൧. മിച്ഛാദിട്ഠികസുത്തവണ്ണനാ

൭൦. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ദിട്ഠാ മയാതി മയാ ദിട്ഠാ, മമ സമന്തചക്ഖുനാ ദിബ്ബചക്ഖുനാ ചാതി ദ്വീഹിപി ചക്ഖൂഹി ദിട്ഠാ പച്ചക്ഖതോ വിദിതാ. തേന അനുസ്സവാദിം പടിക്ഖിപതി, അയഞ്ച അത്ഥോ ഇദാനേവ പാളിയം ആഗമിസ്സതി. കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാതി കായദുച്ചരിതേന സമങ്ഗീഭൂതാ. അരിയാനം ഉപവാദകാതി ബുദ്ധാദീനം അരിയാനം അന്തമസോ ഗിഹിസോതാപന്നാനമ്പി ഗുണപരിധംസനേന അഭൂതബ്ഭക്ഖാനേന ഉപവാദകാ അക്കോസകാ ഗരഹകാ. മിച്ഛാദിട്ഠികാതി വിപരീതദസ്സനാ. മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാതി മിച്ഛാദസ്സനഹേതു സമാദിന്നനാനാവിധകമ്മാ യേ ച, മിച്ഛാദിട്ഠിമൂലകേസു കായകമ്മാദീസു അഞ്ഞേപി സമാദപേന്തി. ഏത്ഥ ച വചീമനോദുച്ചരിതഗ്ഗഹണേനേവ അരിയൂപവാദമിച്ഛാദിട്ഠീസു ഗഹിതാസു പുനവചനം മഹാസാവജ്ജഭാവദസ്സനത്ഥം നേസം. മഹാസാവജ്ജോ ഹി അരിയൂപവാദോ ആനന്തരിയസദിസോ. യഥാഹ –

‘‘സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ, സമാധിസമ്പന്നോ, പഞ്ഞാസമ്പന്നോ, ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞം ആരാധേയ്യ; ഏവംസമ്പദമിദം, സാരിപുത്ത, വദാമി തം വാചം അപ്പഹായ, തം ചിത്തം അപ്പഹായ, തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ’’തി (മ. നി. ൧.൧൪൯).

മിച്ഛാദിട്ഠിതോ ച മഹാസാവജ്ജതരം നാമ അഞ്ഞം നത്ഥി. യഥാഹ –

‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ, അഞ്ഞം ഏകധമ്മമ്പി സമനുപസ്സാമി, യം ഏവം മഹാസാവജ്ജതരം യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, മിച്ഛാദിട്ഠി. മിച്ഛാദിട്ഠിപരമാനി, ഭിക്ഖവേ, വജ്ജാനീ’’തി (അ. നി. ൧.൩൧൦).

തം ഖോ പനാതിആദി യഥാവുത്തസ്സ അത്ഥസ്സ അത്തപച്ചക്ഖഭാവം ദള്ഹതരം കത്വാ ദസ്സേതും ആരദ്ധം. തമ്പി സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഗാഥാസു മിച്ഛാ മനം പണിധായാതി അഭിജ്ഝാദീനം വസേന ചിത്തം അയോനിസോ ഠപേത്വാ. മിച്ഛാ വാചഞ്ച ഭാസിയാതി മിച്ഛാ മുസാവാദാദിവസേന വാചം ഭാസിത്വാ. മിച്ഛാ കമ്മാനി കത്വാനാതി പാണാതിപാതാദിവസേന കായകമ്മാനി കത്വാ. അഥ വാ മിച്ഛാ മനം പണിധായാതി മിച്ഛാദിട്ഠിവസേന ചിത്തം വിപരീതം ഠപേത്വാ. സേസപദദ്വയേപി ഏസേവ നയോ. ഇദാനിസ്സ തഥാ ദുച്ചരിതചരണേ കാരണം ദസ്സേതി അപ്പസ്സുതോതി, അത്തനോ പരേസഞ്ച ഹിതാവഹേന സുതേന വിരഹിതോതി അത്ഥോ. അപുഞ്ഞകരോതി തതോ ഏവ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദതായ കിബ്ബിസകാരീ പാപധമ്മോ. അപ്പസ്മിം ഇധ ജീവിതേതി ഇധ മനുസ്സലോകേ ജീവിതേ അതിപരിത്തേ. തഥാ ചാഹ ‘‘യോ ചിരം ജീവതി, സോ വസ്സസതം അപ്പം വാ ഭിയ്യോ’’തി (ദീ. നി. ൨.൯൩; സം. നി. ൧.൧൪൫), ‘‘അപ്പമായു മനുസ്സാന’’ന്തി (സം. നി. ൧.൧൪൫; മഹാനി. ൧൦) ച. തസ്മാ ബഹുസ്സുതോ സപ്പഞ്ഞോ സീഘം പുഞ്ഞാനി കത്വാ സഗ്ഗൂപഗോ നിബ്ബാനപതിട്ഠോ വാ ഹോതി. യോ പന അപ്പസ്സുതോ അപുഞ്ഞകരോ, കായസ്സ ഭേദാ ദുപ്പഞ്ഞോ നിരയം സോ ഉപപജ്ജതീതി.

പഠമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.