൮. കുക്കുടമിത്തനേസാദവത്ഥു

പാണിമ്ഹി ചേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ വേളുവനേ വിഹരന്തോ കുക്കുടമിത്തം നാമ നേസാദം ആരബ്ഭ കഥേസി.

രാജഗഹേ കിര ഏകാ സേട്ഠിധീതാ വയപ്പത്താ സത്തഭൂമികപാസാദസ്സ ഉപരി സിരിഗബ്ഭേ ആരക്ഖണത്ഥായ ഏകം പരിചാരികം ദത്വാ മാതാപിതൂഹി വാസിയമാനാ ഏകദിവസം സായന്ഹസമയേ വാതപാനേന അന്തരവീഥിം ഓലോകേന്തീ പഞ്ച പാസസതാനി പഞ്ച സൂലസതാനി ആദായ മിഗേ വധിത്വാ ജീവമാനം ഏകം കുക്കുടമിത്തം നാമ നേസാദം പഞ്ച മിഗസതാനി വധിത്വാ തേസം മംസേന മഹാസകടം പൂരേത്വാ സകടധുരേ നിസീദിത്വാ മംസവിക്കിണനത്ഥായ നഗരം പവിസന്തം ദിസ്വാ തസ്മിം പടിബദ്ധചിത്താ പരിചാരികായ ഹത്ഥേ പണ്ണാകാരം ദത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ഏതസ്സ പണ്ണാകാരം ദത്വാ ഗമനകാലം ഞത്വാ ഏഹീ’’തി പേസേസി. സാ ഗന്ത്വാ തസ്സ പണ്ണാകാരം ദത്വാ പുച്ഛി – ‘‘കദാ ഗമിസ്സസീ’’തി? സോ ‘‘അജ്ജ മംസം വിക്കിണിത്വാ പാതോവ അസുകദ്വാരേന നാമ നിക്ഖമിത്വാ ഗമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. സാ തേന കഥിതകഥം സുത്വാ ആഗന്ത്വാ തസ്സാ ആരോചേസി. സേട്ഠിധീതാ അത്തനാ ഗഹേതബ്ബയുത്തകം വത്ഥാഭരണജാതം സംവിദഹിത്വാ പാതോവ മലിനവത്ഥം നിവാസേത്വാ കുടം ആദായ ദാസീഹി സദ്ധിം ഉദകതിത്ഥം ഗച്ഛന്തീ വിയ നിക്ഖമിത്വാ തം ഠാനം ഗന്ത്വാ തസ്സാഗമനം ഓലോകേന്തീ അട്ഠാസി. സോപി പാതോവ സകടം പാജേന്തോ നിക്ഖമി. സാ തസ്സ പച്ഛതോ പച്ഛതോ പായാസി. സോ തം ദിസ്വാ ‘‘അഹം തം ‘അസുകസ്സ നാമ ധീതാ’തി ന ജാനാമി, മാ മം അനുബന്ധി, അമ്മാ’’തി ആഹ. ന മം ത്വം പക്കോസസി, അഹം അത്തനോ ധമ്മതായ ആഗച്ഛാമി, ത്വം തുണ്ഹീ ഹുത്വാ അത്തനോ സകടം പാജേഹീതി. സോ പുനപ്പുനം തം നിവാരേതിയേവ. അഥ നം സാ ആഹ – ‘‘സാമി, സിരീ നാമ അത്തനോ സന്തികം ആഗച്ഛന്തീ നിവാരേതും ന വട്ടതീ’’തി. സോ തസ്സാ നിസ്സംസയേന ആഗമനകാരണം ഞത്വാ തം സകടം ആരോപേത്വാ അഗമാസി. തസ്സാ മാതാപിതരോ ഇതോ ചിതോ ച പരിയേസാപേത്വാ അപസ്സന്താ ‘‘മതാ ഭവിസ്സതീ’’തി മതകഭത്തം കരിംസു. സാപി തേന സദ്ധിം സംവാസമന്വായ പടിപാടിയാ സത്ത പുത്തേ വിജായിത്വാ തേ വയപ്പത്തേ ഘരബന്ധനേന ബന്ധി.

അഥേകദിവസം സത്ഥാ പച്ചൂസസമയേ ലോകം വോലോകേന്തോ കുക്കുടമിത്തം സപുത്തം സസുണിസം അത്തനോ ഞാണജാലസ്സ അന്തോ പവിട്ഠം ദിസ്വാ, ‘‘കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി ഉപധാരേന്തോ തേസം പന്നരസന്നമ്പി സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ ഉപനിസ്സയം ദിസ്വാ പാതോവ പത്തചീവരം ആദായ തസ്സ പാസട്ഠാനം അഗമാസി. തം ദിവസം പാസേ ബദ്ധോ ഏകമിഗോപി നാഹോസി. സത്ഥാ തസ്സ പാസമൂലേ പദവലഞ്ജം ദസ്സേത്വാ പുരതോ ഏകസ്സ ഗുമ്ബസ്സ ഹേട്ഠാ ഛായായം നിസീദി. കുക്കുടമിത്തോ പാതോവ ധനും ആദായ പാസട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ആദിതോ പട്ഠായ പാസേ ഓലോകയമാനോ പാസേ ബദ്ധം ഏകമ്പി മിഗം അദിസ്വാ സത്ഥു പദവലഞ്ജം അദ്ദസ. അഥസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കോ മയ്ഹം ബദ്ധമിഗേ മോചേന്തോ വിചരതീ’’തി. സോ സത്ഥരി ആഘാതം ബന്ധിത്വാ ഗച്ഛന്തോ ഗുമ്ബമൂലേ നിസിന്നം സത്ഥാരം ദിസ്വാ, ‘‘ഇമിനാ മമ മിഗാ മോചിതാ ഭവിസ്സന്തി, മാരേസ്സാമി ന’’ന്തി ധനും ആകഡ്ഢി. സത്ഥാ ധനും ആകഡ്ഢിതും ദത്വാ വിസ്സജ്ജേതും നാദാസി. സോ സരം വിസ്സജ്ജേതുമ്പി ഓരോപേതുമ്പി അസക്കോന്തോ ഫാസുകാഹി ഭിജ്ജന്തീഹി വിയ മുഖതോ ഖേളേന പഗ്ഘരന്തേന കിലന്തരൂപോ അട്ഠാസി. അഥസ്സ പുത്താ ഗേഹം ഗന്ത്വാ ‘‘പിതാ നോ ചിരായതി, കിം നു ഖോ ഏത’’ന്തി വത്വാ ‘‘ഗച്ഛഥ, താതാ, പിതു സന്തിക’’ന്തി മാതരാ പേസിതാ ധനൂനി ആദായ ഗന്ത്വാ പിതരം തഥാഠിതം ദിസ്വാ ‘‘അയം നോ പിതു പച്ചാമിത്തോ ഭവിസ്സതീ’’തി സത്തപി ജനാ ധനൂനി ആകഡ്ഢിത്വാ ബുദ്ധാനുഭാവേന യഥാ നേസം പിതാ ഠിതോ, തഥേവ അട്ഠംസു. അഥ നേസം മാതാ ‘‘കിം നു ഖോ മേ പുത്താപി ചിരായന്തീ’’തി വത്വാ സത്തഹി സുണിസാഹി സദ്ധിം ഗന്ത്വാ തേ തഥാഠിതേ ദിസ്വാ ‘‘കസ്സ നു ഖോ ഇമേ ധനൂനി ആകഡ്ഢിത്വാ ഠിതാ’’തി ഓലോകേന്തീ സത്ഥാരം ദിസ്വാ ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ – ‘‘മാ മേ പിതരം നാസേഥ, മാ മേ പിതരം നാസേഥാ’’തി മഹാസദ്ദമകാസി. കുക്കുടമിത്തോ തം സദ്ദം സുത്വാ ചിന്തേസി – ‘‘നട്ഠോ വതമ്ഹി, സസുരോ കിര മേ ഏസ, അഹോ മയാ ഭാരിയം കമ്മം കത’’ന്തി. പുത്താവിസ്സ ‘‘അയ്യകോ കിര നോ ഏസ, അഹോ ഭാരിയം കമ്മം കത’’ന്തി ചിന്തയിംസു. കുക്കുടമിത്തോ ‘‘അയം സസുരോ മേ’’തി മേത്തചിത്തം ഉപട്ഠപേസി, പുത്താപിസ്സ ‘‘അയ്യകോ നോ’’തി മേത്തചിത്തം ഉപട്ഠപേസും. അഥ തേ നേസം മാതാ സേട്ഠിധീതാ ‘‘ഖിപ്പം ധനൂനി ഛഡ്ഡേത്വാ പിതരം മേ ഖമാപേഥാ’’തി ആഹ.

സത്ഥാ തേസം മുദുചിത്തതം ഞത്വാ ധനും ഓതാരേതും അദാസി. തേ സബ്ബേ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ‘‘ഖമഥ നോ, ഭന്തേ’’തി ഖമാപേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അഥ നേസം സത്ഥാ അനുപുബ്ബിം കഥം കഥേസി. ദേസനാവസാനേ കുക്കുടമിത്തോ സദ്ധിം പുത്തേഹി ചേവ സുണിസാഹി ച അത്തപഞ്ചദസമോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി. സത്ഥാ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം വിഹാരം അഗമാസി. അഥ നം ആനന്ദത്ഥേരോ പുച്ഛി – ‘‘ഭന്തേ, കഹം ഗമിത്ഥാ’’തി. കുക്കുടമിത്തസ്സ സന്തികം, ആനന്ദാതി. പാണാതിപാതകമ്മസ്സ വോ, ഭന്തേ, അകാരകോ കതോതി. ആമാനന്ദ, സോ അത്തപഞ്ചദസമോ അചലസദ്ധായ പതിട്ഠായ തീസു രതനേസു നിക്കങ്ഖോ ഹുത്വാ പാണാതിപാതകമ്മസ്സ അകാരകോ ജാതോതി. ഭിക്ഖൂ ആഹംസു – ‘‘നനു, ഭന്തേ, ഭരിയാപിസ്സ അത്ഥീ’’തി. ആമ, ഭിക്ഖവേ, സാ കുലഗേഹേ കുമാരികാ ഹുത്വാ സോതാപത്തിഫലം പത്താതി. ഭിക്ഖൂ കഥം സമുട്ഠാപേസും ‘‘കുക്കുടമിത്തസ്സ കിര ഭരിയാ കുമാരികകാലേ ഏവ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ തസ്സ ഗേഹം ഗന്ത്വാ സത്ത പുത്തേ ലഭി, സാ ഏത്തകം കാലം സാമികേന ‘ധനും ആഹര, സരേ ആഹര, സത്തിം ആഹര, സൂലം ആഹര, ജാലം ആഹരാ’തി വുച്ചമാനാ താനി അദാസി. സോപി തായ ദിന്നാനി ആദായ ഗന്ത്വാ പാണാതിപാതം കരോതി, കിം നു ഖോ സോതാപന്നാപി പാണാതിപാതം കരോന്തീ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സോതാപന്നാ പാണാതിപാതം കരോന്തി, സാ പന ‘സാമികസ്സ വചനം കരോമീ’തി തഥാ അകാസി. ‘ഇദം ഗഹേത്വാ ഏസ ഗന്ത്വാ പാണാതിപാതം കരോതൂ’തി തസ്സാ ചിത്തം നത്ഥി. പാണിതലസ്മിഞ്ഹി വണേ അസതി വിസം ഗണ്ഹന്തസ്സ തം വിസം അനുഡഹിതും ന സക്കോതി, ഏവമേവം അകുസലചേതനായ അഭാവേന പാപം അകരോന്തസ്സ ധനുആദീനി നീഹരിത്വാ ദദതോപി പാപം നാമ ന ഹോതീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൨൪. ‘‘പാണിമ്ഹി ചേ വണോ നാസ്സ, ഹരേയ്യ പാണിനാ വിസം;

നാബ്ബണം വിസമന്വേതി, നത്ഥി പാപം അകുബ്ബതോ’’തി.

തത്ഥ നാസ്സാതി ന ഭവേയ്യ. ഹരേയ്യാതി ഹരിതും സക്കുണേയ്യ. കിം കാരണാ? യസ്മാ നാബ്ബണം വിസമന്വേതി അവണഞ്ഹി പാണിം വിസം അന്വേതും ന സക്കോതി, ഏവമേവ ധനുആദീനി നീഹരിത്വാ ദേന്തസ്സാപി അകുസലചേതനായ അഭാവേന പാപം അകുബ്ബതോ പാപം നാമ നത്ഥി, അവണം പാണിം വിസം വിയ നാസ്സ ചിത്തം പാപം അനുഗച്ഛതീതി.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

അപരേന സമയേന ഭിക്ഖൂ കഥം സമുട്ഠാപേസും – ‘‘കോ നു ഖോ കുക്കുടമിത്തസ്സ സപുത്തസ്സ സസുണിസസ്സ സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സൂപനിസ്സയോ, കേന കാരണേന നേസാദകുലേ നിബ്ബത്തോ’’തി. സത്ഥാ ആഗന്ത്വാ ‘‘കായ നുത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഇമായ നാമാ’’തി വുത്തേ, ഭിക്ഖവേ, അതീതേ കസ്സപദസബലസ്സ ധാതുചേതിയം സംവിദഹന്താ ഏവമാഹംസു – ‘‘കിം നു ഖോ ഇമസ്സ ചേതിയസ്സ മത്തികാ ഭവിസ്സതി, കിം ഉദക’’ന്തി. അഥ നേസം ഏതദഹോസി – ‘‘ഹരിതാലമനോസിലാ മത്തികാ ഭവിസ്സതി, തിലതേലം ഉദക’’ന്തി. തേ ഹരിതാലമനോസിലാ കോട്ടേത്വാ തിലതേലേന സംസന്ദിത്വാ ഇട്ഠകായ ഘടേത്വാ സുവണ്ണേന ഖചിത്വാ അന്തോ ചിനിംസു, ബഹിമുഖേ പന ഏകഗ്ഘനസുവണ്ണഇട്ഠകാവ അഹേസും. ഏകേകാ സതസഹസ്സഗ്ഘനികാ അഹോസി. തേ യാവ ധാതുനിധാനാ ചേതിയേ നിട്ഠിതേ ചിന്തയിംസു – ‘‘ധാതുനിധാനകാലേ ബഹുനാ ധനേന അത്ഥോ, കം നു ഖോ ജേട്ഠകം കരോമാ’’തി.

അഥേകോ ഗാമവാസികോ സേട്ഠി ‘‘അഹം ജേട്ഠകോ ഭവിസ്സാമീ’’തി ധാതുനിധാനേ ഏകം ഹിരഞ്ഞകോടിം പക്ഖിപി. തം ദിസ്വാ രട്ഠവാസിനോ ‘‘അയം നഗരസേട്ഠി ധനമേവ സംഹരതി, ഏവരൂപേ ചേതിയേ ജേട്ഠകോ ഭവിതും ന സക്കോതി, ഗാമവാസീ പന കോടിധനം പക്ഖിപിത്വാ ജേട്ഠകോ ജാതോ’’തി ഉജ്ഝായിംസു. സോ തേസം കഥം സുത്വാ ‘‘അഹം ദ്വേ കോടിയോ ദത്വാ ജേട്ഠകോ ഭവിസ്സാമീ’’തി ദ്വേ കോടിയോ അദാസി. ഇതരോ ‘‘അഹമേവ ജേട്ഠകോ ഭവിസ്സാമീ’’തി തിസ്സോ കോടിയോ അദാസി. ഏവം വഡ്ഢേത്വാ വഡ്ഢേത്വാ നഗരവാസീ അട്ഠ കോടിയോ അദാസി. ഗാമവാസിനോ പന ഗേഹേ നവകോടിധനമേവ അത്ഥി, നഗരവാസിനോ ചത്താലീസകോടിധനം. തസ്മാ ഗാമവാസീ ചിന്തേസി – ‘‘സചാഹം നവ കോടിയോ ദസ്സാമി, അയം ‘ദസ കോടിയോ ദസ്സാമീ’തി വക്ഖതി, അഥ മേ നിദ്ധനഭാവോ പഞ്ഞായിസ്സതീ’’തി. സോ ഏവമാഹ – ‘‘അഹം ഏത്തകഞ്ച ധനം ദസ്സാമി, സപുത്തദാരോ ച ചേതിയസ്സ ദാസോ ഭവിസ്സാമീ’’തി സത്ത പുത്തേ സത്ത സുണിസായോ ഭരിയഞ്ച ഗഹേത്വാ അത്തനാ സദ്ധിം ചേതിയസ്സ നിയ്യാദേസി. രട്ഠവാസിനോ ‘‘ധനം നാമ സക്കാ ഉപ്പാദേതും, അയം പന സപുത്തദാരോ അത്താനം നിയ്യാദേസി, അയമേവ ജേട്ഠകോ ഹോതൂ’’തി തം ജേട്ഠകം കരിംസു. ഇതി തേ സോളസപി ജനാ ചേതിയസ്സ ദാസാ അഹേസും. രട്ഠവാസിനോ പന തേ ഭുജിസ്സേ അകംസു. ഏവം സന്തേപി ചേതിയമേവ പടിജഗ്ഗിത്വാ യാവതായുകം ഠത്വാ തതോ ചുതാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തിംസു. തേസു ഏകം ബുദ്ധന്തരം ദേവലോകേ വസന്തേസു ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ ഭരിയാ തതോ ചവിത്വാ രാജഗഹേ സേട്ഠിനോ ധീതാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തി. സാ കുമാരികാവ ഹുത്വാ സോതാപത്തിഫലം പാപുണി. അദിട്ഠസച്ചസ്സ പന പടിസന്ധി നാമ ഭാരിയാതി തസ്സാ സാമികോ സമ്പരിവത്തമാനോ ഗന്ത്വാ നേസാദകുലേ നിബ്ബത്തി. തസ്സ സഹ ദസ്സനേനേവ സേട്ഠിധീതരം പുബ്ബസിനേഹോ അജ്ഝോത്ഥരി. വുത്തമ്പി ചേതം –

‘‘പുബ്ബേവ സന്നിവാസേന, പച്ചുപ്പന്നഹിതേന വാ;

ഏവം തം ജായതേ പേമം, ഉപ്പലംവ യഥോദകേ’’തി. (ജാ. ൧.൨.൧൭൪);

സാ പുബ്ബസിനേഹേനേവ നേസാദകുലം അഗമാസി. പുത്താപിസ്സാ ദേവലോകാ ചവിത്വാ തസ്സാ ഏവ കുച്ഛിസ്മിം പടിസന്ധിം ഗണ്ഹിംസു, സുണിസായോപിസ്സാ തത്ഥ തത്ഥ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്താ തേസംയേവ ഗേഹം അഗമംസു. ഏവം തേ സബ്ബേപി തദാ ചേതിയം പടിജഗ്ഗിത്വാ തസ്സ കമ്മസ്സാനുഭാവേന സോതാപത്തിഫലം പത്താതി.

കുക്കുടമിത്തനേസാദവത്ഥു അട്ഠമം.