൬. പാടിഹാരിയകഥാ

പാടിഹാരിയകഥാവണ്ണനാ

൩൦. ഇദാനി ലോകത്ഥചരിയാപരിയോസാനായ ചരിയാകഥായ അനന്തരം ലോകത്ഥാനുസാസനപരിയോസാനം പാടിഹാരിയം ദസ്സേന്തേന കഥിതായ സുത്തന്തപുബ്ബങ്ഗമായ പാടിഹാരിയകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. തത്ഥ സുത്തന്തേ താവ പാടിഹാരിയാനീതി പച്ചനീകപടിഹരണവസേന പാടിഹാരിയാനി. ഇദ്ധിപാടിഹാരിയന്തി ഇജ്ഝനവസേന ഇദ്ധി, പടിഹരണവസേന പാടിഹാരിയം, ഇദ്ധിയേവ പാടിഹാരിയം ഇദ്ധിപാടിഹാരിയം. ഇതരേസു പന ആദിസ്സനവസേന ആദേസനം, അനുസാസനവസേന അനുസാസനീ. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഇധാതി ഇമസ്മിം ലോകേ. ഏകച്ചോതി ഏകോ പോസോ. ഇദ്ധിപാടിഹാരിയനിദ്ദേസോ ഹേട്ഠാ വുത്തത്ഥോയേവ. നിമിത്തേന ആദിസതീതി ആഗതനിമിത്തേന വാ ഗതനിമിത്തേന വാ ഠിതനിമിത്തേന വാ കഥേതി. ഏവമ്പി തേ മനോതി ഏവമ്പി തവ മനോ സോമനസ്സിതോ വാ ദോമനസ്സിതോ വാ കാമവിതക്കാദിസമ്പയുത്തോ വാ. അപി-സദ്ദോ സമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. ഇത്ഥമ്പി തേ മനോതി സോമനസ്സിതാദിതോ ഏകേകവിധേപി ചിത്തേ നാനപ്പകാരപരിദീപനം. ഇതിപി തേ ചിത്തന്തി ഇതിപി തവ ചിത്തം, ഇമഞ്ച ഇമഞ്ച അത്ഥം ചിന്തയമാനം പവത്തതീതി അത്ഥോ. ബഹും ചേപി ആദിസതീതി ചിത്തതോ അഞ്ഞം വാ ഇദഞ്ച ഇദഞ്ച നാമ അഹോസി ഭവതി ഭവിസ്സതീതി ബഹുകമ്പി കഥേതി. തഥേവ തം ഹോതി, നോ അഞ്ഞഥാതി തം സബ്ബമ്പി യഥാ യഥാ കഥിതം, തഥേവ ഹോതി, അഞ്ഞഥാ ന ഹോതി.

ന ഹേവ ഖോ നിമിത്തേന ആദിസതീതി നിമിത്തം ജാനന്തോപി കേവലം നിമിത്തേനേവ ന കഥേതി. അപിചാതി അപരപരിയായദസ്സനം. മനുസ്സാനന്തി ചിത്തം ജാനനകമനുസ്സാനം. അമനുസ്സാനന്തി സാവിതാനം വാ അസ്സാവിതാനം വാ യക്ഖപിസാചാദീനം. ദേവതാനന്തി ചാതുമഹാരാജികാദീനം. സദ്ദം സുത്വാതി അഞ്ഞസ്സ ചിത്തം ഞത്വാ കഥേന്താനം സദ്ദം സുണിത്വാ. പനാതി നിപാതോ പുന ആരമ്ഭേ. വിതക്കയതോതി യം വാ തം വാ വിതക്കേന വിതക്കേന്തസ്സ. വിചാരയതോതി വിതക്കസമ്പയുത്തേനേവ വിചാരേന വിചാരേന്തസ്സ. വിതക്കവിപ്ഫാരസദ്ദം സുത്വാതി വിതക്കവേഗവസേന ഉപ്പന്നം വിപ്പലപന്താനം സുത്തപ്പമത്താദീനം കൂജനസദ്ദം സുത്വാ. യം വിതക്കയതോ സോ സദ്ദോ ഉപ്പന്നോ, തസ്സ വസേന ‘‘ഏവമ്പി തേ മനോ’’തിആദീനി ആദിസതി.

അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിന്തി വിതക്കവിചാരക്ഖോഭവിരഹിതസന്തചിത്തസ്സാപി ജാനനസമത്ഥതം ദസ്സേന്തേന വുത്തം, സേസചിത്തജാനനേ പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാതീതി ചേതോപരിയഞാണലാഭീ. ഭോതോതി ഭവന്തസ്സ. മനോസങ്ഖാരാ പണിഹിതാതി ചിത്തസങ്ഖാരാ ഠപിതാ. അമുകം നാമ വിതക്കം വിതക്കയിസ്സതീതി കുസലാദിവിതക്കം വിതക്കയിസ്സതി പവത്തയിസ്സതീതി പജാനാതി. പജാനന്തോ ച ആഗമനേന ജാനാതി, പുബ്ബഭാഗേന ജാനാതി, അന്തോസമാപത്തിയം ചിത്തം ഓലോകേത്വാ ജാനാതി. ആഗമനേന ജാനാതി നാമ കസിണപരികമ്മകാലേയേവ ‘‘യേനാകാരേനേസ കസിണഭാവനം ആരദ്ധോ പഠമജ്ഝാനം വാ ദുതിയാദിജ്ഝാനം വാ അട്ഠ സമാപത്തിയോ വാ ഉപ്പാദേസ്സതീ’’തി ജാനാതി. പുബ്ബഭാഗേന ജാനാതി നാമ പഠമവിപസ്സനായ ആരദ്ധായ ഏവം ജാനാതി, ‘‘യേനാകാരേനേസ വിപസ്സനം ആരദ്ധോ സോതാപത്തിമഗ്ഗം വാ ഉപ്പാദേസ്സതി…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം വാ ഉപ്പാദേസ്സതീ’’തി ജാനാതി. അന്തോസമാപത്തിയം ചിത്തം ഓലോകേത്വാ ജാനാതി നാമ ‘‘യേനാകാരേന ഇമസ്സ മനോസങ്ഖാരാ ഠപിതാ, ഇമസ്സ നാമ ചിത്തസ്സ അനന്തരാ ഇമം നാമ വിതക്കം വിതക്കേസ്സതി, ഇതോ വുട്ഠിതസ്സ ഏതസ്സ ഹാനഭാഗിയോ വാ സമാധി ഭവിസ്സതി, ഠിതിഭാഗിയോ വാ വിസേസഭാഗിയോ വാ നിബ്ബേധഭാഗിയോ വാ, അഭിഞ്ഞായോ വാ ഉപ്പാദേസ്സതീ’’തി ജാനാതി. ബഹും ചേപി ആദിസതീതി ചേതോപരിയഞാണസ്സ ചിത്തചേതസികാനംയേവ ആരമ്മണകരണതോ സരാഗാദിസോളസപഭേദവസേനേവ ബഹും ചേപി കഥേതി, ന അഞ്ഞവസേനാതി വേദിതബ്ബം. തഥേവ തം ഹോതീതി ഇദം ഏകംസേന തഥേവ ഹോതി. ചേതോപരിയഞാണവസേന ഞാതഞ്ഹി അഞ്ഞഥാഭാവീ നാമ നത്ഥി.

ഏവം വിതക്കേഥാതി ഏവം നേക്ഖമ്മവിതക്കാദയോ പവത്തേന്താ വിതക്കേഥ. മാ ഏവം വിതക്കയിത്ഥാതി ഏവം കാമവിതക്കാദയോ പവത്തേന്താ മാ വിതക്കയിത്ഥ. ഏവം മനസി കരോഥാതി ഏവം അനിച്ചസഞ്ഞമേവ, ദുക്ഖസഞ്ഞാദീസു വാ അഞ്ഞതരം മനസി കരോഥ. മാ ഏവം മനസാകത്ഥാതി ഏവം നിച്ചന്തിആദിനാ നയേന മാ മനസി അകത്ഥ. ഇദം പജഹഥാതി ഇദം പഞ്ചകാമഗുണരാഗാദിം പജഹഥ. ഇദം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരഥാതി ഇദം ചതുമഗ്ഗഫലപ്പഭേദം ലോകുത്തരധമ്മമേവ പാപുണിത്വാ നിപ്ഫാദേത്വാ വിഹരഥ.

൩൧. ഇദാനി ഇദ്ധിപാടിഹാരിയേ അപരം പരിയായം വിസേസേന ദസ്സേന്തോ നേക്ഖമ്മം ഇജ്ഝതീതി ഇദ്ധീതിആദിമാഹ. തത്ഥ കാമച്ഛന്ദം പടിഹരതീതി അത്തനോ പടിപക്ഖഭൂതം കാമച്ഛന്ദം പടിബലം ഹുത്വാ ഹരതി പജഹതീതി തദേവ നേക്ഖമ്മം പാടിഹാരിയം നാമാതി അത്ഥോ. യേ തേന നേക്ഖമ്മേന സമന്നാഗതാതി ഏവം കാമച്ഛന്ദപടിഹാരകേന തേന നേക്ഖമ്മേന യേ പുഗ്ഗലാ പടിലാഭവസേന സമന്നാഗതാ. വിസുദ്ധചിത്താതി കാമച്ഛന്ദാഭാവതോ വിസുദ്ധചിത്താ. അനാവിലസങ്കപ്പാതി കാമസങ്കപ്പേന അനാലുലിതനേക്ഖമ്മസങ്കപ്പാ. ഇതി ആദേസനാപാടിഹാരിയന്തി പരചിത്തകുസലേന വാ അഞ്ഞേന വാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന വാ ബുദ്ധസാവകേഹി വാ ഏവം ആദേസനാ പാടിഹാരിയന്തി അത്ഥോ. അഥ വാ ഇതി ഏവം ആദിസനം ആദേസനാപാടിഹാരിയന്തി ആദേസനസദ്ദോ പാഠസേസം കത്വാ പയുജ്ജിതബ്ബോ. ഏവം ആസേവിതബ്ബന്തി ഇമിനാ ച പകാരേന ഇമിനാ ച പകാരേന ആദിതോ സേവിതബ്ബം. സേസത്തയേപി ഏസേവ നയോ. തദനുധമ്മതാ സതി ഉപട്ഠപേതബ്ബാതി തസ്സ നേക്ഖമ്മസ്സ അനുകൂലഭൂതാ സതി ഭുസം ഠപേതബ്ബാ. ഇതി അനുസാസനീപാടിഹാരിയന്തി ഏത്ഥ ആദേസനാപാടിഹാരിയയോജനായ വിയ യോജനാ കാതബ്ബാ. അബ്യാപാദാദീസുപി ഏസേവ നയോ. പാഠോ പന ഝാനാദീനി സങ്ഖിപിത്വാ അന്തേ അരഹത്തമഗ്ഗമേവ ദസ്സേത്വാ ലിഖിതോ. തത്ഥ ചതൂസുപി മഗ്ഗേസു ‘‘ഏവം ആസേവിതബ്ബോ’’തിആദി ഏകചിത്തക്ഖണികത്താ മഗ്ഗസ്സ പുബ്ബഭാഗവസേന വുത്തന്തി വേദിതബ്ബം. മഗ്ഗസ്സ ഹി പുബ്ബഭാഗഭൂതായ ലോകിയമഗ്ഗസങ്ഖാതായ വുട്ഠാനഗാമിനിയാ വിപസ്സനായ മഗ്ഗുപ്പാദനത്ഥം ആസേവനാദീസു കതേസു തായ ഉപ്പന്നോ മഗ്ഗോപി ആസേവിതോ ഭാവിതോ ബഹുലീകതോ നാമ ഹോതീതി വേദിതബ്ബം. സബ്ബത്ഥികവാദാചരിയാ പന ‘‘ഏകേകമഗ്ഗോ സോളസക്ഖണികോ’’തി വദന്തി. തദനുധമ്മതാസതിഉപട്ഠാപനം പന പുബ്ബഭാഗേ യുജ്ജതിയേവാതി.

൩൨. പുന നേക്ഖമ്മം ഇജ്ഝതീതി ഇദ്ധീതിആദീനി ‘‘ഇദ്ധിപാടിഹാരിയ’’ന്തിപദസ്സ കമ്മധാരയസമാസത്തദീപനത്ഥം വുത്താനി. സുത്തന്തേ വുത്തേസു തീസു ഇദ്ധിപാടിഹാരിയസ്സേവ സമാസത്തേ വുത്തേ സേസാനം ദ്വിന്നമ്പി വുത്തോവ ഹോതീതി ഇമസ്മിം പരിയായേ മൂലഭൂതസ്സ ഇദ്ധിപാടിഹാരിയസ്സേവ സമാസത്ഥോ വുത്തോതി വേദിതബ്ബന്തി.

പാടിഹാരിയകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.