൧൩. ഉദയമാണവസുത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൭൪. തേരസമേ ഉദയസുത്തേ – അഞ്ഞാവിമോക്ഖന്തി പഞ്ഞാനുഭാവനിജ്ഝാനം തം വിമോക്ഖം പുച്ഛതി.

പഠമേനപി ഝാനേന ഝായീതി വിതക്കവിചാരപീതിസുഖചിത്തേകഗ്ഗതാസമ്പയുത്തേന പഞ്ചങ്ഗികേന പഠമജ്ഝാനേന ഝായതീതി ഝായീ. ദുതിയേനാതി പീതിസുഖചിത്തേകഗ്ഗതാസമ്പയുത്തേന. തതിയേനാതി സുഖചിത്തേകഗ്ഗതാസമ്പയുത്തേന. ചതുത്ഥേനാതി ഉപേക്ഖാചിത്തേകഗ്ഗതാസമ്പയുത്തേന. സവിതക്കസവിചാരേനപി ഝാനേന ഝായീതി ചതുക്കനയപഞ്ചകനയേസു പഠമജ്ഝാനേന സവിതക്കസവിചാരേനപി ഝാനേന ഝായതീതി ഝായീ. അവിതക്കവിചാരമത്തേനാതി പഞ്ചകനയേ ദുതിയേന ഝാനേന. അവിതക്കഅവിചാരേനാതി ദുതിയതതിയാദിഅവസേസഝാനേന. സപ്പീതികേനാതി പീതിസമ്പയുത്തേന ദുകതികഝാനേന. നിപ്പീതികേനാതി പീതിവിരഹിതേന തദവസേസഝാനേന. സാതസഹഗതേനാതി സുഖസഹഗതേന തികചതുക്കഝാനേന. ഉപേക്ഖാസഹഗതേനാതി ചതുക്കപഞ്ചകേന. സുഞ്ഞതേനപീതി സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസമ്പയുത്തേന. അനിമിത്തേനപീതി അനിച്ചനിമിത്തം ധുവനിമിത്തം അനിമിത്തഞ്ച ഉഗ്ഘാടേത്വാ പടിലദ്ധേന അനിമിത്തേനപി ഝാനേന ഝായതീതി ഝായീ. അപ്പണിഹിതേനപീതി മഗ്ഗാഗമനവസേന പണിധിം സോധേത്വാ പരിയാദിയിത്വാ ഫലസമാപത്തിവസേന അപ്പണിഹിതേനപി. ലോകിയേനപീതി ലോകിയേന പഠമദുതിയതതിയചതുത്ഥേന.

ലോകുത്തരേനപീതി തേനേവ ലോകുത്തരസമ്പയുത്തേന. ഝാനരതോതി ഝാനേസു അഭിരതോ. ഏകത്തമനുയുത്തോതി ഏകത്തം ഏകീഭാവം അനുയുത്തോ പയുത്തോ. സദത്ഥഗരുകോതി സകത്ഥഗരുകോ, ക-കാരസ്സായം ദ-കാരോ കതോ. സദത്ഥോതി ച അരഹത്തം വേദിതബ്ബം. തഞ്ഹി അത്തൂപനിബദ്ധട്ഠേന അത്താനം അവിജഹനട്ഠേന അത്തനോ പരമത്ഥട്ഠേന ച അത്തനോ അത്ഥത്താ സകത്ഥോതി വുച്ചതി. ഫലസമാപത്തിസമാപജ്ജനവസേന സകത്ഥഗരുകോ, ‘‘നിബ്ബാനഗരുകോ’’തി ഏകേ. അരജോതി നിക്കിലേസോ. വിരജോതി വിഗതകിലേസോ. നിരജോതി അപനീതകിലേസോ, ‘‘വിതരജോ’’തിപി പാഠോ, സോയേവത്ഥോ. രജാപഗതോതി കിലേസേഹി ദൂരീഭൂതോ. രജവിപ്പഹീനോതി കിലേസപ്പഹീനോ. രജവിപ്പയുത്തോതി കിലേസേഹി മുത്തോ.

പാസാണകേ ചേതിയേതി പാസാണപിട്ഠേ പാരായനസുത്തന്തദേസിതട്ഠാനേ. സബ്ബോസ്സുക്കപടിപ്പസ്സദ്ധത്താതി സബ്ബേസം കിലേസഉസ്സുക്കാനം പടിപ്പസ്സദ്ധത്താ, നാസിതത്താ ആസീനോ.

കിച്ചാകിച്ചന്തി ‘‘ഇദം കത്തബ്ബം, ഇദം ന കത്തബ്ബ’’ന്തി ഏവം മനസാ ചിന്തേതബ്ബം. കരണീയാകരണീയന്തി കായദ്വാരേന അവസ്സം ഇദം കരണീയം, ഇദം ന കരണീയന്തി ഏവം കരണീയാകരണീയം. പഹീനന്തി വിസ്സട്ഠം. വസിപ്പത്തോതി പഗുണഭാവപ്പത്തോ.

൭൫. അഥ ഭഗവാ യസ്മാ ഉദയോ ചതുത്ഥജ്ഝാനലാഭീ, തസ്മാസ്സ പടിലദ്ധഝാനവസേന നാനപ്പകാരതോ അഞ്ഞാവിമോക്ഖം ദസ്സേന്തോ ഉപരൂപരിഗാഥമാഹ. തത്ഥ പഹാനം കാമച്ഛന്ദാനന്തി യദിദം പഠമം ഝാനം നിബ്ബത്തേന്തസ്സ കാമച്ഛന്ദപഹാനം, തമ്പി അഞ്ഞാവിമോക്ഖന്തി പബ്രൂമി. ഏവം സബ്ബപദാനി യോജേതബ്ബാനി.

യാ ചിത്തസ്സ അകല്യതാതി ചിത്തസ്സ ഗിലാനഭാവോ. ഗിലാനോ ഹി അകല്ലകോതി വുച്ചതി. വിനയേപി വുത്തം – ‘‘നാഹം, ഭന്തേ, അകല്ലകോ’’തി (പാരാ. ൧൫൧). അകമ്മഞ്ഞതാതി ചിത്തഗേലഞ്ഞസങ്ഖാതോവ അകമ്മഞ്ഞതാകാരോ. ഓലീയനാതി ഓലീയനാകാരോ. ഇരിയാപഥികചിത്തഞ്ഹി ഇരിയാപഥം സന്ധാരേതും അസക്കോന്തം രുക്ഖേ വഗ്ഗുലി വിയ ഖീലേ ലഗ്ഗിതഫാണിതവാരകോ വിയ ച ഓലീയതി, തസ്സ തം ആകാരം സന്ധായ ‘‘ഓലീയനാ’’തി വുത്തം. ദുതിയപദം ഉപസഗ്ഗവസേന വഡ്ഢിതം. ലീനാതി അവിപ്ഫാരികതായ പടികുടിതം. ഇതരേ ദ്വേ ആകാരഭാവനിദ്ദേസാ. ഥിനന്തി സപ്പിപിണ്ഡോ വിയ അവിപ്ഫാരികതായ ഘനഭാവേന ഠിതം. ഥിയനാതി ആകാരനിദ്ദേസോ. ഥിയിതഭാവോ ഥിയിതത്തം, അവിപ്ഫാരവസേനേവ ഥദ്ധതാതി അത്ഥോ (ധ. സ. അട്ഠ. ൧൧൬൨).

൭൬. ഉപേക്ഖാസതിസംസുദ്ധന്തി ചതുത്ഥജ്ഝാനഉപേക്ഖാസതീഹി സംസുദ്ധം. ധമ്മതക്കപുരേജവന്തി ഇമിനാ തസ്മിം ചതുത്ഥജ്ഝാനവിമോക്ഖേ ഠത്വാ ഝാനങ്ഗാനി വിപസ്സിത്വാ അധിഗതം അരഹത്തവിമോക്ഖം വദതി. അരഹത്തവിമോക്ഖസ്സ ഹി മഗ്ഗസമ്പയുത്തസമ്മാസങ്കപ്പാദിഭേദോ ധമ്മതക്കോ പുരേജവോ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘ധമ്മതക്കപുരേജവ’’ന്തി. അവിജ്ജായ പഭേദനന്തി ഏതമേവ ച അഞ്ഞാവിമോക്ഖം അവിജ്ജാപഭേദനസങ്ഖാതം നിബ്ബാനം നിസ്സായ ജാതത്താ കാരണോപചാരേന ‘‘അവിജ്ജായ പഭേദന’’ന്തി ബ്രൂമീതി.

യാ ചതുത്ഥേ ഝാനേ ഉപേക്ഖാതി ഏത്ഥ ഉപപത്തിതോ ഇക്ഖതീതി ഉപേക്ഖാ, സമം പസ്സതി അപക്ഖപതിതാ ഹുത്വാ പസ്സതീതി അത്ഥോ. ഉപേക്ഖനാതി ആകാരനിദ്ദേസോ. അജ്ഝുപേക്ഖനാതി ഉപസഗ്ഗവസേന പദം വഡ്ഢിതം. ചിത്തസമതാതി ചിത്തസ്സേകഗ്ഗഭാവോ. ചിത്തപ്പസ്സദ്ധതാതി ചിത്തസ്സ ഊനാതിരിത്തവജ്ജിതഭാവോ. മജ്ഝത്തതാതി ചിത്തസ്സ മജ്ഝേ ഠിതഭാവോ.

൭൭. ഏവം അവിജ്ജാപഭേദവചനേന വുത്തം നിബ്ബാനം സുത്വാ ‘‘തം കിസ്സ വിപ്പഹാനേന വുച്ചതീ’’തി പുച്ഛന്തോ ‘‘കിംസു സംയോജനോ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ കിംസു സംയോജനോതി കിംസംയോജനോ. വിചാരണന്തി വിചാരണകാരണം. കിസ്സസ്സ വിപ്പഹാനേനാതി കിംനാമകസ്സ അസ്സ ധമ്മസ്സ വിപ്പഹാനേന.

൭൮. അഥസ്സ ഭഗവാ തമത്ഥം ബ്യാകരോന്തോ ‘‘നന്ദിസംയോജനോ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ വിതക്കസ്സാതി കാമവിതക്കാദികോ വിതക്കോ അസ്സ.

൭൯. ഇദാനി തസ്സ നിബ്ബാനസ്സ മഗ്ഗം പുച്ഛന്തോ ‘‘കഥം സതസ്സാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ വിഞ്ഞാണന്തി അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണം.

൮൦. അഥസ്സ മഗ്ഗം കഥേന്തോ ഭഗവാ ‘‘അജ്ഝത്തഞ്ചാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ ഏവം സതസ്സാതി ഏവം സതസ്സ സമ്പജാനസ്സ. സേസം സബ്ബത്ഥ പാകടമേവ.

ഏവം ഭഗവാ ഇദമ്പി സുത്തം അരഹത്തനികൂടേനേവ ദേസേസി, ദേസനാപരിയോസാനേ ച പുബ്ബസദിസോവ ധമ്മാഭിസമയോ അഹോസീതി.

സദ്ധമ്മപ്പജ്ജോതികായ ചൂളനിദ്ദേസ-അട്ഠകഥായ

ഉദയമാണവസുത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.