സോ ഭിക്ഖു ഏവം മം ഉപവദിസ്സതി, ഗിഹികാലതോ പട്ഠായ മമ സഭാവം ജാനാതി ‘പേസലോ കല്യാണസീലോ’’’തി. ‘‘സചേ, ഭന്തേ, തുമ്ഹേ അത്തനോ വിസുദ്ധചിത്തതായ ഏവം ചിന്തേഥ, തം തുമ്ഹാകംയേവ അനുച്ഛവികം, മയ്ഹം പന തേന സദ്ധിം വേരം നത്ഥി, കസ്മാ അഹം തേന അവുത്തം ‘വുത്ത’ന്തി വദാമി. ഹോതു, കാലന്തരേന സയമേവ ജാനിസ്സഥാ’’തി ആഹ. ഥേരോപി പുഥുജ്ജനഭാവദോസേന ദ്വേള്ഹകചിത്തോ ‘‘ഏവമ്പി സിയാ’’തി സാസങ്കഹദയോ ഹുത്വാ ഥോകം സിഥിലവിസ്സാസോ അഹോസി. സോ ബാലോ പഠമം മഹാഥേരം പരിഭിന്ദിത്വാ ഇതരമ്പി ഥേനം വുത്തനയേനേവ പരിഭിന്ദി. അഥ തേ ഉഭോപി ഥേരാ ദുതിയദിവസേ അഞ്ഞമഞ്ഞം അനാലപിത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പിണ്ഡപാതമാദായ അത്തനോ വസനട്ഠാനേയേവ പരിഭുഞ്ജിത്വാ സാമീചിമത്തമ്പി അകത്വാ തം ദിവസം തത്ഥേവ വസിത്വാ വിഭാതായ ച രത്തിയാ അഞ്ഞമഞ്ഞം അനാരോചേത്വാവ യഥാഫാസുകട്ഠാനം അഗമംസു.

പേസുണികം പന ഭിക്ഖും പരിപുണ്ണമനോരഥം ഗാമം പിണ്ഡായ പവിട്ഠം മനുസ്സാ ദിസ്വാ ആഹംസു – ‘‘ഭന്തേ, ഥേരാ കുഹിം ഗതാ’’തി? സോ ആഹ – ‘‘സബ്ബരത്തിം അഞ്ഞമഞ്ഞം കലഹം കത്വാ മയാ ‘മാ കലഹം കരോഥ, സമഗ്ഗാ ഹോഥ, കലഹോ നാമ അനത്ഥാവഹോ ആയതിദുക്ഖുപ്പാദകോ അകുസലസംവത്തനികോ, പുരിമകാപി കലഹേന മഹതാ ഹിതാ പരിഭട്ഠാ’തിആദീനി വുച്ചമാനാപി മമ വചനം അനാദിയിത്വാ പക്കന്താ’’തി. തതോ മനുസ്സാ ‘‘ഥേരാ താവ ഗച്ഛന്തു, തുമ്ഹേ പന അമ്ഹാകം അനുകമ്പായ ഇധേവ അനുക്കണ്ഠിത്വാ വസഥാ’’തി യാചിംസു. സോ ‘‘സാധൂ’’തി പടിസ്സുണിത്വാ തത്ഥേവ വസന്തോ കതിപാഹേന ചിന്തേസി – ‘‘മയാ സീലവന്തോ കല്യാണധമ്മാ ഭിക്ഖൂ ആവാസലോഭേന പരിഭിന്നാ, ബഹും വത മയാ പാപകമ്മം പസുത’’ന്തി ബലവവിപ്പടിസാരാഭിഭൂതോ സോകവേഗേന ഗിലാനോ ഹുത്വാ നചിരേനേവ കാലം കത്വാ അവീചിമ്ഹി നിബ്ബത്തി.

ഇതരേ ദ്വേ സഹായകത്ഥേരാ ജനപദചാരികം ചരന്താ അഞ്ഞതരസ്മിം ആവാസേ സമാഗന്ത്വാ അഞ്ഞമഞ്ഞം സമ്മോദിത്വാ തേന ഭിക്ഖുനാ വുത്തം ഭേദവചനം അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ ആരോചേത്വാ തസ്സ അഭൂതഭാവം ഞത്വാ സമഗ്ഗാ ഹുത്വാ അനുക്കമേന തമേവ ആവാസം പച്ചാഗമിംസു. മനുസ്സാ ദ്വേ ഥേരേ ദിസ്വാ ഹട്ഠതുട്ഠാ സഞ്ജാതസോമനസ്സാ ഹുത്വാ ചതൂഹി പച്ചയേഹി ഉപട്ഠഹിംസു. ഥേരാ ച തത്ഥേവ വസന്താ സപ്പായആഹാരലാഭേന സമാഹിതചിത്താ വിപസ്സനം വഡ്ഢേത്വാ നചിരേനേവ അരഹത്തം പാപുണിംസു.

പേസുണികോ ഭിക്ഖു ഏകം ബുദ്ധന്തരം നിരയേ പച്ചിത്വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ രാജഗഹസ്സ അവിദൂരേ പൂതിമുഖപേതോ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. തസ്സ കായോ സുവണ്ണവണ്ണോ അഹോസി, മുഖതോ പന പുളവകാ നിക്ഖമിത്വാ ഇതോ ചിതോ ച മുഖം ഖാദന്തി, തസ്സ ദൂരമ്പി ഓകാസം ഫരിത്വാ ദുഗ്ഗന്ധം വായതി. അഥായസ്മാ നാരദോ ഗിജ്ഝകൂടപബ്ബതാ ഓരോഹന്തോ തം ദിസ്വാ –

൭. ‘‘ദിബ്ബം സുഭം ധാരേസി വണ്ണധാതും, വേഹായസം തിട്ഠസി അന്തലിക്ഖേ;

മുഖഞ്ച തേ കിമയോ പൂതിഗന്ധം, ഖാദന്തി കിം കമ്മമകാസി പുബ്ബേ’’തി. –

ഇമായ ഗാഥായ കതകമ്മം പുച്ഛി. തത്ഥ ദിബ്ബന്തി ദിവി ഭവം ദേവത്തഭാവപരിയാപന്നം. ഇധ പന ദിബ്ബം വിയാതി ദിബ്ബം. സുഭന്തി സോഭനം, സുന്ദരഭാവം വാ. വണ്ണധാതുന്തി ഛവിവണ്ണം. ധാരേസീതി വഹസി. വേഹായസം തിട്ഠസി അന്തലിക്ഖേതി വേഹായസസഞ്ഞിതേ അന്തലിക്ഖേ തിട്ഠസി. കേചി പന ‘‘വിഹായസം തിട്ഠസി അന്തലിക്ഖേ’’തി പാഠം വത്വാ വിഹായസം ഓഭാസേന്തോ അന്തലിക്ഖേ തിട്ഠസീതി വചനസേസേന അത്ഥം വദന്തി. പൂതിഗന്ധന്തി കുണപഗന്ധം, ദുഗ്ഗന്ധന്തി അത്ഥോ. കിം കമ്മമകാസി പുബ്ബേതി പരമദുഗ്ഗന്ധം തേ മുഖം കിമയോ ഖാദന്തി, കായോ ച സുവണ്ണവണ്ണോ, കീദിസം നാമ കമ്മം ഏവരൂപസ്സ അത്തഭാവസ്സ കാരണഭൂതം പുബ്ബേ ത്വം അകാസീതി പുച്ഛി.

ഏവം ഥേരേന സോ പേതോ അത്തനാ കതകമ്മം പുട്ഠോ തമത്ഥം വിസ്സജ്ജേന്തോ –

൮. ‘‘സമണോ അഹം പാപോതിദുട്ഠവാചോ, തപസ്സിരൂപോ മുഖസാ അസഞ്ഞതോ;

ലദ്ധാ ച മേ തമസാ വണ്ണധാതു, മുഖഞ്ച മേ പേസുണിയേന പൂതീ’’തി. –

ഗാഥമാഹ. തത്ഥ സമണോ അഹം പാപോതി അഹം ലാമകോ സമണോ പാപഭിക്ഖു അഹോസിം. അതിദുട്ഠവാചോതി അതിദുട്ഠവചനോ, പരേ അതിക്കമിത്വാ ലങ്ഘിത്വാ വത്താ, പരേസം ഗുണപരിധംസകവചനോതി അത്ഥോ. ‘‘അതിദുക്ഖവാചോ’’തി വാ പാഠോ, അതിവിയ ഫരുസവചനോ മുസാവാദപേസുഞ്ഞാദിവചീദുച്ചരിതനിരതോ. തപസ്സിരൂപോതി സമണപതിരൂപകോ. മുഖസാതി മുഖേന. ലദ്ധാതി പടിലദ്ധാ. ച-കാരോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. മേതി മയാ. തപസാതി ബ്രഹ്മചരിയേന. പേസുണിയേനാതി പിസുണവാചായ. പുതീതി പൂതിഗന്ധം.

ഏവം സോ പേതോ അത്തനാ കതകമ്മം ആചിക്ഖിത്വാ ഇദാനി ഥേരസ്സ ഓവാദം ദേന്തോ –

൯. ‘‘തയിദം തയാ നാരദ സാമം ദിട്ഠം,

അനുകമ്പകാ യേ കുസലാ വദേയ്യും;

മാ പേസുണം മാ ച മുസാ അഭാണി,

യക്ഖോ തുവം ഹോഹിസി കാമകാമീ’’തി. –

ഓസാനഗാഥമാഹ. തത്ഥ തയിദന്തി തം ഇദം മമ രൂപം. അനുകമ്പകാ യേ കുസലാ വദേയ്യുന്തി യേ അനുകമ്പനസീലാ കാരുണികാ പരഹിതപടിപത്തിയം കുസലാ നിപുണാ ബുദ്ധാദയോ യം വദേയ്യും, തദേവ വദാമീതി അധിപ്പായോ. ഇദാനി തം ഓവാദം ദസ്സേന്തോ ‘‘മാ പേസുണം മാ ച മുസാ അഭാണി, യക്ഖോ തുവം ഹോഹിസി കാമകാമീ’’തി ആഹ. തസ്സത്ഥോ – പേസുണം പിസുണവചനം മുസാ ച മാ അഭാണി മാ കഥേഹി. യദി ഹി ത്വം മുസാവാദം പിസുണവാചഞ്ച പഹായ വാചായ സഞ്ഞതോ ഭവേയ്യാസി, യക്ഖോ വാ ദേവോ വാ ദേവഞ്ഞതരോ വാ ത്വം ഭവിസ്സസി, കാമം കാമിതബ്ബം ഉളാരം ദിബ്ബസമ്പത്തിം പടിലഭിത്വാ തത്ഥ കാമനസീലോ യഥാസുഖം ഇന്ദ്രിയാനം പരിചരണേന അഭിരമണസീലോതി.

തം സുത്വാ ഥേരോ തതോ രാജഗഹം ഗന്ത്വാ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ സത്ഥു തമത്ഥം ആരോചേസി. സത്ഥാ തം അട്ഠുപ്പത്തിം കത്വാ ധമ്മം ദേസേസി. സാ ദേസനാ സമ്പത്തപരിസായ സാത്ഥികാ അഹോസീതി.

പൂതിമുഖപേതവത്ഥുവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.