൪. വിവേകകഥാ

വിവേകകഥാവണ്ണനാ

൨൨. ഇദാനി പഹാനാവസാനായ അഭിസമയകഥായ അനന്തരം പഹാനാകാരം ദസ്സേന്തേന കഥിതായ സുത്തന്തപുബ്ബങ്ഗമായ വിവേകകഥായ അപുബ്ബത്ഥാനുവണ്ണനാ. തത്ഥ സുത്തന്തേ താവ യേ കേചീതി അനവസേസപരിയാദാനം. ബലകരണീയാതി ഊരുബലേന ബാഹുബലേന കത്തബ്ബാ. കമ്മന്താതി ധാവനലങ്ഘനകസനവപനാദീനി കമ്മാനി. കരീയന്തീതി ബലവന്തേഹി കരീയന്തി. സീലം നിസ്സായാതി ചതുപാരിസുദ്ധിസീലം നിസ്സയം കത്വാ. ഭാവേതീതി ഭിന്നസീലസ്സ ഭാവനാഭാവതോ ഇധ പന ലോകിയലോകുത്തരാ മഗ്ഗഭാവനാ അധിപ്പേതാതി. വിവേകനിസ്സിതന്തി തദങ്ഗവിവേകം സമുച്ഛേദവിവേകം നിസ്സരണവിവേകം നിസ്സിതം. വിവേകോതി വിവിത്തതാ. അയഞ്ഹി അരിയമഗ്ഗഭാവനാനുയുത്തോ യോഗീ വിപസ്സനാക്ഖണേ കിച്ചതോ തദങ്ഗവിവേകനിസ്സിതം, അജ്ഝാസയതോ നിസ്സരണവിവേകനിസ്സിതം, മഗ്ഗക്ഖണേ കിച്ചതോ സമുച്ഛേദവിവേകനിസ്സിതം, ആരമ്മണതോ നിസ്സരണവിവേകനിസ്സിതം ഭാവേതി. ഏസ നയോ വിരാഗനിസ്സിതാദീസു. വിവേകോയേവ ഹി വിരജ്ജനട്ഠേന വിരാഗോ, നിരോധട്ഠേന നിരോധോ, വോസജ്ജനട്ഠേന വോസഗ്ഗോ. അഥ വാ കിലേസേഹി വിവിത്തത്താ വിവേകോ, കിലേസേഹി വിരത്തത്താ വിരാഗോ, കിലേസാനം നിരുദ്ധത്താ നിരോധോ, കിലേസാനഞ്ച പരിച്ചത്തത്താ വിസ്സട്ഠത്താ, നിബ്ബാനേചത്തസ്സ ച വിസ്സട്ഠത്താ വോസഗ്ഗോ. വോസഗ്ഗോ പന ദുവിധോ പരിച്ചാഗവോസഗ്ഗോ ച പക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗോ ച. തത്ഥ പരിച്ചാഗവോസഗ്ഗോതി വിപസ്സനാക്ഖണേ തദങ്ഗവസേന, മഗ്ഗക്ഖണേ സമുച്ഛേദവസേന കിലേസപ്പഹാനം. പക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗോതി വിപസ്സനാക്ഖണേ തന്നിന്നഭാവേന, മഗ്ഗക്ഖണേ ആരമ്മണകരണേന നിബ്ബാനപക്ഖന്ദനം. തദുഭയമ്പി ഇമസ്മിം ലോകിയലോകുത്തരമിസ്സകേ അത്ഥവണ്ണനാനയേ വട്ടതി. തഥാ ഹി അയം സമ്മാദിട്ഠിആദീസു ഏകേകോ ധമ്മോ യഥാവുത്തേന പകാരേന കിലേസേ ച പരിച്ചജതി, നിബ്ബാനഞ്ച പക്ഖന്ദതി. വോസഗ്ഗപരിണാമിന്തി ഇമിനാ പന സകലേന വചനേന വോസഗ്ഗത്ഥം പരിണാമിതം പരിണതം, പരിപച്ചിതം പരിപക്കഞ്ചാതി വുത്തം ഹോതി. അയമ്പി അരിയമഗ്ഗഭാവനാനുയുത്തോ ഭിക്ഖു യഥാ സമ്മാദിട്ഠിആദീസു ഏകേകോ ധമ്മോ കിലേസപരിച്ചാഗവോസഗ്ഗത്ഥഞ്ച നിബ്ബാനപക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗത്ഥഞ്ച പരിപച്ചതി, യഥാ ച പരിപക്കോ ഹോതി, തഥാ നം ഭാവേതി.

൨൩. ബീജഗാമഭൂതഗാമാതി ഏത്ഥ മൂലബീജം ഖന്ധബീജം അഗ്ഗബീജം ഫളുബീജം ബീജബീജന്തി (പാചി. ൯൧) പഞ്ചവിധം ബീജം, ബീജഗാമോ നാമ ബീജസമൂഹോതി അത്ഥോ. തദേവ പന സമ്പന്നനീലങ്കുരപാതുഭാവതോ പട്ഠായ ഭൂതഗാമോ നാമ, ഭൂതാനം ജാതാനം നിബ്ബത്തമൂലനീലങ്കുരാനം സമൂഹോതി അത്ഥോ. ദേവതാപരിഗ്ഗഹേ സതി നീലങ്കുരകാലതോ പഭുതി ഹോതീതി തേസം ദേവതാസങ്ഖാതാനം ഭൂതാനം ഗാമോതിപി ഭൂതഗാമോതി വദന്തി. വുദ്ധിന്തി അങ്കുരാദിവസേന. വിരുള്ഹിന്തി ഖന്ധാദിവസേന. വേപുല്ലന്തി പുപ്ഫാദിവസേന. ധമ്മേസു പന വുദ്ധിന്തി അപുബ്ബധമ്മപ്പവത്തിവസേന. വിരുളിന്തി സകിച്ചകരണസാധനവസേന. വേപുല്ലന്തി കിച്ചനിപ്ഫത്തിവസേന വിപുലഭാവന്തി അത്ഥോ. വിപുലത്തന്തിപി പാഠോ. അഥ വാ ഏതാനി തീണി പദാനി സീലസമാധിപഞ്ഞാഹിപി യോജേന്തി.

മഗ്ഗങ്ഗനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൨൪. സുത്തന്തനിദ്ദേസേ സമ്മാദിട്ഠിയാതി സാമിവചനം. ഝാനവിപസ്സനാമഗ്ഗഫലനിബ്ബാനേസു ലോകിയവിരതിസമ്പയുത്തചിത്തേ ച യഥായോഗം സമ്പയോഗതോ ച ആരമ്മണതോ ച വത്തമാനായ സമ്മാദിട്ഠിയാ സാമഞ്ഞലക്ഖണതോ ഏകീഭൂതായ സമ്മാദിട്ഠിയാ. വിക്ഖമ്ഭനവിവേകോതി വിക്ഖമ്ഭനവസേന ദൂരീകരണവസേന വിവേകോ. കേസം? നീവരണാനം. തസ്സ പഠമം ഝാനം ഭാവയതോതിആദി വിക്ഖമ്ഭനവസേന പഠമജ്ഝാനമേവ വുത്തം. തസ്മിം വുത്തേ സേസജ്ഝാനാനിപി വുത്താനേവ ഹോന്തി. ഝാനേസുപി സമ്മാദിട്ഠിയാ വിജ്ജമാനത്താ സമ്മാദിട്ഠിയാ വിവേകോ നാമ ഹോതി. തദങ്ഗവിവേകോതി തേന തേന വിപസ്സനാഞാണങ്ഗേന വിവേകോ. ദിട്ഠിഗതാനന്തി ദിട്ഠിവിവേകസ്സ ദുക്കരത്താ പധാനത്താ ച ദിട്ഠിവിവേകോവ വുത്തോ. തസ്മിം വുത്തേ നിച്ചസഞ്ഞാദിവിവേകോപി വുത്തോവ ഹോതി. നിബ്ബേധഭാഗിയം സമാധിന്തി വിപസ്സനാസമ്പയുത്തസമാധിം. സമുച്ഛേദവിവേകോതി കിലേസാനം സമുച്ഛേദേന വിവേകോ. ലോകുത്തരം ഖയഗാമിമഗ്ഗന്തി ഖയസങ്ഖാതനിബ്ബാനഗാമിലോകുത്തരമഗ്ഗം. പടിപ്പസ്സദ്ധിവിവേകോതി കിലേസാനം പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ വിവേകോ. നിസ്സരണവിവേകോതി സബ്ബസങ്ഖതനിസ്സരണഭൂതോ സങ്ഖാരവിവേകോ. ഛന്ദജാതോ ഹോതീതി പുബ്ബഭാഗേ ജാതധമ്മഛന്ദോ ഹോതി. സദ്ധാധിമുത്തോതി പുബ്ബഭാഗേയേവ സദ്ധായ അധിമുത്തോ ഹോതി. ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതന്തി പുബ്ബഭാഗേയേവ ചിത്തഞ്ച അസ്സ യോഗിസ്സ സുഅധിട്ഠിതം സുട്ഠു പതിട്ഠിതം ഹോതി. ഇതി ഛന്ദോ സദ്ധാ ചിത്തന്തി ഇമേ തയോ ധമ്മാ പുബ്ബഭാഗേ ഉപ്പന്നവിവേകാനം ഉപനിസ്സയത്താ നിസ്സയാ നാമ. കേചി പന ‘‘ചിത്തഞ്ചസ്സ സ്വാധിട്ഠിതന്തി സമാധി വുത്തോ’’തി വദന്തി. വിരാഗാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

നിരോധവാരേ പന നിരോധസദ്ദതോ അഞ്ഞം പരിയായവചനം ദസ്സേന്തേന അമതാ ധാതൂതി വുത്തം, സേസേസു നിരോധോ നിബ്ബാനന്തി ഉഭയത്ഥാപി നിബ്ബാനമേവ. ദ്വാദസ നിസ്സയാതി ഛന്ദസദ്ധാചിത്താനിയേവ വിവേകാദീസു ചതൂസു ഏകേകസ്മിം തയോ തയോ കത്വാ ദ്വാദസ നിസ്സയാ ഹോന്തി.

൨൫. സമ്മാസങ്കപ്പവായാമസതിസമാധീനമ്പി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥയോജനാ വേദിതബ്ബാ. സമ്മാവാചാകമ്മന്താ ജീവാനം പന ഝാനക്ഖണേ വിപസ്സനാക്ഖണേ ച അഭാവാ ഝാനവിപസ്സനാനം പുബ്ബഭാഗപരഭാഗവസേന വത്തമാനാ വിരതിയോ ഝാനവിപസ്സനാ സന്നിസ്സിതാ കത്വാ വുത്താതി വേദിതബ്ബം. നീവരണാനം ദിട്ഠിഗതാനഞ്ച വിവേകവിരാഗനിരോധപടിനിസ്സഗ്ഗാ തഥാ പവത്തമാനാനം വിരതീനം വിവേകാദയോ നാമാതി വേദിതബ്ബം. യഥാ അട്ഠകനിപാതേ ‘‘തതോ, ത്വം ഭിക്ഖു, ഇമം സമാധിം സവിതക്കം സവിചാരമ്പി ഭാവേയ്യാസി, അവിതക്കവിചാരമത്തമ്പി ഭാവേയ്യാസി, അവിതക്കം അവിചാരമ്പി ഭാവേയ്യാസി, സപ്പീതികമ്പി ഭാവേയ്യാസി, നിപ്പീതികമ്പി ഭാവേയ്യാസി, സാതസഹഗതമ്പി ഭാവേയ്യാസി, ഉപേക്ഖാസഹഗതമ്പി ഭാവേയ്യാസീ’’തി (അ. നി. ൮.൬൩) മേത്താദയോ കായാനുപസ്സനാദയോ ച നിയകജ്ഝത്തമൂലസമാധിവസേന ചതുക്കപഞ്ചകജ്ഝാനികാ വിയ വുത്താ, ഏവമിധാപി പുബ്ബഭാഗപരഭാഗവസേന വിരതിയോ വുത്താതി വേദിതബ്ബം. ബ്യഞ്ജനച്ഛായമത്തം ഗഹേത്വാ ന ഭഗവാ അബ്ഭാചിക്ഖിതബ്ബോ. ഗമ്ഭീരഞ്ഹി ബുദ്ധവചനം, ആചരിയേ പയിരുപാസിത്വാ അധിപ്പായതോ ഗഹേതബ്ബം.

൨൬-൨൭. ബോജ്ഝങ്ഗബലഇന്ദ്രിയവാരേസുപി ഇമിനാവ നയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോതി.

വിവേകകഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.