൬. ബിളാലപാദകസേട്ഠിവത്ഥു

മാവമഞ്ഞേഥ പുഞ്ഞസ്സാതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ബിളാലപാദകസേട്ഠിം ആരബ്ഭ കഥേസി.

ഏകസ്മിഞ്ഹി സമയേ സാവത്ഥിവാസിനോ വഗ്ഗബന്ധനേന ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം ദേന്തി. അഥേകദിവസം സത്ഥാ അനുമോദനം കരോന്തോ ഏവമാഹ –

‘‘ഉപാസകാ ഇധേകച്ചോ അത്തനാവ ദാനം ദേതി, പരം ന സമാദപേതി. സോ നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ ഭോഗസമ്പദം ലഭതി, നോ പരിവാരസമ്പദം. ഏകച്ചോ അത്തനാ ദാനം ന ദേതി, പരം സമാദപേതി. സോ നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ പരിവാരസമ്പദം ലഭതി, നോ ഭോഗസമ്പദം. ഏകച്ചോ അത്തനാ ച ന ദേതി, പരഞ്ച ന സമാദപേതി. സോ നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ നേവ ഭോഗസമ്പദം ലഭതി, ന പരിവാരസമ്പദം, വിഘാസാദോ ഹുത്വാ വിചരതി. ഏകച്ചോ അത്തനാ ച ദേതി, പരഞ്ച സമാദപേതി. സോ നിബ്ബത്തനിബ്ബത്തട്ഠാനേ ഭോഗസമ്പദഞ്ചേവ ലഭതി, പരിവാരസമ്പദഞ്ചാ’’തി.

അഥേകോ പണ്ഡിതപുരിസോ തം ധമ്മദേസനം സുത്വാ ‘‘അഹോ അച്ഛരിയമിദം കാരണം, അഹം ദാനി ഉഭയസമ്പത്തിസംവത്തനികം കമ്മം കരിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ സത്ഥാരം ഉട്ഠായ ഗമനകാലേ ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, സ്വേ അമ്ഹാകം ഭിക്ഖം ഗണ്ഹഥാ’’തി. കിത്തകേഹി പന തേ ഭിക്ഖൂഹി അത്ഥോതി? സബ്ബഭിക്ഖൂഹി, ഭന്തേതി. സത്ഥാ അധിവാസേസി. സോപി ഗാമം പവിസിത്വാ, ‘‘അമ്മതാതാ, മയാ സ്വാതനായ ബുദ്ധപ്പമുഖോ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ നിമന്തിതോ, യോ യത്തകാനം ഭിക്ഖൂനം സക്കോതി, സോ തത്തകാനം യാഗുആദീനം അത്ഥായ തണ്ഡുലാദീനി ദേതു, ഏകസ്മിം ഠാനേ പചാപേത്വാ ദാനം ദസ്സാമാ’’തി ഉഗ്ഘോസേന്തോ വിചരി.

അഥ നം ഏകോ സേട്ഠി അത്തനോ ആപണദ്വാരം സമ്പത്തം ദിസ്വാ ‘‘അയം അത്തനോ പഹോനകേ ഭിക്ഖൂ അനിമന്തേത്വാ പന സകലഗാമം സമാദപേന്തോ വിചരതീ’’തി കുജ്ഝിത്വാ ‘‘തയാ ഗഹിതഭാജനം ആഹരാ’’തി തീഹി അങ്ഗുലീഹി ഗഹേത്വാ ഥോകേ തണ്ഡുലേ അദാസി, തഥാ മുഗ്ഗേ, തഥാ മാസേതി. സോ തതോ പട്ഠായ ബിളാലപാദകസേട്ഠി നാമ ജാതോ, സപ്പിഫാണിതാദീനി ദേന്തോപി കരണ്ഡം കുടേ പക്ഖിപിത്വാ ഏകതോ കോണം കത്വാ ബിന്ദും ബിന്ദും പഗ്ഘരായന്തോ ഥോകഥോകമേവ അദാസി. ഉപാസകോ അവസേസേഹി ദിന്നം ഏകതോ കത്വാ ഇമിനാ ദിന്നം വിസുംയേവ അഗ്ഗഹേസി. സോ സേട്ഠി തസ്സ കിരിയം ദിസ്വാ ‘‘കിം നു ഖോ ഏസ മയാ ദിന്നം വിസും ഗണ്ഹാതീ’’തി ചിന്തേത്വാ തസ്സ പച്ഛതോ പച്ഛതോ ഏകം ചൂളുപട്ഠാകം പഹിണി ‘‘ഗച്ഛ, യം ഏസ കരോതി, തം ജാനാഹീ’’തി. സോ ഗന്ത്വാ ‘‘സേട്ഠിസ്സ മഹപ്ഫലം ഹോതൂ’’തി യാഗുഭത്തപൂവാനം അത്ഥായ ഏകം ദ്വേ തണ്ഡുലേ പക്ഖിപിത്വാ മുഗ്ഗമാസേപി തേലഫാണിതാദിബിന്ദൂനിപി സബ്ബഭാജനേസു പക്ഖിപി. ചൂളുപട്ഠാകോ ഗന്ത്വാ സേട്ഠിസ്സ ആരോചേസി. തം സുത്വാ സേട്ഠി ചിന്തേസി – ‘‘സചേ മേ സോ പരിസമജ്ഝേ അവണ്ണം ഭാസിസ്സതി, മമ നാമേ ഗഹിതമത്തേയേവ നം പഹരിത്വാ മാരേസ്സാമീ’’തി നിവാസനന്തരേ ഛുരികം ബന്ധിത്വാ പുനദിവസേ ഗന്ത്വാ ഭത്തഗ്ഗേ അട്ഠാസി. സോ പുരിസോ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിവിസിത്വാ ഭഗവന്തം ആഹ – ‘‘ഭന്തേ, മയാ മഹാജനം സമാദപേത്വാ ഇമം ദാനം ദിന്നം, തത്ഥ സമാദപിതമനുസ്സാ അത്തനോ അത്തനോ ബലേന ബഹൂനിപി ഥോകാനിപി തണ്ഡുലാദീനി അദംസു, തേസം സബ്ബേസം മഹപ്ഫലം ഹോതൂ’’തി. തം സുത്വാ സോ സേട്ഠി ചിന്തേസി – ‘‘അഹം ‘അസുകേന നാമ അച്ഛരായ ഗണ്ഹിത്വാ തണ്ഡുലാദീനി ദിന്നാനീതി മമ നാമേ ഗഹിതമത്തേ ഇമം മാരേസ്സാമീ’തി ആഗതോ, അയം പന സബ്ബസങ്ഗാഹികം കത്വാ ‘യേഹിപി നാളിആദീഹി മിനിത്വാ ദിന്നം, യേഹിപി അച്ഛരായ ഗഹേത്വാ ദിന്നം, സബ്ബേസം മഹപ്ഫലം ഹോതൂ’തി വദതി. സചാഹം ഏവരൂപം ന ഖമാപേസ്സാമി, ദേവദണ്ഡോ മമ മത്ഥകേ പതിസ്സതീ’’തി. സോ തസ്സ പാദമൂലേ നിപജ്ജിത്വാ ‘‘ഖമാഹി മേ, സാമീ’’തി ആഹ. ‘‘കിം ഇദ’’ന്തി ച തേന വുത്തേ സബ്ബം തം പവത്തിം ആരോചേസി. തം കിരിയം ദിസ്വാ സത്ഥാ ‘‘കിം ഇദ’’ന്തി ദാനവേയ്യാവടികം പുച്ഛി. സോ അതീതദിവസതോ പട്ഠായ സബ്ബം തം പവത്തിം ആരോചേസി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘ഏവം കിര സേട്ഠീ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി വുത്തേ, ‘‘ഉപാസക, പുഞ്ഞം നാമ ‘അപ്പക’ന്തി ന അവമഞ്ഞിതബ്ബം, മാദിസസ്സ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദാനം ദത്വാ ‘അപ്പക’ന്തി ന അവമഞ്ഞിതബ്ബം. പണ്ഡിതമനുസ്സാ ഹി പുഞ്ഞം കരോന്താ വിവടഭാജനം വിയ ഉദകേന അനുക്കമേന പുഞ്ഞേന പൂരന്തിയേവാ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൨൨. ‘‘മാവമഞ്ഞേഥ പുഞ്ഞസ്സ, ന മന്ദം ആഗമിസ്സതി;

ഉദബിന്ദുനിപാതേന, ഉദകുമ്ഭോപി പൂരതി;

ധീരോ പൂരതി പുഞ്ഞസ്സ, ഥോകം ഥോകമ്പി ആചിന’’ന്തി.

തസ്സത്ഥോ – പണ്ഡിതമനുസ്സോ പുഞ്ഞം കത്വാ ‘‘അപ്പകമത്തം മയാ കതം, ന മന്ദം വിപാകവസേന ആഗമിസ്സതി, ഏവം പരിത്തകം കമ്മം കഹം മം ദക്ഖിസ്സതി, അഹം വാ തം കഹം ദക്ഖിസ്സാമി, കദാ ഏതം വിപച്ചിസ്സതീ’’തി ഏവം പുഞ്ഞം മാവമഞ്ഞേഥ ന അവജാനേയ്യ. യഥാ ഹി നിരന്തരം ഉദബിന്ദുനിപാതേന വിവരിത്വാ ഠപിതം കുലാലഭാജനം പൂരതി, ഏവം ധീരോ പണ്ഡിതപുരിസോ ഥോകം ഥോകമ്പി പുഞ്ഞം ആചിനന്തോ പുഞ്ഞസ്സ പൂരതീതി.

ദേസനാവസാനേ സോ സേട്ഠി സോതാപത്തിഫലം പാപുണി, സമ്പത്തപരിസായപി സാത്ഥികാ ധമ്മദേസനാ അഹോസീതി.

ബിളാലപാദകസേട്ഠിവത്ഥു ഛട്ഠം.