൩. പരിജിണ്ണബ്രാഹ്മണപുത്തവത്ഥു

ധനപാലോതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ അഞ്ഞതരസ്സ പരിജിണ്ണബ്രാഹ്മണസ്സ പുത്തേ ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിരേകോ ബ്രാഹ്മണോ അട്ഠസതസഹസ്സവിഭവോ വയപ്പത്താനം ചതുന്നം പുത്താനം ആവാഹം കത്വാ ചത്താരി സതസഹസ്സാനി അദാസി. അഥസ്സ ബ്രാഹ്മണിയാ കാലകതായ പുത്താ സമ്മന്തയിംസു – ‘‘സചേ അയം അഞ്ഞം ബ്രാഹ്മണിം ആനേസ്സതി, തസ്സാ കുച്ഛിയം നിബ്ബത്താനം വസേന കുലസന്തകം ഭിജ്ജിസ്സതി, ഹന്ദ നം മയം സങ്ഗണ്ഹിസ്സാമാ’’തി തേ തം പണീതേഹി ഘാസച്ഛാദനാദീഹി ഉപട്ഠഹന്താ ഹത്ഥപാദസമ്ബാഹനാദീനി കരോന്താ ഉപട്ഠഹിത്വാ ഏകദിവസമസ്സ ദിവാ നിദ്ദായിത്വാ വുട്ഠിതസ്സ ഹത്ഥപാദേ സമ്ബാഹന്താ പാടിയേക്കം ഘരാവാസേ ആദീനവം വത്വാ ‘‘മയം തുമ്ഹേ ഇമിനാ നീഹാരേന യാവജീവം ഉപട്ഠഹിസ്സാമ, സേസധനമ്പി നോ ദേഥാ’’തി യാചിംസു. ബ്രാഹ്മണോ പുന ഏകേകസ്സ സതസഹസ്സം ദത്വാ അത്തനോ നിവത്ഥപാരുപനമത്തം ഠപേത്വാ സബ്ബം ഉപഭോഗപരിഭോഗം ചത്താരോ കോട്ഠാസേ കത്വാ നിയ്യാദേസി. തം ജേട്ഠപുത്തോ കതിപാഹം ഉപട്ഠഹി. അഥ നം ഏകദിവസം ന്ഹത്വാ ആഗച്ഛന്തം ദ്വാരകോട്ഠകേ ഠത്വാ സുണ്ഹാ ഏവമാഹ – ‘‘കിം തയാ ജേട്ഠപുത്തസ്സ സതം വാ സഹസ്സം വാ അതിരേകം ദിന്നം അത്ഥി, നനു സബ്ബേസം ദ്വേ ദ്വേ സതസഹസ്സാനി ദിന്നാനി, കിം സേസപുത്താനം ഘരസ്സ മഗ്ഗം ന ജാനാസീ’’തി. സോപി ‘‘നസ്സ വസലീ’’തി കുജ്ഝിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഘരം അഗമാസി. തതോപി കതിപാഹച്ചയേന ഇമിനാവ ഉപായേന പലാപിതോ അഞ്ഞസ്സാതി ഏവം ഏകഘരമ്പി പവേസനം അലഭമാനോ പണ്ഡരങ്ഗപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ ഭിക്ഖായ ചരന്തോ കാലാനമച്ചയേന ജരാജിണ്ണോ ദുബ്ഭോജനദുക്ഖസേയ്യാഹി മിലാതസരീരോ ഭിക്ഖായ ചരന്തോ ആഗമ്മ പീഠികായ നിപന്നോ നിദ്ദം ഓക്കമിത്വാ ഉട്ഠായ നിസിന്നോ അത്താനം ഓലോകേത്വാ പുത്തേസു അത്തനോ പതിട്ഠം അപസ്സന്തോ ചിന്തേസി – ‘‘സമണോ കിര ഗോതമോ അബ്ഭാകുടികോ ഉത്താനമുഖോ സുഖസമ്ഭാസോ പടിസന്ഥാരകുസലോ, സക്കാ സമണം ഗോതമം ഉപസങ്കമിത്വാ പടിസന്ഥാരം ലഭിതു’’ന്തി. സോ നിവാസനപാരുപനം സണ്ഠാപേത്വാ ഭിക്ഖഭാജനം ഗഹേത്വാ ദണ്ഡമാദായ ഭഗവതോ സന്തികം അഗമാസി. വുത്തമ്പി ചേതം (സം. നി. ൧.൨൦൦) –

അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലോ ലൂഖോ ലൂഖപാവുരണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. സത്ഥാ ഏകമന്തം നിസിന്നേന തേന സദ്ധിം പടിസന്ഥാരം കത്വാ ഏതദവോച – ‘‘കിന്നു ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, ലൂഖോ ലൂഖപാവുരണോ’’തി. ഇധ മേ, ഭോ ഗോതമ, ചത്താരോ പുത്താ, തേ മം ദാരേഹി സംപുച്ഛ ഘരാ നിക്ഖാമേന്തീതി. തേന ഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, ഇമാ ഗാഥായോ പരിയാപുണിത്വാ സഭായം മഹാജനകായേ സന്നിപതിതേ പുത്തേസു ച സന്നിസിന്നേസു ഭാസസ്സു –

‘‘യേഹി ജാതേഹി നന്ദിസ്സം, യേസഞ്ച ഭവമിച്ഛിസം;

തേ മം ദാരേഹി സംപുച്ഛ, സാവ വാരേന്തി സൂകരം.

‘‘അസന്താ കിര മം ജമ്മാ, താത താതാതി ഭാസരേ;

രക്ഖസാ പുത്തരൂപേന, തേ ജഹന്തി വയോഗതം.

‘‘അസ്സോവ ജിണ്ണോ നിബ്ഭോഗോ, ഖാദനാ അപനീയതി;

ബാലകാനം പിതാ ഥേരോ, പരാഗാരേസു ഭിക്ഖതി.

‘‘ദണ്ഡോവ കിര മേ സേയ്യോ, യഞ്ചേ പുത്താ അനസ്സവാ;

ചണ്ഡമ്പി ഗോണം വാരേതി, അഥോ ചണ്ഡമ്പി കുക്കുരം.

‘‘അന്ധകാരേ പുരേ ഹോതി, ഗമ്ഭീരേ ഗാധമേധതി;

ദണ്ഡസ്സ ആനുഭാവേന, ഖലിത്വാ പതിതിട്ഠതീ’’തി. (സം. നി. ൧.൨൦൦);

സോ ഭഗവതോ സന്തികേ താ ഗാഥായോ ഉഗ്ഗണ്ഹിത്വാ തഥാരൂപേ ബ്രാഹ്മണാനം സമാഗമദിവസേ സബ്ബാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതേസു പുത്തേസു തം സഭം ഓഗാഹിത്വാ ബ്രാഹ്മണാനം മജ്ഝേ മഹാരഹേസു ആസനേസു നിസിന്നേസു ‘‘അയം മേ കാലോ’’തി സഭായ മജ്ഝേ പവിസിത്വാ ഹത്ഥം ഉക്ഖിപിത്വാ ‘‘അഹം, ഭോ, തുമ്ഹാകം ഗാഥായോ ഭാസിതുകാമോ, സുണിസ്സഥാ’’തി വത്വാ ‘‘ഭാസസ്സു, ബ്രാഹ്മണ, സുണോമാ’’തി വുത്തേ ഠിതകോവ അഭാസി. തേന ച സമയേന മനുസ്സാനം വത്തം ഹോതി ‘‘യോ മാതാപിതൂനം സന്തകം ഖാദന്തോ മാതാപിതരോ ന പോസേതി, സോ മാരേതബ്ബോ’’തി. തസ്മാ തേ ബ്രാഹ്മണപുത്താ പിതു പാദേസു പതിത്വാ ‘‘ജീവിതം നോ, താത, ദേഥാ’’തി യാചിംസു. സോ പിതു ഹദയമുദുതായ ‘‘മാ മേ, ഭോ, പുത്തകേ വിനാസയിത്ഥ, പോസേസ്സന്തി മ’’ന്തി ആഹ. അഥസ്സ പുത്തേ മനുസ്സാ ആഹംസു – ‘‘സചേ, ഭോ, അജ്ജ പട്ഠായ പിതരം ന സമ്മാ പടിജഗ്ഗിസ്സഥ, ഘാതേസ്സാമ വോ’’തി. തേ ഭീതാ പിതരം പീഠേ നിസീദാപേത്വാ സയം ഉക്ഖിപിത്വാ ഗേഹം നേത്വാ സരീരം തേലേന അബ്ഭഞ്ജിത്വാ ഉബ്ബട്ടേത്വാ ഗന്ധചുണ്ണാദീഹി ന്ഹാപേത്വാ ബ്രാഹ്മണിയോ പക്കോസാപേത്വാ ‘‘അജ്ജ പട്ഠായ അമ്ഹാകം പിതരം സമ്മാ പടിജഗ്ഗഥ, സചേ തുമ്ഹേ പമാദം ആപജ്ജിസ്സഥ, നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമ വോ’’തി വത്വാ പണീതഭോജനം ഭോജേസും.

ബ്രാഹ്മണോ സുഭോജനഞ്ച സുഖസേയ്യഞ്ച ആഗമ്മ കതിപാഹച്ചയേന സഞ്ജാതബലോ പീണിന്ദ്രിയോ അത്തഭാവം ഓലോകേത്വാ ‘‘അയം മേ സമ്പത്തി സമണം ഗോതമം നിസ്സായ ലദ്ധാ’’തി പണ്ണാകാരത്ഥായ ഏകം ദുസ്സയുഗം ആദായ ഭഗവതോ സന്തികം ഗന്ത്വാ കതപടിസന്ഥാരോ ഏകമന്തം നിസിന്നോ തം ദുസ്സയുഗം ഭഗവതോ പാദമൂലേ ഠപേത്വാ ‘‘മയം, ഭോ ഗോതമ, ബ്രാഹ്മണാ നാമ ആചരിയസ്സ ആചരിയധനം പരിയേസാമ, പടിഗ്ഗണ്ഹാതു മേ ഭവം ഗോതമോ ആചരിയോ ആചരിയധന’’ന്തി ആഹ. ഭഗവാ തസ്സ അനുകമ്പായ തം പടിഗ്ഗഹേത്വാ ധമ്മം ദേസേസി. ദേസനാവസാനേ ബ്രാഹ്മണോ സരണേസു പതിട്ഠായ ഏവമാഹ – ‘‘ഭോ ഗോതമ, മയ്ഹം പുത്തേഹി ചത്താരി ധുവഭത്താനി ദിന്നാനി, തതോ അഹം ദ്വേ തുമ്ഹാകം ദമ്മീ’’തി. അഥ നം സത്ഥാ ‘‘കല്യാണം, ബ്രാഹ്മണ, മയം പന രുച്ചനട്ഠാനമേവ ഗമിസ്സാമാ’’തി വത്വാ ഉയ്യോജേസി. ബ്രാഹ്മണോ ഘരം ഗന്ത്വാ പുത്തേ ആഹ – ‘‘താതാ, സമണോ ഗോതമോ മയ്ഹം സഹായോ, തസ്സ മേ ദ്വേ ധുവഭത്താനി ദിന്നാനി, തുമ്ഹേ തസ്മിം സമ്പത്തേ മാ പമജ്ജിത്ഥാ’’തി. തേ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിംസു.

സത്ഥാ പുനദിവസേ പിണ്ഡായ ചരന്തോ ജേട്ഠപുത്തസ്സ ഘരദ്വാരം അഗമാസി. സോ സത്ഥാരം ദിസ്വാ പത്തമാദായ ഘരം പവേസേത്വാ മഹാരഹേ പല്ലങ്കേ നിസീദാപേത്വാ പണീതഭോജനമദാസി. സത്ഥാ പുനദിവസേ ഇതരസ്സ ഇതരസ്സാതി പടിപാടിയാ സബ്ബേസം ഘരാനി അഗമാസി. സബ്ബേ തേ തഥേവ സക്കാരം അകംസു. ഏകദിവസം ജേട്ഠപുത്തോ മങ്ഗലേ പച്ചുപട്ഠിതേ പിതരം ആഹ – ‘‘താത, കസ്സ മങ്ഗലം ദേമാ’’തി? ‘‘നാഹം അഞ്ഞേ ജാനാമി, സമണോ ഗോതമോ മയ്ഹം സഹായോ’’തി. ‘‘തേന ഹി തം സ്വാതനായ പഞ്ചഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സദ്ധിം നിമന്തേഥാ’’തി. ബ്രാഹ്മണോ തഥാ അകാസി. സത്ഥാ പുനദിവസേ സപരിവാരോ തസ്സ ഗേഹം അഗമാസി. സോ ഹരിതുപലിത്തേ സബ്ബാലങ്കാരപടിമണ്ഡിതേ ഗേഹേ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം നിസീദാപേത്വാ അപ്പോദകമധുപായസേന ചേവ പണീതേന ഖാദനീയേന ച പരിവിസി. അന്തരാഭത്തസ്മിംയേവ ബ്രാഹ്മണസ്സ ചത്താരോ പുത്താ സത്ഥു സന്തികേ നിസീദിത്വാ ആഹംസു – ‘‘ഭോ ഗോതമ, മയം അമ്ഹാകം പിതരം പടിജഗ്ഗാമ ന പമജ്ജാമ, പസ്സഥിമസ്സ അത്തഭാവ’’ന്തി.

സത്ഥാ ‘‘കല്യാണം വോ കതം, മാതാപിതുപോസനം നാമ പോരാണകപണ്ഡിതാനം ആചിണ്ണമേവാ’’തി വത്വാ ‘‘തസ്സ നാഗസ്സ വിപ്പവാസേന, വിരൂള്ഹാ സല്ലകീ ച കുടജാ ചാ’’തി ഇമം ഏകാദസനിപാതേ മാതുപോസകനാഗരാജജാതകം (ചരിയാ. ൨.൧ ആദയോ; ജാ. ൧.൧൧.൧ ആദയോ) വിത്ഥാരേന കഥേത്വാ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

൩൨൪. ‘‘ധനപാലോ നാമ കുഞ്ജരോ,

കടുകഭേദനോ ദുന്നിവാരയോ;

ബദ്ധോ കബളം ന ഭുഞ്ജതി,

സുമരതി നാഗവനസ്സ കുഞ്ജരോ’’തി.

തത്ഥ ധനപാലോ നാമാതി തദാ കാസികരഞ്ഞാ ഹത്ഥാചരിയം പേസേത്വാ രമണീയേ നാഗവനേ ഗാഹാപിതസ്സ ഹത്ഥിനോ ഏതം നാമം. കടുകഭേദനോതി തിഖിണമദോ. ഹത്ഥീനഞ്ഹി മദകാലേ കണ്ണചൂളികാ പഭിജ്ജന്തി, പകതിയാപി ഹത്ഥിനോ തസ്മിം കാലേ അങ്കുസേ വാ കുന്തതോമരേ വാ ന ഗണേന്തി, ചണ്ഡാ ഭവന്തി. സോ പന അതിചണ്ഡോയേവ. തേന വുത്തം – കടുകഭേദനോ ദുന്നിവാരയോതി. ബദ്ധോ കബളം ന ഭുഞ്ജതീതി സോ ബദ്ധോ ഹത്ഥിസാലം പന നേത്വാ വിചിത്രസാണിയാ പരിക്ഖിപാപേത്വാ കതഗന്ധപരിഭണ്ഡായ ഉപരി ബദ്ധവിചിത്രവിതാനായ ഭൂമിയാ ഠപിതോ രഞ്ഞാ രാജാരഹേന നാനഗ്ഗരസേന ഭോജനേന ഉപട്ഠാപിതോപി കിഞ്ചി ഭുഞ്ജിതും ന ഇച്ഛി, തമത്ഥം സന്ധായ ‘‘ബദ്ധോ കബളം ന ഭുഞ്ജതീ’’തി വുത്തം. സുമരതി നാഗവനസ്സാതി സോ രമണീയം മേ വസനട്ഠാനന്തി നാഗവനം സരതി. ‘‘മാതാ പന മേ അരഞ്ഞേ പുത്തവിയോഗേന ദുക്ഖപ്പത്താ അഹോസി, മാതാപിതുഉപട്ഠാനധമ്മോ ന മേ പൂരതി, കിം മേ ഇമിനാ ഭോജനേനാ’’തി ധമ്മികം മാതാപിതുഉപട്ഠാനധമ്മമേവ സരി. തം പന യസ്മാ തസ്മിം നാഗവനേയേവ ഠിതോ സക്കാ പൂരേതും, തേന വുത്തം – സുമരതി നാഗവനസ്സ കുഞ്ജരോതി. സത്ഥരി ഇമം അത്തനോ പുബ്ബചരിയം ആനേത്വാ കഥേന്തേ കഥേന്തേയേവ സബ്ബേപി തേ അസ്സുധാരാ പവത്തേത്വാ മുദുഹദയാ ഓഹിതസോതാ ഭവിംസു. അഥ നേസം ഭഗവാ സപ്പായം വിദിത്വാ സച്ചാനി പകാസേത്വാ ധമ്മം ദേസേസി.

ദേസനാവസാനേ സദ്ധിം പുത്തേഹി ചേവ സുണിസാഹി ച ബ്രാഹ്മണോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹീതി.

പരിജിണ്ണബ്രാഹ്മണപുത്തവത്ഥു തതിയം.