൭. മഹാധനവാണിജവത്ഥു

വാണിജോവാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ മഹാധനവാണിജം ആരബ്ഭ കഥേസി.

തസ്സ കിര വാണിജസ്സ ഗേഹേ പഞ്ചസതാ ചോരാ ഓതാരം ഗവേസമാനാ ഓതാരം ന ലഭിംസു. അപരേന സമയേന വാണിജോ പഞ്ച സകടസതാനി ഭണ്ഡസ്സ പൂരേത്വാ ഭിക്ഖൂനം ആരോചാപേസി – ‘‘അഹം അസുകട്ഠാനം നാമ വാണിജ്ജത്ഥായ ഗച്ഛാമി, യേ, അയ്യാ, തം ഠാനം ഗന്തുകാമാ, തേ നിക്ഖമന്തു, മഗ്ഗേ ഭിക്ഖായ ന കിലമിസ്സന്തീ’’തി. തം സുത്വാ പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ തേന സദ്ധിം മഗ്ഗം പടിപജ്ജിംസു. തേപി ചോരാ ‘‘സോ കിര വാണിജോ നിക്ഖന്തോ’’തി ഗന്ത്വാ അടവിയം അട്ഠംസു. വാണിജോപി ഗന്ത്വാ അടവിമുഖേ ഏകസ്മിം ഗാമേ വാസം കത്വാ ദ്വേ തയോപി ദിവസേ ഗോണസകടാദീനി സംവിദഹി, തേസം പന ഭിക്ഖൂനം നിബദ്ധം ഭിക്ഖം ദേതിയേവ. ചോരാ തസ്മിം അതിചിരായന്തേ ‘‘ഗച്ഛ, തസ്സ നിക്ഖമനദിവസം ഞത്വാ ഏഹീ’’തി ഏകം പുരിസം പഹിണിംസു. സോ തം ഗാമം ഗന്ത്വാ ഏകം സഹായകം പുച്ഛി – ‘‘കദാ വാണിജോ നിക്ഖമിസ്സതീ’’തി. സോ ‘‘ദ്വീഹതീഹച്ചയേനാ’’തി വത്വാ ‘‘കിമത്ഥം പന പുച്ഛസീ’’തി ആഹ. അഥസ്സ സോ ‘‘മയം പഞ്ചസതാ ചോരാ ഏതസ്സത്ഥായ അടവിയം ഠിതാ’’തി ആചിക്ഖി. ഇതരോ ‘‘തേന ഹി ഗച്ഛ, സീഘം നിക്ഖമിസ്സതീ’’തി തം ഉയ്യോജേത്വാ, ‘‘കിം നു ഖോ ചോരേ വാരേമി, ഉദാഹു വാണിജ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ, ‘‘കിം മേ ചോരേഹി, വാണിജം നിസ്സായ പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ ജീവന്തി, വാണിജസ്സ സഞ്ഞം ദസ്സാമീ’’തി സോ തസ്സ സന്തികം ഗന്ത്വാ ‘‘കദാ ഗമിസ്സഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘തതിയദിവസേ’’തി വുത്തേ മയ്ഹം വചനം കരോഥ, അടവിയം കിര തുമ്ഹാകം അത്ഥായ പഞ്ചസതാ ചോരാ ഠിതാ, മാ താവ ഗമിത്ഥാതി. ത്വം കഥം ജാനാസീതി? തേസം അന്തരേ മമ സഹായോ അത്ഥി, തസ്സ മേ കഥായ ഞാതന്തി. ‘‘തേന ഹി ‘കിം മേ ഏത്തോ ഗതേനാ’തി നിവത്തിത്വാ ഗേഹമേവ ഗമിസ്സാമീ’’തി ആഹ. തസ്മിം ചിരായന്തേ പുന തേഹി ചോരേഹി പേസിതോ പുരിസോ ആഗന്ത്വാ തം സഹായകം പുച്ഛിത്വാ തം പവത്തിം സുത്വാ ‘‘നിവത്തിത്വാ ഗേഹമേവ കിര ഗമിസ്സതീ’’തി ഗന്ത്വാ ചോരാനം ആരോചേസി. തം സുത്വാ ചോരാ തതോ നിക്ഖമിത്വാ ഇതരസ്മിം മഗ്ഗേ അട്ഠംസു, തസ്മിം ചിരയന്തേ പുനപി തേ ചോരാ തസ്സ സന്തികം പുരിസം പേസേസും. സോ തേസം തത്ഥ ഠിതഭാവം ഞത്വാ പുന വാണിജസ്സ ആരോചേസി. വാണിജോ ‘‘ഇധാപി മേ വേകല്ലം നത്ഥി, ഏവം സന്തേ നേവ ഏത്തോ ഗമിസ്സാമി, ന ഇതോ, ഇധേവ ഭവിസ്സാമീ’’തി ഭിക്ഖൂനം സന്തികം ഗന്ത്വാ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, ചോരാ കിര മം വിലുമ്പിതുകാമാ മഗ്ഗേ ഠിതാ, ‘പുന നിവത്തിസ്സതീ’തി സുത്വാ ഇതരസ്മിം മഗ്ഗേ ഠിതാ, അഹം ഏത്തോ വാ ഇതോ വാ അഗന്ത്വാ ഥോകം ഇധേവ ഭവിസ്സാമി, ഭദന്താ ഇധേവ വസിതുകാമാ വസന്തു, ഗന്തുകാമാ അത്തനോ രുചിം കരോന്തൂ’’തി. ഭിക്ഖൂ ‘‘ഏവം സന്തേ മയം നിവത്തിസ്സാമാ’’തി വാണിജം ആപുച്ഛിത്വാ പുനദേവ സാവത്ഥിം ഗന്ത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ നിസീദിംസു. സത്ഥാ ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, മഹാധനവാണിജേന സദ്ധിം ന ഗമിത്ഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, ഭന്തേ, മഹാധനവാണിജസ്സ വിലുമ്പനത്ഥായ ദ്വീസുപി മഗ്ഗേസു ചോരാ പരിയുട്ഠിംസു, തേന സോ തത്ഥേവ ഠിതോ, മയം പന തം ആപുച്ഛിത്വാ ആഗതാ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, മഹാധനവാണിജോ ചോരാനം അത്ഥിതായ മഗ്ഗം പരിവജ്ജതി, ജീവിതുകാമോ വിയ പുരിസോ ഹലാഹലം വിസം പരിവജ്ജേതി, ഭിക്ഖുനാപി ‘തയോ ഭവാ ചോരേഹി പരിയുട്ഠിതമഗ്ഗസദിസാ’തി ഞത്വാ പാപം പരിവജ്ജേതും വട്ടതീ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൨൩. ‘‘വാണിജോവ ഭയം മഗ്ഗം, അപ്പസത്ഥോ മഹദ്ധനോ;

വിസം ജീവിതുകാമോവ, പാപാനി പരിവജ്ജയേ’’തി.

തത്ഥ ഭയന്തി ഭായിതബ്ബം, ചോരേഹി പരിയുട്ഠിതത്താ സപ്പടിഭയന്തി അത്ഥോ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യഥാ മഹാധനവാണിജോ അപ്പസത്ഥോ സപ്പടിഭയം മഗ്ഗം, യഥാ ച ജീവിതുകാമോ ഹലാഹലം വിസം പരിവജ്ജേതി, ഏവം പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു അപ്പമത്തകാനിപി പാപാനി പരിവജ്ജേയ്യാതി.

ദേസനാവസാനേ തേ ഭിക്ഖൂ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണിംസു, സമ്പത്തമഹാജനസ്സാപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

മഹാധനവാണിജവത്ഥു സത്തമം.