൯. തണ്ഹാസുത്തവണ്ണനാ

൫൮. നവമേ തണ്ഹായനട്ഠേന തണ്ഹാ, രൂപാദിവിസയം തസതീതി വാ തണ്ഹാ. ഇദാനി തം വിഭജിത്വാ ദസ്സേതും ‘‘കാമതണ്ഹാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ പഞ്ചകാമഗുണികോ രാഗോ കാമതണ്ഹാ. രൂപാരൂപഭവേസു ഛന്ദരാഗോ ഝാനനികന്തി സസ്സതദിട്ഠിസഹഗതോ രാഗോ ഭവവസേന പത്ഥനാ ച ഭവതണ്ഹാ. ഉച്ഛേദദിട്ഠിസഹഗതോ രാഗോ വിഭവതണ്ഹാ. അപിച പച്ഛിമതണ്ഹാദ്വയം ഠപേത്വാ സേസാ സബ്ബാപി തണ്ഹാ കാമതണ്ഹാ ഏവ. യഥാഹ –

‘‘തത്ഥ കതമാ ഭവതണ്ഹാ? സസ്സതദിട്ഠിസഹഗതോ രാഗോ സാരാഗോ ചിത്തസ്സ സാരാഗോ – അയം വുച്ചതി ഭവതണ്ഹാ. തത്ഥ കതമാ വിഭവതണ്ഹാ? ഉച്ഛേദദിട്ഠിസഹഗതോ രാഗോ സാരാഗോ ചിത്തസ്സ സാരാഗോ, അയം വുച്ചതി വിഭവതണ്ഹാ. അവസേസാ തണ്ഹാ കാമതണ്ഹാ’’തി (വിഭ. ൯൧൬).

ഇമാ ച തിസ്സോ തണ്ഹാ രൂപതണ്ഹാ…പേ… ധമ്മതണ്ഹാതി വിസയഭേദതോ പച്ചേകം ഛബ്ബിധാതി കത്വാ അട്ഠാരസ ഹോന്തി. താ അജ്ഝത്തരൂപാദീസു അട്ഠാരസ, ബഹിദ്ധാരൂപാദീസു അട്ഠാരസാതി ഛത്തിംസ, ഇതി അതീതാ ഛത്തിംസ, അനാഗതാ ഛത്തിംസ, പച്ചുപ്പന്നാ ഛത്തിംസാതി വിഭാഗതോ അട്ഠസതം ഹോന്തി. പുന സങ്ഗഹേ കരിയമാനേ കാലഭേദം അനാമസിത്വാ ഗയ്ഹമാനാ ഛത്തിംസേവ ഹോന്തി, രൂപാദീനം അജ്ഝത്തികബാഹിരവിഭാഗേ അകരിയമാനേ അട്ഠാരസേവ, രൂപാദിആരമ്മണവിഭാഗമത്തേ ഗയ്ഹമാനേ ഛളേവ, ആരമ്മണവിഭാഗമ്പി അകത്വാ ഗയ്ഹമാനാ തിസ്സോയേവ ഹോന്തീതി.

ഗാഥാസു തണ്ഹായോഗേനാതി തണ്ഹാസങ്ഖാതേന യോഗേന, കാമയോഗേന, ഭവയോഗേന ച. സംയുത്താതി സമ്ബന്ധാ, ഭവാദീസു സംയോജിതാ വാ. തേനേവാഹ ‘‘രത്തചിത്താ ഭവാഭവേ’’തി. ഖുദ്ദകേ ചേവ മഹന്തേ ച ഭവേ ലഗ്ഗചിത്താതി അത്ഥോ. അഥ വാ ഭവോതി സസ്സതദിട്ഠി, അഭവോതി ഉച്ഛേദദിട്ഠി. തസ്മാ ഭവാഭവേ സസ്സതുച്ഛേദദിട്ഠീസു സത്തവിസത്തചിത്താതി. ഏതേന ഭവതണ്ഹാ, വിഭവതണ്ഹാ ച ദസ്സിതാ. ഇമസ്മിം പക്ഖേ ‘‘തണ്ഹായോഗേനാ’’തി ഇമിനാ കാമതണ്ഹാവ ദസ്സിതാതി വേദിതബ്ബാ. തേ യോഗയുത്താ മാരസ്സാതി തേ ഏവംഭൂതാ പുഗ്ഗലാ മാരസ്സ പാസസങ്ഖാതേന യോഗേന യുത്താ ബദ്ധാ. രാഗോ ഹി മാരയോഗോ മാരപാസോതി വുച്ചതി. യഥാഹ –

‘‘അന്തലിക്ഖചരോ പാസോ, യ്വായം ചരതി മാനസോ;

തേന തം ബാധയിസ്സാമി, ന മേ സമണ മോക്ഖസീ’’തി. (സം. നി. ൧.൧൫൧; മഹാവ. ൩൩);

ചതൂഹി യോഗേഹി അനുപദ്ദുതത്താ യോഗക്ഖേമം, നിബ്ബാനം അരഹത്തഞ്ച, തസ്സ അനധിഗമേന അയോഗക്ഖേമിനോ. ഉപരൂപരി കിലേസാഭിസങ്ഖാരാനം ജനനതോ ജനാ, പാണിനോ. രൂപാദീസു സത്താ വിസത്താതി സത്താ.

‘‘ഖന്ധാനഞ്ച പടിപാടി, ധാതുആയതനാന ച;

അബ്ബോച്ഛിന്നം വത്തമാനാ, സംസാരോതി പവുച്ചതീ’’തി. –

ഏവം വുത്തം ഖന്ധാദീനം അപരാപരുപ്പത്തിസങ്ഖാതം സംസാരം ഗച്ഛന്തി, തതോ ന മുച്ചന്തി. കസ്മാ? തണ്ഹായോഗയുത്തത്താ. ജാതിമരണഗാമിനോ പുനപ്പുനം ജനനമരണസ്സേവ ഉപഗമനസീലാതി. ഏത്താവതാ വട്ടം ദസ്സേത്വാ ഇദാനി വിവട്ടം ദസ്സേതും ‘‘യേ ച തണ്ഹം പഹന്ത്വാനാ’’തി ഗാഥമാഹ. സാ ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ സുവിഞ്ഞേയ്യാവ.

നവമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.