൬. ജരാസുത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൩൯. ഛട്ഠേ ജരാസുത്തേ അപ്പം വത ജീവിതം ഇദന്തി ഇദം വത മനുസ്സാനം ജീവിതം അപ്പകം പരിത്തം ഠിതിപരിത്തതായ സരസപരിത്തതായാതി ഗുഹട്ഠകസുത്തേപി വുത്തനയമേതം. ഓരം വസ്സസതാപി മിയ്യതീതി വസ്സസതാ ഓരം കലലാദികാലേപി മിയ്യതി. അതിച്ചാതി വസ്സസതം അതിക്കമിത്വാ. ജരസാപി മിയ്യതീതി ജരായ മിയ്യതി. ഇതോ പരം ഗുഹട്ഠകസുത്തവണ്ണനായ വുത്തനയേനേവ ഗഹേതബ്ബം.

അപ്പന്തി മന്ദം. ഗമനീയോ സമ്പരായോതി പരലോകോ ഗന്തബ്ബോ. കലലകാലേപീതി ഏത്ഥ കലലകാലം നാമ പടിസന്ധിക്ഖണേ തീഹി ജാതിഉണ്ണംസൂഹി കതസുത്തഗ്ഗേ ഠിതതേലബിന്ദുപ്പമാണം അച്ഛം വിപ്പസന്നകലലം ഹോതി. യം സന്ധായ വുത്തം –

‘‘തിലതേലസ്സ യഥാ ബിന്ദു, സപ്പിമണ്ഡോ അനാവിലോ;

ഏവം വണ്ണപ്പടിഭാഗം, കലലം സമ്പവുച്ചതീ’’തി. (സം. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൨൩൫; വിഭ. അട്ഠ. ൨൬ പകിണ്ണകകഥാ);

തസ്മിം കലലകാലേപി. ചവതീതി ജീവിതം ഗളതി. മരതീതി ജീവിതവിയോഗം ആപജ്ജതി. അന്തരധായതീതി അദസ്സനം പാപുണാതി. വിപ്പലുജ്ജതീതി ഛിജ്ജതി. ‘‘അണ്ഡജയോനിയാ ചവതി. ജലാബുജയോനിയാ മരതി. സംസേദജയോനിയാ അന്തരധായതി. ഓപപാതികയോനിയാ വിപ്പലുജ്ജതീ’’തി ഏവമേകേ വണ്ണയന്തി. അബ്ബുദകാലേപീതി അബ്ബുദം നാമ കലലതോ സത്താഹച്ചയേന മംസധോവനഉദകവണ്ണം ഹോതി, കലലന്തി നാമം അന്തരധായതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘സത്താഹം കലലം ഹോതി, പരിപക്കം സമൂഹതം;

വിവട്ടമാനം തബ്ഭാവം, അബ്ബുദം നാമ ജായതീ’’തി. (സം. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൨൩൫);

തസ്മിം അബ്ബുദകാലേപി. പേസികാലേപീതി തസ്മാപി അബ്ബുദാ സത്താഹച്ചയേന വിലീനതിപുസദിസാ പേസി നാമ സഞ്ജായതി. സാ മരിചഫാണിതേന ദീപേതബ്ബാ. ഗാമദാരികാ ഹി സുപക്കാനി മരിചാനി ഗഹേത്വാ സാടകന്തേ ഭണ്ഡികം കത്വാ പീളേത്വാ മണ്ഡം ആദായ കപാലേ പക്ഖിപിത്വാ ആതപേ ഠപേന്തി, തം സുക്ഖമാനം സബ്ബഭാഗേഹി മുച്ചതി. ഏവരൂപാ പേസി ഹോതി, അബ്ബുദന്തി നാമം അന്തരധായതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘സത്താഹം അബ്ബുദം ഹോതി, പരിപക്കം സമൂഹതം;

വിവട്ടമാനം തബ്ഭാവം, പേസി നാമ പജായതീ’’തി. (സം. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൨൩൫);

തസ്മിം പേസികാലേപി. ഘനകാലേപീതി തതോപി പേസിതോ സത്താഹച്ചയേന കുക്കുടണ്ഡസണ്ഠാനോ ഘനോ നാമ മംസപിണ്ഡോ നിബ്ബത്തതി, പേസീതി നാമം അന്തരധായതി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘സത്താഹം പേസി ഭവതി, പരിപക്കം സമൂഹതം;

വിവട്ടമാനം തബ്ഭാവം, ഘനോതി നാമ ജായതി.

‘‘യഥാ കുക്കുടിയാ അണ്ഡം, സമന്താ പരിമണ്ഡലം;

ഏവം ഘനസ്സ സണ്ഠാനം, നിബ്ബത്തം കമ്മപച്ചയാ’’തി. (സം. നി. അട്ഠ. ൧.൧.൨൩൫);

തസ്മിം ഘനകാലേപി. പസാഖകാലേപീതി പഞ്ചമേ സത്താഹേ ദ്വിന്നം ദ്വിന്നം ഹത്ഥപാദാനം സീസസ്സ ചത്ഥായ പഞ്ച പീളകാ ജായന്തി, യം സന്ധായ വുത്തം – ‘‘പഞ്ചമേ, ഭിക്ഖവേ, സത്താഹേ പഞ്ച പീളകാ സണ്ഠഹന്തി കമ്മതോ’’തി. തസ്മിം പസാഖകാലേപി. തതോ പരം ഛട്ഠസത്തമാദീനി സത്താഹാനി അതിക്കമ്മ ദേസനം സങ്ഖിപിത്വാ ദ്വാചത്താലീസസത്താഹേ പരിണതകാലേ കേസലോമനഖാദീനം ഉപ്പത്തികാലഞ്ച. തസ്സ ച നാഭിതോ ഉട്ഠിതോ നാളോ മാതു ഉദരപടലേന ഏകാബദ്ധോ ഹോതി, സോ ഉപ്പലദണ്ഡകോ വിയ ഛിദ്ദോ, തേന ആഹാരരസോ സംസരിത്വാ ആഹാരസമുട്ഠാനരൂപം സമുട്ഠാപേതി. ഏവം സോ ദസമാസേ യാപേതി, തം സബ്ബം അവത്വാ ‘‘സൂതിഘരേ’’തി ആഹ. യം സന്ധായ വുത്തം –

‘‘കേസാ ലോമാ നഖാനി ച’’;

‘‘യഞ്ചസ്സ ഭുഞ്ജതീ മാതാ, അന്നം പാനഞ്ച ഭോജനം;

തേന സോ തത്ഥ യാപേതി, മാതുകുച്ഛിഗതോ നരോ’’തി. (സം. നി. ൧.൨൩൫; കഥാ. ൬൯൨);

തത്ഥ സൂതിഘരേതി സൂതികഘരേ, വിജായനഘരേതി അത്ഥോ. ‘‘സൂതികാഘരേ’’തി വാ പാഠോ, സൂതികായാതി പദച്ഛേദോ. അദ്ധമാസികോപീതി ജാതദിവസതോ പട്ഠായ അദ്ധമാസോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി അദ്ധമാസികോ. ദ്വേമാസികാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ജാതദിവസതോ പട്ഠായ ഏകം സംവച്ഛരം ഏതസ്സ അത്ഥീതി സംവച്ഛരികോ. ഉപരി ദ്വേവസ്സികാദീസുപി ഏസേവ നയോ.

യദാ ജിണ്ണോ ഹോതീതി യസ്മിം കാലേ ജരാജിണ്ണോ ഭവതി ജജ്ജരീഭൂതോ. വുദ്ധോതി വയോവുദ്ധോ. മഹല്ലകോതി ജാതിമഹല്ലകോ. അദ്ധഗതോതി തയോ അദ്ധേ അതിക്കന്തോ. വയോഅനുപ്പത്തോതി തതിയം വയം അനുപ്പത്തോ. ഖണ്ഡദന്തോതി അന്തരന്തരാ പതിതാ ദന്താ ഫാലിതാ ച ജരാനുഭാവേന ഖണ്ഡാ ദന്താ ജാതാ അസ്സാതി ഖണ്ഡദന്തോ. പലിതകേസോതി പണ്ഡരകേസോ. വിലൂനന്തി ലുഞ്ചിത്വാ ഗഹിതകേസാ വിയ ഖല്ലാടസീസോ. ഖലിതസിരോതി മഹാഖല്ലാടസീസോ. വലിനന്തി സഞ്ജാതവലി. തിലകാഹതഗത്തോതി സേതതിലകകാളതിലകേഹി വികിണ്ണസരീരോ. ഭോഗ്ഗോതി ഭഗ്ഗോ, ഇമിനാപിസ്സ വങ്കഭാവം ദീപേതി. ദണ്ഡപരായണോതി ദണ്ഡപടിസ്സരണോ ദണ്ഡദുതിയോ. സോ ജരായപീതി സോ പുഗ്ഗലോ ജരായപി അഭിഭൂതോ മരതി. നത്ഥി മരണമ്ഹാ മോക്ഖോതി മരണതോ മുഞ്ചനുപായോ നത്ഥി നുപലബ്ഭതി.

ഫലാനമിവ പക്കാനം, പാതോ പതനതോ ഭയന്തി പരിപാകഗതാനം സിഥിലവണ്ടാനം പനസഫലാദിപക്കാനം പച്ചൂസകാലേ അവസ്സം പതിസ്സന്തീതി ഫലസാമികാനം ഭായമാനാനം വിയ. ഏവം ജാതാന മച്ചാനം, നിച്ചം മരണതോ ഭയന്തി ഏവമേവ ഉപ്പന്നാനം സത്താനം മച്ചുസങ്ഖാതമരണതോ സതതം കാലം ഭയം.

യഥാപി കുമ്ഭകാരസ്സാതി യഥാ നാമ മത്തികാഭാജനം കരോന്തസ്സ. കതം മത്തികഭാജനന്തി (സു. നി. ൫൮൨) തേന നിട്ഠാപിതഭാജനം. സബ്ബം ഭേദനപരിയന്തന്തി പക്കാപക്കം സബ്ബം ഭേദനം ഭിജ്ജപരിയന്തം അവസാനം അസ്സാതി ഭേദനപരിയന്തം. ഏവം മച്ചാന ജീവിതന്തി ഏവമേവ സത്താനം ആയുസങ്ഖാരം.

ദഹരാ ച മഹന്താ ചാതി തരുണാ ച മഹല്ലകാ ച. യേ ബാലാ യേ ച പണ്ഡിതാതി യേ ച അസ്സാസപസ്സാസായത്താ ജീവിതാ ബാലാ യേ ച പണ്ഡിച്ചേന സമന്നാഗതാ ബുദ്ധാദയോ. സബ്ബേ മച്ചുവസം യന്തീതി ഏതേ വുത്തപ്പകാരാ ദഹരാദയോ സബ്ബേ മച്ചുനോ ഇസ്സരിയം ഉപഗച്ഛന്തി.

തേസം മച്ചുപരേതാനന്തി ഏതേസം മച്ചുനാ പരിവാരിതാനം. ഗച്ഛതം പരലോകതോതി ഇതോ മനുസ്സലോകതോ പരലോകം ഗച്ഛന്താനം. ന പിതാ തായതേ പുത്തന്തി പിതാ പുത്തം ന രക്ഖതി. ഞാതീ വാ പന ഞാതകേതി മാതാപിതിപക്ഖികാ ഞാതീ വാ തേയേവ ഞാതകേ രക്ഖിതും ന സക്കോന്തി.

പേക്ഖതഞ്ഞേവ ഞാതീനന്തി വുത്തവിധാനംയേവ ഞാതീനം പേക്ഖന്താനംയേവ ഓലോകേന്താനംയേവ. പസ്സ ലാലപ്പതം പുഥൂതി പസ്സാതി ആലപനം. ലാലപന്താനം വിലപന്താനം പുഥൂനം നാനപ്പകാരാനം. ഏകമേകോവ മച്ചാനം, ഗോവജ്ഝോ വിയ നിയ്യതീതി സത്താനം ഏകമേകോ വധായ നിയ്യമാനഗോണോ വിയ മരണായ നിയ്യതി പാപുണീയതി. ഏവമബ്ഭാഹതോ ലോകോതി ഏവമേവ സത്തലോകോ ഭുസം ആഹതോ. മച്ചുനാ ച ജരായ ചാതി മരണേന ച ജരായ ച അഭിഭൂതോ.

൪൦. മമായിതേതി മമായിതവത്ഥുകാരണാ. വിനാഭാവം സന്തമേവിദന്തി സന്തം വിജ്ജമാനം വിനാഭാവമേവ ഇദം, ന സക്കാ അവിനാഭാവേന ഭവിതുന്തി വുത്തം ഹോതി.

സോചന്തീതി ചിത്തേന സോചനം കരോന്തി. കിലമന്തീതി കായേന കിലമഥം പാപുണന്തി. പരിദേവന്തീതി നാനാവിധം വാചാവിലാപം ഭണന്തി. ഉരത്താളിം കന്ദന്തീതി ഉരം താളേത്വാ താളേത്വാ കന്ദന്തി. സമ്മോഹം ആപജ്ജന്തീതി സമ്മോഹഭാവം പാപുണന്തി.

അനിച്ചോതി ഹുത്വാ അഭാവട്ഠേന. സങ്ഖതോതി പച്ചയേഹി സങ്ഗമ്മ കതോ. പടിച്ചസമുപ്പന്നോതി പച്ചയസാമഗ്ഗിം പടിച്ച ന പച്ചക്ഖായ സഹ സമ്മാ ച ഉപ്പന്നോ. ഖയധമ്മോതി ഖയം ഗമനസഭാവോ. വയധമ്മോതി വയം ഗമനസഭാവോ, ഭങ്ഗവസേന ഭങ്ഗഗമനസഭാവോതി അത്ഥോ. വിരാഗധമ്മോതി വിരജ്ജനസഭാവോ. നിരോധധമ്മോതി നിരുജ്ഝനസഭാവോ. യ്വായം പരിഗ്ഗഹോതി യോ അയം പരിഗ്ഗഹോ. ‘‘യായ പരിഗ്ഗഹോ’’തിപി പാഠോ, അയമേവ പദച്ഛേദോ. നിച്ചോതി സതതകാലികോ. ധുവോതി ഥിരോ. സസ്സതോതി അചവനോ. അവിപരിണാമധമ്മോതി പകതിഅജഹനസഭാവോ. സസ്സതി സമം തഥേവ ഠസ്സതീതി ചന്ദസൂരിയസിനേരുമഹാസമുദ്ദപഥവീപബ്ബതാദയോ വിയ തിട്ഠേയ്യ.

നാനാഭാവോതി ജാതിയാ നാനാഭാവോ. വിനാഭാവോതി മരണേന വിയോഗഭാവോ. അഞ്ഞഥാഭാവോതി സബ്ഭാവതോ അഞ്ഞഥാഭാവോ. പുരിമാനം പുരിമാനം ഖന്ധാനന്തി അനന്തരേ പുരേ ഉപ്പന്നാനം ഖന്ധാനം. വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാതി പകതിഭാവം ജഹിത്വാ അഞ്ഞഥാഭാവേന. പച്ഛിമാ പച്ഛിമാ ഖന്ധാദയോ പവത്തന്തി ഉപ്പജ്ജന്തീതി സമ്ബന്ധോ.

സബ്ബം ഘരാവാസപലിബോധന്തി സകലം ഗിഹിഭാവജടം. ഞാതിമിത്താമച്ചപലിബോധന്തി മാതാപിതുപക്ഖികാ ഞാതീ, മിത്താ സഹായാ, അമച്ചാ ഭച്ചാ. സന്നിധിപലിബോധന്തി നിധാനജടം ഛിന്ദിത്വാ. കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാതി കേസേ ച മസ്സൂനി ച ഓരോപയിത്വാ. കാസായാനി വത്ഥാനീതി കസായരസപീതാനി വത്ഥാനി.

൪൧. മാമകോതി മമ ഉപാസകോ ഭിക്ഖു വാതി സങ്ഖം ഗതോ, ബുദ്ധാദീനി വാ വത്ഥൂനി മമായമാനോ.

തേസം തേസം സത്താനന്തി അനേകേസം സത്താനം സാധാരണനിദ്ദേസോ. ‘‘യഞ്ഞദത്തസ്സ മരണം, സോമദത്തസ്സ മരണ’’ന്തി ഏവഞ്ഹി ദിവസമ്പി കഥിയമാനേ നേവ സത്താ പരിയാദാനം ഗച്ഛന്തി, ന സബ്ബം അപരത്തദീപനം സിജ്ഝതി. ഇമേഹി പന ദ്വീഹി പദേഹി ന കോചി സത്തോ അപരിയാദിന്നോ ഹോതി, ന കിഞ്ചി അപരത്താദീപനം ന സിജ്ഝതി. തമ്ഹാ തമ്ഹാതി അയം ഗതിവസേന അനേകേസം നികായാനം സാധാരണനിദ്ദേസോ. സത്തനികായാതി സത്താനം നികായാ, സത്തഘടാ സത്തസമൂഹാതി അത്ഥോ. ചുതീതി ചവനവസേന വുത്തം. ഏകചതുപഞ്ചക്ഖന്ധായ ചുതിയാ സാമഞ്ഞവചനമേതം. ചവനതാതി ഭാവവചനേന ലക്ഖണനിദസ്സനം. ഭേദോതി ചുതിഖന്ധാനം ഭങ്ഗുപ്പത്തിപരിദീപനം. അന്തരധാനന്തി ഘടസ്സ വിയ ഭിന്നസ്സ ഭിന്നാനം ഖന്ധാനം യേന കേനചി പരിയായേന ഠാനാഭാവപരിദീപനം. മച്ചുമരണന്തി മച്ചുസങ്ഖാതം മരണം, ന ഖണികമരണം. കാലോ നാമ അന്തകോ, തസ്സ കിരിയാതി കാലംകിരിയാ. ഏത്താവതാ സമ്മുതിമരണം ദീപിതം. ഇദാനി പരമത്ഥേന ദീപേതും ‘‘ഖന്ധാനം ഭേദോ’’തിആദിമാഹ. പരമത്ഥേന ഹി ഖന്ധായേവ ഭിജ്ജന്തി, ന സത്തോ നാമ കോചി മരതി. ഖന്ധേസു പന ഭിജ്ജമാനേസു സത്തോ മരതി, ഭിന്നേസു ‘‘മതോ’’തി വോഹാരോ ഹോതി.

ഏത്ഥ ച ചതുവോകാരപഞ്ചവോകാരവസേന ഖന്ധാനം ഭേദോ, ഏകവോകാരവസേന കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ. ചതുവോകാരവസേന വാ ഖന്ധാനം ഭേദോ, സേസദ്വയവസേന കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ വേദിതബ്ബോ. കസ്മാ? കാമരൂപഭവദ്വയേപി രൂപകായസങ്ഖാതസ്സ കളേവരസ്സ സബ്ഭാവതോ. യസ്മാ വാ ചാതുമഹാരാജികാദീസു ഖന്ധാ ഭിജ്ജന്തേവ, ന കിഞ്ചി നിക്ഖിപന്തി, തസ്മാ തേസം വസേന ഖന്ധാനം ഭേദോ, മനുസ്സാദീസു കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ. ഏത്ഥ ച കളേവരസ്സ നിക്ഖേപകരണതോ മരണം ‘‘കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ’’തി വുത്തം. ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സുപച്ഛേദോതി ഇമിനാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധസ്സേവ മരണം നാമ ഹോതി, അനിന്ദ്രിയബദ്ധസ്സ മരണം നാമ നത്ഥീതി ദസ്സേതി. ‘‘സസ്സം മതം, രുക്ഖോ മതോ’’തി ഇദം പന വോഹാരമത്തമേവ. അത്ഥതോ പന ഏവരൂപാനി വചനാനി സസ്സാദീനം ഖയവയഭാവമേവ ദീപേന്തി. രൂപഗതന്തി രൂപമേവ രൂപഗതം. വേദനാഗതന്തിആദീസുപി ഏസേവ നയോ.

തത്ഥ പുബ്ബേവ മച്ചന്തി മച്ചം വാ ഭോഗാ പുബ്ബേവ പഠമതരഞ്ഞേവ വിജഹന്തി. മച്ചോ വാ തേ ഭോഗേ പുബ്ബതരം ജഹതി. കാമകാമീതി ചോരരാജാനം ആലപതി. അമ്ഭോ കാമേ കാമയമാന കാമകാമി ഭോഗിനോ നാമ ലോകേ അസസ്സതാ, ഭോഗേസു വാ നട്ഠേസു ജീവമാനാ ച അഭോഗിനോ ഹോന്തി. ഭോഗേ വാ പഹായ സയം നസ്സന്തി, തസ്മാ അഹം മഹാജനസ്സ സോകകാലേപി ന സോചാമീതി അത്ഥോ.

വിദിതാ മയാ സത്തുക ലോകധമ്മാതി ചോരരാജാനം ആലപന്തോ ആഹ. അമ്ഭോ സത്തുക മയാ ലാഭോ അലാഭോ യസോ അയസോതിആദയോ ലോകധമ്മാ വിദിതാ. യഥേവ ഹി ചന്ദോ ഉദേതി ച പൂരതി ച പുന ച ഖീയതി, യഥാ ച സൂരിയോ അന്ധകാരം വിധമേന്തോ മഹന്തം ലോകപ്പദേസം തപിത്വാന പുന സായം അത്ഥം പലേതി അത്ഥം ഗച്ഛതി ന ദിസ്സതി, ഏവമേവ ഭോഗാ ഉപ്പജ്ജന്തി ച വിനസ്സന്തി ച, തത്ഥ കിം സോകേന, തസ്മാ ന സോചാമീതി അത്ഥോ.

തണ്ഹാമഞ്ഞനായ മഞ്ഞതീതി തണ്ഹായ ജനിതമാനമഞ്ഞനായ മഞ്ഞതി. മാനം കരോതി ദിട്ഠിമഞ്ഞനായാതി ദിട്ഠിം ഉപനിസ്സയം കത്വാ ഉപ്പന്നായ മഞ്ഞനായ. മാനമഞ്ഞനായാതി സഹജാതമാനമഞ്ഞനായ. കിലേസമഞ്ഞനായാതി വുത്തപ്പകാരായ ഉപതാപനട്ഠേന കിലേസമഞ്ഞനായ മഞ്ഞതി.

കുഹാതി വിമ്ഹാപകാ. ഥദ്ധാതി ഖാണു വിയ ഥദ്ധാ. ലപാതി പച്ചയനിമിത്തേന ലപനകാ.

൪൨. സങ്ഗതന്തി സമാഗതം, ദിട്ഠം ഫുട്ഠം വാ. പിയായിതന്തി പിയകതം.

സങ്ഗതന്തി സമ്മുഖീഭൂതം. സമാഗതന്തി സമീപം ആഗതം. സമാഹിതന്തി ഏകീഭൂതം. സന്നിപതിതന്തി പിണ്ഡിതം. സുപിനഗതോതി സുപിനം പവിട്ഠോ. സേനാബ്യൂഹം പസ്സതീതി സേനാസന്നിവേസം ദക്ഖതി. ആരാമരാമണേയ്യകന്തി പുപ്ഫാരാമാദീനം രമണീയഭാവം. വനരാമണേയ്യകാദീസുപി ഏസേവ നയോ. പേതന്തി ഇതോ പരലോകം ഗതം. കാലങ്കതന്തി മതം.

൪൩. നാമംയേവാവസിസ്സതി, അക്ഖേയ്യന്തി സബ്ബം രൂപാദിധമ്മജാതം പഹീയതി, നാമമത്തമേവ തു അവസിസ്സതി ‘‘ബുദ്ധരക്ഖിതോ ധമ്മരക്ഖിതോ’’തി ഏവം അക്ഖാതും കഥേതും.

യേ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണാഭിസമ്ഭൂതാതി യേ സയം ചക്ഖുവിഞ്ഞാണേന അഭിസമ്ഭൂതാ രാസികതാ ദിട്ഠാ ചതുസമുട്ഠാനികാ രൂപാ. സോതവിഞ്ഞാണാഭിസമ്ഭൂതാതി പരതോഘോസേന സോതവിഞ്ഞാണേന രാസികതാ സുതാ ദ്വിസമുട്ഠാനികാ സദ്ദാ.

൪൪. മുനയോതി ഖീണാസവമുനയോ. ഖേമദസ്സിനോതി നിബ്ബാനദസ്സിനോ.

സോകോതി സോകനിദ്ദേസേ – ബ്യസതീതി ബ്യസനം, ഹിതസുഖം ഖിപതി വിദ്ധംസേതീതി അത്ഥോ. ഞാതീനം ബ്യസനം ഞാതിബ്യസനം, ചോരരോഗഭയാദീഹി ഞാതിക്ഖയോ ഞാതിവിനാസോതി അത്ഥോ. തേന ഞാതിബ്യസനേന. ഫുട്ഠസ്സാതി അജ്ഝോത്ഥടസ്സ, അഭിഭൂതസ്സ സമന്നാഗതസ്സാതി അത്ഥോ. സേസേസുപി ഏസേവ നയോ. അയം പന വിസേസോ – ഭോഗാനം ബ്യസനം ഭോഗബ്യസനം, രാജചോരാദിവസേന ഭോഗക്ഖയോ ഭോഗവിനാസോതി അത്ഥോ. രോഗോയേവ ബ്യസനം രോഗബ്യസനം. രോഗോ ഹി ആരോഗ്യം ബ്യസതി വിനാസേതീതി ബ്യസനം. സീലസ്സ ബ്യസനം സീലബ്യസനം, ദുസ്സില്യസ്സേതം നാമം. സമ്മാദിട്ഠിം വിനാസയമാനാ ഉപ്പന്നാ ദിട്ഠിയേവ ബ്യസനം ദിട്ഠിബ്യസനം. ഏത്ഥ ച പുരിമാനി ദ്വേ അനിപ്ഫന്നാനി, പച്ഛിമാനി തീണി നിപ്ഫന്നാനി തിലക്ഖണബ്ഭാഹതാനി. പുരിമാനി ച തീണി നേവ കുസലാനി നാകുസലാനി, സീലദിട്ഠിബ്യസനദ്വയം അകുസലം.

അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേനാതി ഗഹിതേസു വാ യേന കേനചി അഗ്ഗഹിതേസു വാ മിത്താമച്ചബ്യസനാദീസു യേന കേനചി. സമന്നാഗതസ്സാതി സമനുബന്ധസ്സ അപരിമുച്ചമാനസ്സ. അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേന ദുക്ഖധമ്മേനാതി യേന കേനചി സോകദുക്ഖസ്സ ഉപ്പത്തിഹേതുനാ. സോകോതി സോചനകവസേന സോകോ. ഇദം തേഹി കാരണേഹി ഉപ്പജ്ജനകസോകസ്സ സഭാവപച്ചത്തം. സോചനാതി സോചനാകാരോ. സോചിതത്തന്തി സോചിതഭാവോ. അന്തോസോകോതി അബ്ഭന്തരസോകോ. ദുതിയപദം ഉപസഗ്ഗേന വഡ്ഢിതം. സോ ഹി അബ്ഭന്തരം സുക്ഖാപേന്തോ വിയ പരിസുക്ഖാപേന്തോ വിയ ഉപ്പജ്ജതീതി ‘‘അന്തോസോകോ അന്തോപരിസോകോ’’തി വുച്ചതി. അന്തോദാഹോതി അബ്ഭന്തരദാഹോ. ദുതിയപദം ഉപസഗ്ഗേന വഡ്ഢിതം. ചേതസോ പരിജ്ഝായനാതി ചിത്തസ്സ ഝാനനാകാരോ. സോകോ ഹി ഉപ്പജ്ജമാനോ അഗ്ഗി വിയ ചിത്തം ഝാപേതി ദഹതി, ‘‘ചിത്തം മേ ഝാമം, ന മേ കിഞ്ചി പടിഭാതീ’’തി വദാപേതി. ദുക്ഖിതോ മനോ ദുമ്മനോ, തസ്സ ഭാവോ ദോമനസ്സം. അനുപവിട്ഠട്ഠേന സോകോവ സല്ലന്തി സോകസല്ലം.

പരിദേവനിദ്ദേസേ – ‘‘മയ്ഹം ധീതാ, മയ്ഹം പുത്തോ’’തി ഏവം ആദിസ്സ ആദിസ്സ ദേവന്തി രോദന്തി ഏതേനാതി ആദേവോ. തം തം വണ്ണം പരികിത്തേത്വാ പരികിത്തേത്വാ ദേവന്തി ഏതേനാതി പരിദേവോ. തതോ പരാനി ദ്വേ ദ്വേ പദാനി പുരിമദ്വയസ്സേവ ആകാരഭാവനിദ്ദേസവസേന വുത്താനി. വാചാതി വചനം. പലാപോതി തുച്ഛം നിരത്ഥകവചനം. ഉപ്പഡ്ഢഭണിതഅഞ്ഞഭണിതാദിവസേന വിരൂപോ പലാപോ വിപ്പലാപോ. ലാലപ്പോതി പുനപ്പുനം ലപനം. ലാലപ്പനാകാരോ ലാലപ്പനാ. ലാലപ്പിതസ്സ ഭാവോ ലാലപ്പിതത്തം. മച്ഛരിയാദീനി വുത്തത്ഥാനേവ.

൪൫. സത്തമഗാഥാ ഏവം മരണബ്ഭാഹതേ ലോകേ അനുരൂപപടിപത്തിദസ്സനത്ഥം വുത്താ. തത്ഥ പതിലീനചരസ്സാതി തതോ തതോ പതിലീനം ചിത്തം കത്വാ ചരന്തസ്സ. ഭിക്ഖുനോതി കല്യാണപുഥുജ്ജനസ്സ വാ സേക്ഖസ്സ വാ. സാമഗ്ഗിയമാഹു തസ്സ തം, യോ അത്താനം ഭവനേ ന ദസ്സയേതി തസ്സേതം പതിരൂപമാഹു, യോ ഏവംപടിപന്നോ നിരയാദിഭേദേ ഭവനേ അത്താനം ന ദസ്സയേ. ഏവഞ്ഹി സോ ഇമമ്ഹാ മരണാ മുച്ചേയ്യാതി അധിപ്പായോ.

പതിലീനചരാ വുച്ചന്തീതി തതോ തതോ ലീനചിത്താചാരാ കഥീയന്തി. സത്ത സേക്ഖാതി അധിസീലാദീസു തീസു സിക്ഖാസു സിക്ഖന്തീതി സോതാപത്തിമഗ്ഗട്ഠം ആദിം കത്വാ യാവ അരഹത്തമഗ്ഗട്ഠാ സത്ത സേക്ഖാ. അരഹാതി ഫലട്ഠോ. സോ നിട്ഠിതചിത്തത്താ പതിലീനോ. സേക്ഖാനം പതിലീനചരണഭാവേ കാരണം ദസ്സേന്തോ ‘‘കിം കാരണാ’’തിആദിമാഹ. തേ തതോ തതോതി തേ സത്ത സേക്ഖാ തേഹി തേഹി ആരമ്മണേഹി ചിത്തം പതിലീനേന്താതി അത്തനോ ചിത്തം നിലീനേന്താ. പതികുടേന്താതി സങ്കോചേന്താ. പതിവട്ടേന്താതി കടസാരകം വിയ ആഭുജേന്താ. സന്നിരുദ്ധന്താതി സന്നിരുജ്ഝന്താ. സന്നിഗണ്ഹന്താതി നിഗ്ഗഹം കുരുമാനാ. സന്നിവാരേന്താതി വാരയമാനാ. രക്ഖന്താതി രക്ഖം കുരുമാനാ. ഗോപേന്താതി ചിത്തമഞ്ജൂസായ ഗോപയമാനാ.

ഇദാനി ദ്വാരവസേന ദസ്സേന്തോ ‘‘ചക്ഖുദ്വാരേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ചക്ഖുദ്വാരേതി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണദ്വാരേ. സോതദ്വാരാദീസുപി ഏസേവ നയോ. ഭിക്ഖുനോതി പുഥുജ്ജനകല്യാണകസ്സ വാ ഭിക്ഖുനോ, സേക്ഖസ്സ വാ ഭിക്ഖുനോതി ഭിക്ഖുസദ്ദസ്സ വചനത്ഥം അവത്വാ ഇധാധിപ്പേതഭിക്ഖുയേവ ദസ്സിതോ. തത്ഥ പുഥുജ്ജനോ ച സോ കിലേസാനം അസമുച്ഛിന്നത്താ, കല്യാണോ ച സീലാദിപടിപത്തിയുത്തത്താതി പുഥുജ്ജനകല്യാണോവ പുഥുജ്ജനകല്യാണകോ, തസ്സ പുഥുജ്ജനകല്യാണകസ്സ. അധിസീലാദീനി സിക്ഖതീതി സേക്ഖോ, തസ്സ സേക്ഖസ്സ വാ സോതാപന്നസ്സ വാ സകദാഗാമിനോ വാ അനാഗാമിനോ വാ.

ആസന്തി നിസീദന്തി ഏത്ഥാതി ആസനം. യത്ഥാതി യേസു മഞ്ചപീഠാദീസു. മഞ്ചോതിആദീനി ആസനസ്സ പഭേദവചനാനി. മഞ്ചോപി ഹി നിസജ്ജായപി ഓകാസത്താ ഇധ ആസനേസു വുത്തോ, സോ പന മസാരകബുന്ദികാബദ്ധകുളീരപാദകആഹച്ചപാദകാനം അഞ്ഞതരോ. പീഠമ്പി തേസം അഞ്ഞതരമേവ. ഭിസീതി ഉണ്ണഭിസി ചോളഭിസി വാകഭിസി തിണഭിസി പണ്ണഭിസീനം അഞ്ഞതരാ. തട്ടികാതി താലപണ്ണാദീഹി വിനിത്വാ കതാ. ചമ്മഖണ്ഡോതി നിസജ്ജാരഹോ യോ കോചി ചമ്മഖണ്ഡോ. തിണസന്ഥാരാദയോ തിണാദീനി ഗുമ്ബേത്വാ കതാ. അസപ്പായരൂപദസ്സനേനാതി അസപ്പായാനം ഇട്ഠരൂപാനം ഓലോകനേന. രിത്തന്തി അബ്ഭന്തരതോ തുച്ഛം. വിവിത്തന്തി ബഹിദ്ധാപവേസനേന സുഞ്ഞം. പവിവിത്തന്തി കോചി ഗഹട്ഠോ തത്ഥ നത്ഥീതി അതിരേകേന സുഞ്ഞം. അസപ്പായസദ്ദസ്സവനേപി ഏസേവ നയോ. പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹീതി ഇത്ഥിരൂപസദ്ദഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബേഹി പഞ്ചഹി കാമകോട്ഠാസേഹി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘രൂപാ സദ്ദാ രസാ ഗന്ധാ, ഫോട്ഠബ്ബാ ച മനോരമാ;

പഞ്ച കാമഗുണാ ലോകേ, ഇത്ഥിരൂപസ്മിം ദിസ്സരേ’’തി. (അ. നി. ൫.൫൫);

ഭജതോതി ചിത്തേന സേവനം കരോന്തസ്സ. സമ്ഭജതോതി സമ്മാ സേവന്തസ്സ. സേവതോതി ഉപസങ്കമന്തസ്സ. നിസേവതോതി നിസ്സയം കത്വാ സേവന്തസ്സ. സംസേവതോതി സുട്ഠു സേവന്തസ്സ. പടിസേവതോതി പുനപ്പുനം ഉപസങ്കമന്തസ്സ.

ഗണസാമഗ്ഗീതി സമണാനം ഏകീഭാവോ സമഗ്ഗഭാവോ. ധമ്മസാമഗ്ഗീതി സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മാനം സമൂഹഭാവോ. അനഭിനിബ്ബത്തിസാമഗ്ഗീതി അനിബ്ബത്തമാനാനം അനുപ്പജ്ജമാനാനം അനുപാദിസേസായ നിബ്ബാനധാതുയാ പരിനിബ്ബുതാനം അരഹന്താനം സമൂഹോ. സമഗ്ഗാതി കായേന അവിയോഗാ. സമ്മോദമാനാതി ചിത്തേന സുട്ഠു മോദമാനാ തുസ്സമാനാ. അവിവദമാനാതി വാചായ വിവാദം അകുരുമാനാ. ഖീരോദകീഭൂതാതി ഖീരേന സംസട്ഠഉദകസദിസാ.

തേ ഏകതോ പക്ഖന്ദന്തീതി തേ ബോധിപക്ഖിയധമ്മാ ഏകം ആരമ്മണം പവിസന്തി. പസീദന്തീതി തസ്മിംയേവ ആരമ്മണേ പസാദമാപജ്ജന്തി. അനുപാദിസേസായാതി ഉപാദിവിരഹിതായ.

നിബ്ബാനധാതുയാതി അമതമഹാനിബ്ബാനധാതുയാ. ഊനത്തം വാതി ഏത്ഥ ഉനഭാവോ ഊനത്തം, അപരിപുണ്ണഭാവോതി അത്ഥോ. പുണ്ണത്തം വാതി പരിപുണ്ണഭാവോ പുണ്ണത്തം, പുണ്ണഭാവോ വാ ന പഞ്ഞായതി നത്ഥീതി അത്ഥോ.

നേരയികാനന്തി നിരയേ നിബ്ബത്തനകകമ്മാനം അത്ഥിഭാവേന. നിരയം അരഹന്തീതി നേരയികാ, തേസം നേരയികാനം. നിരയോ ഭവനന്തി നിരയോ ഏവ തേസം വസനട്ഠാനം ഘരം. തിരച്ഛാനയോനികാനന്തിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. തസ്സേസാ സാമഗ്ഗീതി തസ്സ ഖീണാസവസ്സ ഏസാ നിബ്ബാനസാമഗ്ഗീ. ഏതം ഛന്നന്തി ഏതം അനുച്ഛവികം. പതിരൂപന്തി സദിസം പടിഭാഗം, അസദിസം അപ്പടിഭാഗം ന ഹോതി. അനുച്ഛവികന്തി ഏതം സമണബ്രാഹ്മണാനം വാ ധമ്മാനം, മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനസാസനധമ്മാനം വാ അനുച്ഛവികം. തേസം ഛവിം ഛായം സുന്ദരഭാവം അന്വേതി അനുഗച്ഛതി, അഥ ഖോ സന്തികാവ തേഹി ധമ്മേഹി അനുച്ഛവികത്താ ഏവ ച അനുലോമം. തേസഞ്ച അനുലോമേതി, അഥ ഖോ ന വിലോമം ന പച്ചനീകഭാവേ ഠിതം.

൪൬. ഇദാനി ‘‘യോ അത്താനം ഭവനേ ന ദസ്സയേ’’തി ഏവം ഖീണാസവോ വിഭാവിതോ, തസ്സ വണ്ണഭണനത്ഥം ഇതോ പരാ തിസ്സോ ഗാഥായോ ആഹ. തത്ഥ പഠമഗാഥായ സബ്ബത്ഥാതി ദ്വാദസസു ആയതനേസു. ന പിയം കുബ്ബതി നോപി അപ്പിയന്തി നിദ്ദേസേ പിയാതി ചിത്തേ പീതികരാ. തേ വിഭാഗതോ ദസ്സേന്തോ ‘‘കതമേ സത്താ പിയാ, ഇധ യസ്സ തേ ഹോന്തീ’’തി ആഹ. തത്ഥ യസ്സ തേതി യേ അസ്സ തേ. ഹോന്തീതി ഭവന്തി. അത്ഥകാമാതി വഡ്ഢികാമാ. ഹിതകാമാതി സുഖകാമാ. ഫാസുകാമാതി സുഖവിഹാരകാമാ. യോഗക്ഖേമകാമാതി ചതൂഹി യോഗേഹി ഖേമം നിബ്ഭയം കാമാ. മമായതീതി മാതാ. പിയായതീതി പിതാ. ഭജതീതി ഭാതാ. ഭഗിനീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. പും തായതി രക്ഖതീതി പുത്തോ. കുലവംസം ധാരേതീതി ധീതാ. മിത്താ സഹായാ. അമച്ചാ ഭച്ചാ. ഞാതീ പിതുപക്ഖികാ. സാലോഹിതാ മാതിപക്ഖികാ. ഇമേ സത്താ പിയാതി ഇമേ സത്താ പീതിജനകാ. വുത്തവിപരിയായേന അപ്പിയാ വേദിതബ്ബാ.

൪൭. യദിദം ദിട്ഠസുതമുതേസു വാതി ഏത്ഥ പന യദിദം ദിട്ഠസുതം, ഏത്ഥ വാ മുതേസു വാ ധമ്മേസു; ഏവം മുനി ന ഉപലിമ്പതീതി ഏവം സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ.

ഉദകഥേവോതി ഉദകസ്സ ഥേവോ. ‘‘ഉദകത്ഥേവകോ’’തിപി പാഠോ. പദുമപത്തേതി പദുമിനിപത്തേ.

൪൮. ധോനോ ന ഹി തേന മഞ്ഞതി, യദിദം ദിട്ഠസുതമുതേസു വാതി അത്രാപി യദിദം ദിട്ഠസുതം, തേന വത്ഥുനാ ന മഞ്ഞതി, മുതേസു വാ ധമ്മേസു ന മഞ്ഞതീതി ഏവമേവ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ന ഹി സോ രജ്ജതി, നോ വിരജ്ജതീതി ബാലപുഥുജ്ജനോ വിയ ന രജ്ജതി, കല്യാണപുഥുജ്ജനസേക്ഖാ വിയ ന വിരജ്ജതി, രാഗസ്സ ഖീണത്താ ‘‘വിരത്തോ’’ത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. സേസം പാകടമേവാതി.

തായ പഞ്ഞായ കായദുച്ചരിതന്തി സമ്പയുത്തായ പുബ്ബഭാഗായേവ വാ പഞ്ഞായ പരിഗ്ഗഹേതബ്ബേ പരിഗ്ഗണ്ഹന്തോ യോഗീ തിവിധം കായദുച്ചരിതം സമുച്ഛേദവസേന ധുനാതി. അയഞ്ച പുഗ്ഗലോ വിപന്നധമ്മം ദേസനാധമ്മേസു ധുനന്തേസു തംധമ്മസമങ്ഗീപുഗ്ഗലോപി ധുനാതി നാമ. തേ ച ധമ്മേ പഞ്ഞായ അത്തനോ പവത്തിക്ഖണേ ധുനിതുമാരദ്ധോ ധുതാതി വുച്ചതി, യഥാ ഭുഞ്ജിതുമാരദ്ധോ ഭുത്തോതി വുച്ചതി. ലക്ഖണം പനേത്ഥ സദ്ദസത്ഥതോ വേദിതബ്ബം. ധുതന്തി കത്തുസാധനം. ധുതം പഠമമഗ്ഗേന. ധോതം ദുതിയമഗ്ഗേന. സന്ധോതം തതിയമഗ്ഗേന. നിദ്ധോതം ചതുത്ഥമഗ്ഗേന.

ധോനോ ദിട്ഠം ന മഞ്ഞതീതി അരഹാ മംസചക്ഖുനാ ദിട്ഠം ദിബ്ബചക്ഖുനാ ദിട്ഠം രൂപായതനം ന മഞ്ഞതി തീഹി മഞ്ഞനാഹി, കഥം? രൂപായതനം സുഭസഞ്ഞായ സുഖസഞ്ഞായ ച പസ്സന്തോ ന തത്ഥ ഛന്ദരാഗം ജനേതി ന തം അസ്സാദേതി നാഭിനന്ദതി, ഏവം ദിട്ഠം തണ്ഹാമഞ്ഞനായ ന മഞ്ഞതി. ‘‘ഇതി മേ രൂപം സിയാ അനാഗതമദ്ധാന’’ന്തി വാ പനേത്ഥ നന്ദിം ന സമന്നാനേതി. രൂപസമ്പദം വാ ആകങ്ഖമാനോ ദാനം ന ദേതി, സീലം ന സമാദിയതി, ഉപോസഥകമ്മം ന കരോതി. ഏവമ്പി ദിട്ഠം തണ്ഹാമഞ്ഞനായ ന മഞ്ഞതി, അത്തനോ പന പരസ്സ ച രൂപസമ്പത്തിവിപത്തിം നിസ്സായ മാനം ന ജനേതി. ‘‘ഇമിനാഹം സേയ്യോസ്മീതി വാ, സദിസോസ്മീതി വാ, ഹീനോസ്മീതി വാ’’തി ഏവം ദിട്ഠം മാനമഞ്ഞനായ ന മഞ്ഞതി. രൂപായതനം പന ‘‘നിച്ചം ധുവം സസ്സത’’ന്തി ന മഞ്ഞതി. അത്താനം ‘‘അത്തനിയ’’ന്തി ന മഞ്ഞതി. മങ്ഗലം ‘‘അമങ്ഗല’’ന്തി ന മഞ്ഞതി. ഏവം ദിട്ഠം ദിട്ഠിമഞ്ഞനായ ന മഞ്ഞതി. ദിട്ഠസ്മിം ന മഞ്ഞതീതി രൂപസ്മിം അത്താനം സമനുപസ്സനനയേന അമഞ്ഞന്തോ ദിട്ഠസ്മിം ന മഞ്ഞതി. യഥാ വാ ഥനേ ഥഞ്ഞം, ഏവം രൂപസ്മിം രാഗാദയോതി അമഞ്ഞന്തോപി ദിട്ഠസ്മിം ന മഞ്ഞതി. തസ്മിംയേവ പനസ്സ ദിട്ഠിമഞ്ഞനായ അമഞ്ഞിതേ വത്ഥുസ്മിം സിനേഹം മാനഞ്ച ന ഉപ്പാദയതോ തണ്ഹാമാനമഞ്ഞനാപി നത്ഥീതി വേദിതബ്ബാ. ഏവം ദിട്ഠസ്മിം ന മഞ്ഞതി. ദിട്ഠതോ ന മഞ്ഞതീതി ഏത്ഥ പന ദിട്ഠതോതി നിസ്സക്കവചനം. തസ്മാ സഉപകാരണസ്സ അത്തനോ വാ പരസ്സ വാ യഥാവുത്തപ്പഭേദതോ ദിട്ഠതോ ഉപപത്തി വാ നിഗ്ഗമനം വാ ദിട്ഠതോ വാ അഞ്ഞോ അത്താതി അമഞ്ഞമാനോ ദിട്ഠതോ ന മഞ്ഞതീതി വേദിതബ്ബോ. അയമസ്സ ന ദിട്ഠിമഞ്ഞനാ. തസ്മിംയേവ പനസ്സ ദിട്ഠിമഞ്ഞനായ അമഞ്ഞിതേ വത്ഥുസ്മിം സിനേഹം മാനഞ്ച ന ഉപ്പാദയതോ ന തണ്ഹാമാനമഞ്ഞനാപി വേദിതബ്ബാ.

ദിട്ഠാ മേതി ന മഞ്ഞതീതി ഏത്ഥ പന ‘‘ഏതം മമാ’’തി തണ്ഹാവസേന അമമായമാനോ ദിട്ഠം തണ്ഹാമഞ്ഞനായ ന മഞ്ഞതി. സുതന്തി മംസസോതേനപി സുതം, ദിബ്ബസോതേനപി സുതം, സദ്ദായതനസ്സേതം അധിവചനം. മുതന്തി മുത്വാ മുനിത്വാ ച ഗഹിതം ആഹച്ച ഉപഗന്ത്വാതി അത്ഥോ. ഇന്ദ്രിയാനം ആരമ്മണാനഞ്ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സംകിലേസേ വിഞ്ഞാതന്തി വുത്തം ഹോതി. ഗന്ധരസഫോട്ഠബ്ബായതനാനം ഏതം അധിവചനം. വിഞ്ഞാതന്തി മനസാ വിഞ്ഞാതം, സേസാനം സത്താനം ആയതനാനമേതം അധിവചനം, ധമ്മാരമ്മണസ്സ വാ, ഇധ പന സക്കായപരിയാപന്നമേവ ലബ്ഭതി. വിത്ഥാരോ പനേത്ഥ ദിട്ഠവാരേ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബോ.

ഇദാനി ഭഗവതാ വുത്തസുത്തവസേന ദസ്സേന്തോ ‘‘അസ്മീതി ഭിക്ഖവേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അസ്മീതി ഭവാമി, നിച്ചസ്സേതം അധിവചനം. മഞ്ഞിതമേതന്തി ദിട്ഠികപ്പനം ഏതം. അയമഹമസ്മീതി അയം അഹം അസ്മി ഭവാമി.

അഞ്ഞത്ര സതിപട്ഠാനേഹീതി ഠപേത്വാ ചതുസതിപട്ഠാനേ.

സബ്ബേ ബാലപുഥുജ്ജനാ രജ്ജന്തീതി സകലാ അന്ധബാലാ നാനാജനാ ലഗ്ഗന്തി. സത്ത സേക്ഖാ വിരജ്ജന്തീതി സോതാപന്നാദയോ സത്ത അരിയജനാ വിരാഗം ആപജ്ജന്തി. അരഹാ നേവ രജ്ജതി നോ വിരജ്ജതീതി കിലേസാനം പരിനിബ്ബാപിതത്താ ഉഭയമ്പി ന കരോതി. ഖയാ രാഗസ്സാതിആദയോ തിവിധാപി നിബ്ബാനമേവ.

സദ്ധമ്മപ്പജ്ജോതികായ മഹാനിദ്ദേസട്ഠകഥായ

ജരാസുത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.