൬. അസുഭാനുപസ്സീസുത്തവണ്ണനാ

൮൫. ഛട്ഠേ അസുഭാനുപസ്സീതി അസുഭം അനുപസ്സന്താ ദ്വത്തിംസാകാരവസേന ചേവ ഉദ്ധുമാതകാദീസു ഗഹിതനിമിത്തസ്സ ഉപസംഹരണവസേന ച കായസ്മിം അസുഭം അസുഭാകാരം അനുപസ്സകാ ഹുത്വാ വിഹരഥ. ആനാപാനസ്സതീതി ആനാപാനേ സതി, തം ആരബ്ഭ പവത്താ സതി, അസ്സാസപസ്സാസപരിഗ്ഗാഹികാ സതീതി അത്ഥോ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ആനന്തി അസ്സാസോ, നോ പസ്സാസോ. പാനന്തി പസ്സാസോ, നോ അസ്സാസോ’’തിആദി (പടി. മ. ൧.൧൬൦).

വോതി തുമ്ഹാകം. അജ്ഝത്തന്തി ഇധ ഗോചരജ്ഝത്തം അധിപ്പേതം. പരിമുഖന്തി അഭിമുഖം. സൂപട്ഠിതാതി സുട്ഠു ഉപട്ഠിതാ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – ആനാപാനസ്സതി ച തുമ്ഹാകം കമ്മട്ഠാനാഭിമുഖം സുട്ഠു ഉപട്ഠിതാ ഹോതൂതി. അഥ വാ പരിമുഖന്തി പരിഗ്ഗഹിതനിയ്യാനം. വുത്തഞ്ഹേതം പടിസമ്ഭിദായം – ‘‘പരീതി പരിഗ്ഗഹട്ഠോ, മുഖന്തി നിയ്യാനട്ഠോ, സതീതി ഉപട്ഠാനട്ഠോ, തേന വുച്ചതി പരിമുഖം സതി’’ന്തി (പടി. മ. ൧.൧൬൪). ഇമിനാ ചതുസതിപട്ഠാനസോളസപ്പഭേദാ ആനാപാനസ്സതികമ്മട്ഠാനഭാവനാ ദസ്സിതാതി ദട്ഠബ്ബാ.

ഏവം സങ്ഖേപേനേവ രാഗചരിതവിതക്കചരിതാനം സപ്പായം പടികൂലമനസികാരകായാനുപസ്സനാവസേന സമഥകമ്മട്ഠാനം വിപസ്സനാകമ്മട്ഠാനഞ്ച ഉപദിസിത്വാ ഇദാനി സുദ്ധവിപസ്സനാകമ്മട്ഠാനമേവ ദസ്സേന്തോ ‘‘സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാനുപസ്സിനോ വിഹരഥാ’’തി ആഹ. തത്ഥ അനിച്ചം, അനിച്ചലക്ഖണം, അനിച്ചാനുപസ്സനാ, അനിച്ചാനുപസ്സീതി ഇദം ചതുക്കം വേദിതബ്ബം. ഹുത്വാ, അഭാവതോ, ഉദയബ്ബയയോഗതോ, താവകാലികതോ, നിച്ചപടിക്ഖേപതോ ച ഖന്ധപഞ്ചകം അനിച്ചം നാമ. തസ്സ യോ ഹുത്വാ അഭാവാകാരോ, തം അനിച്ചലക്ഖണം നാമ. തം ആരബ്ഭ പവത്താ വിപസ്സനാ അനിച്ചാനുപസ്സനാ. തം അനിച്ചന്തി വിപസ്സകോ അനിച്ചാനുപസ്സീ. ഏത്ഥ ച ഏകാദസവിധാ അസുഭകഥാ പഠമജ്ഝാനം പാപേത്വാ, സോളസവത്ഥുകാ ച ആനാപാനകഥാ ചതുത്ഥജ്ഝാനം പാപേത്വാ, വിപസ്സനാകഥാ ച വിത്ഥാരതോ വത്തബ്ബാ, സാ പന സബ്ബാകാരതോ വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൨.൭൩൭-൭൪൦) കഥിതാതി തത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

ഇദാനി അസുഭാനുപസ്സനാദീഹി നിപ്ഫാദേതബ്ബം ഫലവിസേസം ദസ്സേതും ‘‘അസുഭാനുപസ്സീന’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുഭായ ധാതുയാതി സുഭഭാവേ, സുഭനിമിത്തേതി അത്ഥോ. രാഗാനുസയോതി സുഭാരമ്മണേ ഉപ്പജ്ജനാരഹോ കാമരാഗാനുസയോ. സോ കേസാദീസു ഉദ്ധുമാതകാദീസു വാ അസുഭാനുപസ്സീനം അസുഭനിമിത്തം ഗഹേത്വാ തത്ഥ പഠമജ്ഝാനം നിബ്ബത്തേത്വാ തം പാദകം കത്വാ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അധിഗതേന അനാഗാമിമഗ്ഗേന പഹീയതി, സബ്ബസോ സമുച്ഛിന്ദീയതീതി അത്ഥോ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘അസുഭാ ഭാവേതബ്ബാ കാമരാഗസ്സ പഹാനായാ’’തി (അ. നി. ൯.൩; ഉദാ. ൩൧). ബാഹിരാതി ബഹിദ്ധാവത്ഥുകത്താ അനത്ഥാവഹത്താ ച ബാഹിരാ ബഹിഭൂതാ. വിതക്കാസയാതി കാമസങ്കപ്പാദിമിച്ഛാവിതക്കാ. തേ ഹി അപ്പഹീനാ ആസയാനുഗതാ സതി പച്ചയസമവായേ ഉപ്പജ്ജനതോ വിതക്കാസയാതി വുത്താ. കാമവിതക്കോ ചേത്ഥ കാമരാഗഗ്ഗഹണേന ഗഹിതോ ഏവാതി തദവസേസാ വിതക്കാ ഏവ വുത്താതി വേദിതബ്ബാ. വിഘാതപക്ഖികാതി ദുക്ഖഭാഗിയാ, ഇച്ഛാവിഘാതനിബ്ബത്തനകാ വാ. തേ ന ഹോന്തീതി തേ പഹീയന്തി. ബ്യാപാദവിതക്കോ, വിഹിംസാവിതക്കോ, ഞാതിവിതക്കോ, ജനപദവിതക്കോ, അമരാവിതക്കോ, അനവഞ്ഞത്തിപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, ലാഭസക്കാരസിലോകപടിസംയുത്തോ വിതക്കോ, പരാനുദ്ദയതാപടിസംയുത്തോ വിതക്കോതി അട്ഠ, കാമവിതക്കേന സദ്ധിം നവവിധാ മഹാവിതക്കാ ആനാപാനസ്സതിസമാധിനാ തന്നിസ്സിതായ ച വിപസ്സനായ പുബ്ബഭാഗേ വിക്ഖമ്ഭിതാ. തം പാദകം കത്വാ അധിഗതേന അരിയമഗ്ഗേന യഥാരഹം അനവസേസതോ പഹീയന്തി. വുത്തമ്പി ചേതം ‘‘ആനാപാനസ്സതി ഭാവേതബ്ബാ വിതക്കുപച്ഛേദായാ’’തി (അ. നി. ൯.൩; ഉദാ. ൩൧).

യാ അവിജ്ജാ, സാ പഹീയതീതി യാ സച്ചസഭാവപടിച്ഛാദിനീ സബ്ബാനത്ഥകാരീ സകലസ്സ വട്ടദുക്ഖസ്സ മൂലഭൂതാ അവിജ്ജാ, സാ അനിച്ചാനുപസ്സീനം വിഹരതം സമുച്ഛിജ്ജതി. ഇദം കിര ഭഗവതാ അനിച്ചാകാരതോ വുട്ഠിതസ്സ സുക്ഖവിപസ്സകഖീണാസവസ്സ വസേന വുത്തം. തസ്സായം സങ്ഖേപത്ഥോ – തേഭൂമകേസു സബ്ബസങ്ഖാരേസു അനിച്ചാദിതോ സമ്മസനം പട്ഠപേത്വാ വിപസ്സന്താനം യദാ അനിച്ചന്തി പവത്തമാനാ വുട്ഠാനഗാമിനീവിപസ്സനാ മഗ്ഗേന ഘടീയതി, അനുക്കമേന അരഹത്തമഗ്ഗോ ഉപ്പജ്ജതി, തേസം അനിച്ചാനുപസ്സീനം വിഹരതം അവിജ്ജാ അനവസേസതോ പഹീയതി, അരഹത്തമഗ്ഗവിജ്ജാ ഉപ്പജ്ജതീതി. അനിച്ചാനുപസ്സീനം വിഹരതന്തി ഇദം അനിച്ചലക്ഖണസ്സ തേസം പാകടഭാവതോ ഇതരസ്സ ലക്ഖണദ്വയസ്സ ഗഹണേ ഉപായഭാവതോ വാ വുത്തം, ന പന ഏകസ്സേവ ലക്ഖണസ്സ അനുപസ്സിതബ്ബതോ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘യദനിച്ചം തം ദുക്ഖം, യം ദുക്ഖം തദനത്താ’’തി (സം. നി. ൩.൧൫). അപരമ്പി വുത്തം ‘‘അനിച്ചസഞ്ഞിനോ ഹി, മേഘിയ, അനത്തസഞ്ഞാ സണ്ഠാതി, അനത്തസഞ്ഞീ അസ്മിമാനസമുഗ്ഘാതം പാപുണാതീ’’തി.

ഗാഥാസു ആനാപാനേ പടിസ്സതോതി ആനാപാനനിമിത്തസ്മിം പടി പടി സതോ, ഉപട്ഠിതസ്സതീതി അത്ഥോ. പസ്സന്തി ആസവക്ഖയഞാണചക്ഖുനാ സങ്ഖാരൂപസമം നിബ്ബാനം പസ്സന്തോ. ആതാപീ സബ്ബദാതി അന്തരാവോസാനം അനാപജ്ജിത്വാ അസുഭാനുപസ്സനാദീസു സതതം ആതാപീ യുത്തപ്പയുത്തോ, തതോ ഏവ യതോ വായമമാനോ, നിയതോ വാ സമ്മത്തനിയാമേന തത്ഥ സബ്ബസങ്ഖാരസമഥേ നിബ്ബാനേ അരഹത്തഫലവിമുത്തിയാ വിമുച്ചതി. സേസം വുത്തനയമേവ.

ഛട്ഠസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.