൩. ലാജദേവധീതാവത്ഥു

പുഞ്ഞഞ്ചേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ ലാജദേവധീതരം ആരബ്ഭ കഥേസി. വത്ഥു രാജഗഹേ സമുട്ഠിതം.

ആയസ്മാ ഹി മഹാകസ്സപോ പിപ്പലിഗുഹായം വിഹരന്തോ ഝാനം സമാപജ്ജിത്വാ സത്തമേ ദിവസേ വുട്ഠായ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ ഭിക്ഖാചാരട്ഠാനം ഓലോകേന്തോ ഏകം സാലിഖേത്തപാലികം ഇത്ഥിം സാലിസീസാനി ഗഹേത്വാ ലാജേ കുരുമാനം ദിസ്വാ ‘‘സദ്ധാ നു ഖോ, അസ്സദ്ധാ’’തി വീമംസിത്വാ ‘‘സദ്ധാ’’തി ഞത്വാ ‘‘സക്ഖിസ്സതി നു ഖോ മേ സങ്ഗഹം കാതും, നോ’’തി ഉപധാരേന്തോ ‘‘വിസാരദാ കുലധീതാ മമ സങ്ഗഹം കരിസ്സതി, കത്വാ ച പന മഹാസമ്പത്തിം ലഭിസ്സതീ’’തി ഞത്വാ ചീവരം പാരുപിത്വാ പത്തമാദായ സാലിഖേത്തസമീപേയേവ അട്ഠാസി. കുലധീതാ ഥേരം ദിസ്വാവ പസന്നചിത്താ പഞ്ചവണ്ണായ പീതിയാ ഫുട്ഠസരീരാ ‘‘തിട്ഠഥ, ഭന്തേ’’തി വത്വാ ലാജേ ആദായ വേഗേന ഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ പത്തേ ആകിരിത്വാ പഞ്ചപതിട്ഠിതേന വന്ദിത്വാ, ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹേഹി ദിട്ഠധമ്മസ്സ ഭാഗിനീ അസ്സ’’ന്തി പത്ഥനം അകാസി. ഥേരോ ‘‘ഏവം ഹോതൂ’’തി അനുമോദനമകാസി. സാപി ഥേരം വന്ദിത്വാ അത്തനാ ദിന്നദാനം ആവജ്ജമാനാ നിവത്തി. തായ ച പന കേദാരമരിയാദായ ഗമനമഗ്ഗേ ഏകസ്മിം ബിലേ ഘോരവിസോ സപ്പോ നിപജ്ജി. സോ ഥേരസ്സ കാസായപടിച്ഛന്നം ജങ്ഘം ഡംസിതും നാസക്ഖി. ഇതരാ ദാനം ആവജ്ജമാനാ നിവത്തന്തീ തം പദേസം പാപുണി. സപ്പോ ബിലാ നിക്ഖമിത്വാ തം ഡംസിത്വാ തത്ഥേവ പാതേസി. സാ പസന്നചിത്തേന കാലം കത്വാ താവതിംസഭവനേ തിംസയോജനികേ കനകവിമാനേ സുത്തപ്പബുദ്ധാ വിയ സബ്ബാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതേന തിഗാവുതേന അത്തഭാവേന നിബ്ബത്തി. സാ ദ്വാദസയോജനികം ഏകം ദിബ്ബവത്ഥം നിവാസേത്വാ ഏകം പാരുപിത്വാ അച്ഛരാസഹസ്സപരിവുതാ പുബ്ബകമ്മപകാസനത്ഥായ സുവണ്ണലാജഭരിതേന ഓലമ്ബകേന സുവണ്ണസരകേന പടിമണ്ഡിതേ വിമാനദ്വാരേ ഠിതാ അത്തനോ സമ്പത്തിം ഓലോകേത്വാ ‘‘കിം നു ഖോ മേ കത്വാ അയം സമ്പത്തി ലദ്ധാ’’തി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ ഉപധാരേന്തീ ‘‘അയ്യസ്സ മേ മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ ദിന്നലാജനിസ്സന്ദേന സാ ലദ്ധാ’’തി അഞ്ഞാസി.

സാ ഏവം പരിത്തകേന കമ്മേന ഏവരൂപം സമ്പത്തിം ലഭിത്വാ ‘‘ന ദാനി മയാ പമജ്ജിതും വട്ടതി, അയ്യസ്സ വത്തപടിവത്തം കത്വാ ഇമം സമ്പത്തിം ഥാവരം കരിസ്സാമീ’’തി ചിന്തേത്വാ പാതോവ കനകമയം സമ്മജ്ജനിഞ്ചേവ കചവരഛഡ്ഡനകഞ്ച പച്ഛിം ആദായ ഗന്ത്വാ ഥേരസ്സ പരിവേണം സമ്മജ്ജിത്വാ പാനീയപരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേസി. ഥേരോ തം ദിസ്വാ ‘‘കേനചി ദഹരേന വാ സാമണേരേന വാ വത്തം കതം ഭവിസ്സതീ’’തി സല്ലക്ഖേസി. സാ ദുതിയദിവസേപി തഥേവ അകാസി, ഥേരോപി തഥേവ സല്ലക്ഖേസി. തതിയദിവസേ പന ഥേരോ തസ്സാ സമ്മജ്ജനിസദ്ദം സുത്വാ താലച്ഛിദ്ദാദീഹി ച പവിട്ഠം സരീരോഭാസം ദിസ്വാ ദ്വാരം വിവരിത്വാ ‘‘കോ ഏസ സമ്മജ്ജതീ’’തി പുച്ഛി. ‘‘അഹം, ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം ഉപട്ഠായികാ ലാജദേവധീതാ’’തി. ‘‘നനു മയ്ഹം ഏവംനാമികാ ഉപട്ഠായികാ നാമ നത്ഥീ’’തി. ‘‘അഹം, ഭന്തേ, സാലിഖേത്തം രക്ഖമാനാ ലാജേ ദത്വാ പസന്നചിത്താ നിവത്തന്തീ സപ്പേന ദട്ഠാ കാലം കത്വാ താവതിംസദേവലോകേ ഉപ്പന്നാ, മയാ അയ്യം നിസ്സായ അയം സമ്പത്തി ലദ്ധാ, ഇദാനിപി തുമ്ഹാകം വത്തപടിവത്തം കത്വാ ‘സമ്പത്തിം ഥാവരം കരിസ്സാമീ’തി ആഗതാമ്ഹി, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഹിയ്യോപി പരേപി തയാവേതം ഠാനം സമ്മജ്ജിതം, തയാവ പാനീയഭോജനീയം ഉപട്ഠാപിത’’ന്തി. ‘‘ആമ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘അപേഹി ദേവധീതേ, തയാ കതം വത്തം കതംവ ഹോതു, ഇതോ പട്ഠായ ഇമം ഠാനം മാ ആഗമീ’’തി. ‘‘ഭന്തേ, മാ മം നാസേഥ, തുമ്ഹാകം വത്തം കത്വാ സമ്പത്തിം മേ ഥിരം കാതും ദേഥാ’’തി. ‘‘അപേഹി ദേവധീതേ, മാ മം അനാഗതേ ചിത്തബീജനിം ഗഹേത്വാ നിസിന്നേഹി ധമ്മകഥികേഹി ‘മഹാകസ്സപത്ഥേരസ്സ കിര ഏകാ ദേവധീതാ ആഗന്ത്വാ വത്തപടിവത്തം കത്വാ പാനീയപരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേസീ’തി വത്തബ്ബതം കരി, ഇതോ പട്ഠായ ഇധ മാ ആഗമി, പടിക്കമാ’’തി. സാ ‘‘മാ മം, ഭന്തേ, നാസേഥാ’’തി പുനപ്പുനം യാചിയേവ. ഥേരോ ‘‘നായം മമ വചനം സുണാതീ’’തി ചിന്തേത്വാ ‘‘തുവം പമാണം ന ജാനാസീ’’തി അച്ഛരം പഹരി. സാ തത്ഥ സണ്ഠാതും അസക്കോന്തീ ആകാസേ ഉപ്പതിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗയ്ഹ, ‘‘ഭന്തേ, മയാ ലദ്ധസമ്പത്തിം മാ നാസേഥ, ഥാവരം കാതും ദേഥാ’’തി രോദന്തീ ആകാസേ അട്ഠാസി.

സത്ഥാ ജേതവനേ ഗന്ധകുടിയം നിസിന്നോവ തസ്സാ രോദിതസദ്ദം സുത്വാ ഓഭാസം ഫരിത്വാ ദേവധീതായ സമ്മുഖേ നിസീദിത്വാ കഥേന്തോ വിയ ‘‘ദേവധീതേ മമ പുത്തസ്സ കസ്സപസ്സ സംവരകരണമേവ ഭാരോ, പുഞ്ഞത്ഥികാനം പന ‘അയം നോ അത്ഥോ’തി സല്ലക്ഖേത്വാ പുഞ്ഞകരണമേവ ഭാരോ. പുഞ്ഞകരണഞ്ഹി ഇധ ചേവ സമ്പരായേ ച സുഖമേവാ’’തി വത്വാ അനുസന്ധിം ഘടേത്വാ ധമ്മം ദേസേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൧൧൮. ‘‘പുഞ്ഞഞ്ചേ പുരിസോ കയിരാ, കയിരാ നം പുനപ്പുനം;

തമ്ഹി ഛന്ദം കയിരാഥ, സുഖോ പുഞ്ഞസ്സ ഉച്ചയോ’’തി.

തസ്സത്ഥോ – സചേ പുരിസോ പുഞ്ഞം കരേയ്യ, ‘‘ഏകവാരം മേ പുഞ്ഞം കതം, അലം ഏത്താവതാ’’തി അനോരമിത്വാ പുനപ്പുനം കരോഥേവ. തസ്സ അകരണക്ഖണേപി തമ്ഹി പുഞ്ഞേ ഛന്ദം രുചിം ഉസ്സാഹം കരോഥേവ. കിം കാരണാ? സുഖോ പുഞ്ഞസ്സ ഉച്ചയോ. പുഞ്ഞസ്സ ഹി ഉച്ചയോ വുഡ്ഢി ഇധലോകപരലോകസുഖാവഹനതോ സുഖോതി.

ദേസനാവസാനേ ദേവധീതാ പഞ്ചചത്താലീസയോജനമത്ഥകേ ഠിതാവ സോതാപത്തിഫലം പാപുണീതി.

ലാജദേവധീതാവത്ഥു തതിയം.