൧൧. കുഹകബ്രാഹ്മണവത്ഥു

കിം തേതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ കൂടാഗാരസാലായം വിഹരന്തോ ഏകം വഗ്ഗുലിവതം കുഹകബ്രാഹ്മണം ആരബ്ഭ കഥേസി.

സോ കിര വേസാലിനഗരദ്വാരേ ഏകം കകുധരുക്ഖം ആരുയ്ഹ ദ്വീഹി പാദേഹി രുക്ഖസാഖം ഗണ്ഹിത്വാ അധോസിരോ ഓലമ്ബന്തോ ‘‘കപിലാനം മേ സതം ദേഥ, കഹാപണേ ദേഥ, പരിചാരികം ദേഥ, നോ ചേ ദസ്സഥ, ഇതോ പതിത്വാ മരന്തോ നഗരം അനഗരം കരിസ്സാമീ’’തി വദതി. തഥാഗതസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതസ്സ നഗരം പവിസനകാലേ ഭിക്ഖൂ തം ബ്രാഹ്മണം ദിസ്വാ നിക്ഖമനകാലേപി നം തഥേവ ഓലമ്ബന്തം പസ്സിംസു. നാഗരാപി ‘‘അയം പാതോവ പട്ഠായ ഏവം ഓലമ്ബന്തോ പതിത്വാ മരന്തോ നഗരം അനഗരം കരേയ്യാ’’തി ചിന്തേത്വാ നഗരവിനാസഭീതാ ‘‘യം സോ യാചതി, സബ്ബം ദേമാ’’തി പടിസ്സുണിത്വാ അദംസു. സോ ഓതരിത്വാ സബ്ബം ഗഹേത്വാ അഗമാസി. ഭിക്ഖൂ വിഹാരൂപചാരേ തം ഗാവിം വിയ വിരവിത്വാ ഗച്ഛന്തം ദിസ്വാ സഞ്ജാനിത്വാ ‘‘ലദ്ധം തേ, ബ്രാഹ്മണ, യഥാപത്ഥിത’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, ലദ്ധം മേ’’തി സുത്വാ അന്തോവിഹാരം ഗന്ത്വാ തഥാഗതസ്സ തമത്ഥം ആരോചേസും. സത്ഥാ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഇദാനേവ സോ കുഹകചോരോ, പുബ്ബേപി കുഹകചോരോയേവ അഹോസി. ഇദാനി പനേസ ബാലജനം വഞ്ചേതി, തദാ പന പണ്ഡിതേ വഞ്ചേതും നാസക്ഖീ’’തി വത്വാ തേഹി യാചിതോ അതീതമാഹരി.

അതീതേ ഏകം കാസികഗാമം നിസ്സായ ഏകോ കുഹകതാപസോ വാസം കപ്പേസി. തം ഏകം കുലം പടിജഗ്ഗി. ദിവാ ഉപ്പന്നഖാദനീയഭോജനീയതോ അത്തനോ പുത്താനം വിയ തസ്സപി ഏകം കോട്ഠാസം ദേതി, സായം ഉപ്പന്നകോട്ഠാസം ഠപേത്വാ ദുതിയദിവസേ ദേതി. അഥേകദിവസം സായം ഗോധമംസം ലഭിത്വാ സാധുകം പചിത്വാ തതോ കോട്ഠാസം ഠപേത്വാ ദുതിയദിവസേ തസ്സ അദംസു. താപസോ മംസം ഖാദിത്വാവ രസതണ്ഹായ ബദ്ധോ ‘‘കിം മംസം നാമേത’’ന്തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ഗോധമംസ’’ന്തി സുത്വാ ഭിക്ഖായ ചരിത്വാ സപ്പിദധികടുകഭണ്ഡാദീനി ഗഹേത്വാ പണ്ണസാലം ഗന്ത്വാ ഏകമന്തം ഠപേസി. പണ്ണസാലായ പന അവിദൂരേ ഏകസ്മിം വമ്മികേ ഗോധരാജാ വിഹരതി. സോ കാലേന കാലം താപസം വന്ദിതും ആഗച്ഛതി. തംദിവസം പനേസ ‘‘തം വധിസ്സാമീ’’തി ദണ്ഡം പടിച്ഛാദേത്വാ തസ്സ വമ്മികസ്സ അവിദൂരേ ഠാനേ നിദ്ദായന്തോ വിയ നിസീദി. ഗോധരാജാ വമ്മികതോ നിക്ഖമിത്വാ തസ്സ സന്തികം ആഗച്ഛന്തോവ ആകാരം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ന മേ അജ്ജ ആചരിയസ്സ ആകാരോ രുച്ചതീ’’തി തതോവ നിവത്തി. താപസോ തസ്സ നിവത്തനഭാവം ഞത്വാ തസ്സ മാരണത്ഥായ ദണ്ഡം ഖിപി, ദണ്ഡോ വിരജ്ഝിത്വാ ഗതോ. ഗോധരാജാപി ധമ്മികം പവിസിത്വാ തതോ സീസം നീഹരിത്വാ ആഗതമഗ്ഗം ഓലോകേന്തോ താപസം ആഹ –

‘‘സമണം തം മഞ്ഞമാനോ, ഉപഗച്ഛിമസഞ്ഞതം;

സോ മം ദണ്ഡേന പാഹാസി, യഥാ അസമണോ തഥാ.

‘‘കിം തേ ജടാഹി ദുമ്മേധ, കിം തേ അജിനസാടിയാ;

അബ്ഭന്തരം തേ ഗഹനം, ബാഹിരം പരിമജ്ജസീ’’തി. (ജാ. ൧.൪.൯൭-൯൮);

അഥ നം താപസോ അത്തനോ സന്തകേന പലോഭേതും ഏവമാഹ –

‘‘ഏഹി ഗോധ നിവത്തസ്സു, ഭുഞ്ജ സാലീനമോദനം;

തേലം ലോണഞ്ച മേ അത്ഥി, പഹൂതം മയ്ഹ പിപ്ഫലീ’’തി. (ജാ. ൧.൪.൯൯);

തം സുത്വാ ഗോധരാജാ ‘‘യഥാ യഥാ ത്വം കഥേസി, തഥാ തഥാ മേ പലായിതുകാമതാവ ഹോതീ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

‘‘ഏസ ഭിയ്യോ പവേക്ഖാമി, വമ്മികം സതപോരിസം;

തേലം ലോണഞ്ച കിത്തേസി, അഹിതം മയ്ഹ പിപ്ഫലീ’’തി. (ജാ. ൧.൪.൧൦൦);

ഏവഞ്ച പന വത്വാ ‘‘അഹം ഏത്തകം കാലം തയി സമണസഞ്ഞം അകാസിം, ഇദാനി പന തേ മം പഹരിതുകാമതായ ദണ്ഡോ ഖിത്തോ, തസ്സ ഖിത്തകാലേയേവ അസമണോ ജാതോ. കിം താദിസസ്സ ദുപ്പഞ്ഞസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ജടാഹി, കിം സഖുരേന അജിനചമ്മേന. അബ്ഭന്തരഞ്ഹി തേ ഗഹനം, കേവലം ബാഹിരമേവ പരിമജ്ജസീ’’തി ആഹ. സത്ഥാ ഇമം അതീതം ആഹരിത്വാ ‘‘തദാ ഏസ കുഹകോ താപസോ അഹോസി, ഗോധരാജാ പന അഹമേവാ’’തി വത്വാ ജാതകം സമോധാനേത്വാ തദാ ഗോധപണ്ഡിതേന തസ്സ നിഗ്ഗഹിതകാരണം ദസ്സേന്തോ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൯൪. ‘‘കിം തേ ജടാഹി ദുമ്മേധ, കിം തേ അജിനസാടിയാ;

അബ്ഭന്തരം തേ ഗഹനം, ബാഹിരം പരിമജ്ജസീ’’തി. (ജാ. ൧.൪.൯൮);

തത്ഥ കിം തേ ജടാഹീതി അമ്ഭോ ദുപ്പഞ്ഞ തവ ബദ്ധാഹിപി ഇമാഹി ജടാഹി സഖുരായ നിവത്ഥായപി ഇമായ അജിനചമ്മസാടികായ ച കിമത്ഥോതി. അബ്ഭന്തരന്തി അബ്ഭന്തരഞ്ഹി തേ രാഗാദികിലേസഗഹനം, കേവലം ഹത്ഥിലണ്ഡം അസ്സലണ്ഡം വിയ മട്ഠം ബാഹിരം പരിമജ്ജസീതി അത്ഥോ.

ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

കുഹകബ്രാഹ്മണവത്ഥു ഏകാദസമം.