൧. സുന്ദരീപരിബ്ബാജികാവത്ഥു

അഭൂതവാദീതി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ ജേതവനേ വിഹരന്തോ സുന്ദരിം പരിബ്ബാജികം ആരബ്ഭ കഥേസി.

‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ സക്കതോ ഹോതി ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ’’തി വത്ഥു വിത്ഥാരതോ ഉദാനേ (ഉദാ. ൩൮) ആഗതമേവ. അയം പനേത്ഥ സങ്ഖേപോ – ഭഗവതോ കിര ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച പഞ്ചന്നം മഹാനദീനം മഹോഘസദിസേ ലാഭസക്കാരേ ഉപ്പന്നേ ഹതലാഭസക്കാരാ അഞ്ഞതിത്ഥിയാ സൂരിയുഗ്ഗമനകാലേ ഖജ്ജോപനകാ വിയ നിപ്പഭാ ഹുത്വാ ഏകതോ സന്നിപതിത്വാ മന്തയിംസു – ‘‘മയം സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉപ്പന്നകാലതോ പട്ഠായ ഹതലാഭസക്കാരാ, ന നോ കോചി അത്ഥിഭാവമ്പി ജാനാതി, കേന നു ഖോ സദ്ധിം ഏകതോ ഹുത്വാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ അവണ്ണം ഉപ്പാദേത്വാ ലാഭസക്കാരമസ്സ അന്തരധാപേയ്യാമാ’’തി. അഥ നേസം ഏതദഹോസി – ‘‘സുന്ദരിയാ സദ്ധിം ഏകതോ ഹുത്വാ സക്കുണിസ്സാമാ’’തി. തേ ഏകദിവസം സുന്ദരിം തിത്ഥിയാരാമം പവിസിത്വാ വന്ദിത്വാ ഠിതം നാലപിംസു. സാ പുനപ്പുനം സല്ലപന്തീപി പടിവചനം അലഭിത്വാ ‘‘അപി പനയ്യാ, കേനചി വിഹേഠിതത്ഥാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘കിം, ഭഗിനി, സമണം ഗോതമം അമ്ഹേ വിഹേഠേത്വാ ഹതലാഭസക്കാരേ കത്വാ വിചരന്തം ന പസ്സസീ’’തി? ‘‘മയാ ഏത്ഥ കിം കാതും വട്ടതീ’’തി? ‘‘ത്വം ഖോസി, ഭഗിനി, അഭിരൂപാ സോഭഗ്ഗപ്പത്താ, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ അയസം ആരോപേത്വാ മഹാജനം തവ കഥം ഗാഹാപേത്വാ ഹതലാഭസക്കാരം കരോഹീ’’തി. സാ തം സുത്വാ ‘‘സാധൂ’’തി സമ്പടിച്ഛിത്വാ പക്കന്താ തതോ പട്ഠായ മാലാഗന്ധവിലേപനകപ്പൂരകടുകഫലാദീനി ഗഹേത്വാ സായം മഹാജനസ്സ സത്ഥു ധമ്മദേസനം സുത്വാ നഗരം പവിസനകാലേ ജേതവനാഭിമുഖീ ഗച്ഛതി, ‘‘കഹം ഗച്ഛസീ’’തി ച പുട്ഠാ ‘‘സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സന്തികം ഗമിസ്സാമി, അഹഞ്ഹി തേന സദ്ധിം ഏകഗന്ധകുടിയം വസാമീ’’തി വത്വാ അഞ്ഞതരസ്മിം തിത്ഥിയാരാമേ വസിത്വാ പാതോവ ജേതവനമഗ്ഗം ഓതരിത്വാ നഗരാഭിമുഖീ ആഗച്ഛന്തീ ‘‘കിം, സുന്ദരി, കഹം ഗതാസീ’’തി പുട്ഠാ ‘‘സമണേന ഗോതമേന സദ്ധിം ഏകഗന്ധകുടിയം വസിത്വാ തം കിലേസരതിയാ രമാപേത്വാ ആഗതാമ്ഹീ’’തി വദതി.

അഥ തേ കതിപാഹച്ചയേന ധുത്താനം കഹാപണേ ദത്വാ ‘‘ഗച്ഛഥ സുന്ദരിം മാരേത്വാ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഗന്ധകുടിയാ സമീപേ മാലാകചവരന്തരേ നിക്ഖിപിത്വാ ഏഥാ’’തി വദിംസു. തേ തഥാ അകംസു. തതോ തിത്ഥിയാ ‘‘സുന്ദരിം ന പസ്സാമാ’’തി കോലാഹലം കത്വാ രഞ്ഞോ ആരോചേത്വാ ‘‘കഹം വോ ആസങ്കാ’’തി വുത്താ ‘‘ഇമേസു ദിവസേസു ജേതവനേ വസതി, തത്ഥസ്സാ പവത്തിം ന ജാനാമാ’’തി വത്വാ ‘‘തേന ഹി ഗച്ഛഥ, നം വിചിനഥാ’’തി രഞ്ഞാ അനുഞ്ഞാതാ അത്തനോ ഉപട്ഠാകേ ഗഹേത്വാ ജേതവനം ഗന്ത്വാ വിചിനന്താ മാലാകചവരന്തരേ തം ദിസ്വാ മഞ്ചകം ആരോപേത്വാ നഗരം പവേസേത്വാ ‘‘സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകാ ‘സത്ഥാരാ കതം പാപകമ്മം പടിച്ഛാദേസ്സാമാ’തി സുന്ദരിം മാരേത്വാ മാലാകചവരന്തരേ നിക്ഖിപിംസൂ’’തി രഞ്ഞോ ആരോചയിംസു. രാജാ ‘‘തേന ഹി ഗച്ഛഥ, നഗരം ആഹിണ്ഡഥാ’’തി ആഹ. തേ നഗരവീഥീസു ‘‘പസ്സഥ സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം കമ്മ’’ന്തിആദീനി വത്വാ പുന രഞ്ഞോ നിവേസനദ്വാരം ആഗമിംസു. രാജാ സുന്ദരിയാ സരീരം ആമകസുസാനേ അട്ടകം ആരോപേത്വാ രക്ഖാപേസി. സാവത്ഥിവാസിനോ ഠപേത്വാ അരിയസാവകേ സേസാ യേഭുയ്യേന ‘‘പസ്സഥ സമണാനം സക്യപുത്തിയാനം കമ്മ’’ന്തിആദീനി വത്വാ അന്തോനഗരേപി ബഹിനഗരേപി ഭിക്ഖൂ അക്കോസന്താ വിചരന്തി. ഭിക്ഖൂ തം പവത്തിം തഥാഗതസ്സ ആരോചേസും. സത്ഥാ ‘‘തേന ഹി തുമ്ഹേപി തേ മനുസ്സേ ഏവം പടിചോദേഥാ’’തി വത്വാ ഇമം ഗാഥമാഹ –

൩൦൬. ‘‘അഭൂതവാദീ നിരയം ഉപേതി,

യോ വാപി കത്വാ ന കരോമിചാഹ;

ഉഭോപി തേ പേച്ച സമാ ഭവന്തി,

നിഹീനകമ്മാ മനുജാ പരത്ഥാ’’തി.

തത്ഥ അഭൂതവാദീതി പരസ്സ ദോസം അദിസ്വാവ മുസാവാദം കത്വാ തുച്ഛേന പരം അബ്ഭാചിക്ഖന്തോ. കത്വാതി യോ വാ പന പാപകമ്മം കത്വാ ‘‘നാഹം ഏതം കരോമീ’’തി ആഹ. പേച്ച സമാ ഭവന്തീതി തേ ഉഭോപി ജനാ പരലോകം ഗന്ത്വാ നിരയം ഉപഗമനേന ഗതിയാ സമാ ഭവന്തി. ഗതിയേവ നേസം പരിച്ഛിന്നാ, ആയു പന നേസം ന പരിച്ഛിന്നം. ബഹുകഞ്ഹി പാപകമ്മം കത്വാ ചിരം നിരയേ പച്ചന്തി, പരിത്തം കത്വാ അപ്പമത്തകമേവ കാലം. യസ്മാ പന നേസം ഉഭിന്നമ്പി ലാമകമേവ കമ്മം, തേന വുത്തം – ‘‘നിഹീനകമ്മാ മനുജാ പരത്ഥാ’’തി. പരത്ഥാതി ഇമസ്സ പന പദസ്സ പുരതോ പേച്ചപദേന സമ്ബന്ധോ. പേച്ച പരത്ഥ ഇതോ ഗന്ത്വാ തേ നിഹീനകമ്മാ പരലോകേ സമാ ഭവന്തീതി അത്ഥോ. ദേസനാവസാനേ ബഹൂ സോതാപത്തിഫലാദീനി പാപുണിംസൂതി.

രാജാ ‘‘സുന്ദരിയാ അഞ്ഞേഹി മാരിതഭാവം ജാനാഥാ’’തി പുരിസേ ഉയ്യോജേസി. അഥ തേ ധുത്താ തേഹി കഹാപണേഹി സുരം പിവന്താ അഞ്ഞമഞ്ഞം കലഹം കരിംസു. ഏകോ ഏകം ആഹ – ‘‘ത്വം സുന്ദരിം ഏകപ്പഹാരേനേവ മാരേത്വാ മാലാകചവരന്തരേ നിക്ഖിപിത്വാ തതോ ലദ്ധകഹാപണേഹി സുരം പിവസി, ഹോതു ഹോതൂ’’തി. രാജപുരിസാ തേ ധുത്തേ ഗഹേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേസും. അഥ നേ രാജാ ‘‘തുമ്ഹേഹി സാ മാരിതാ’’തി പുച്ഛി. ‘‘ആമ, ദേവാ’’തി. ‘‘കേഹി മാരാപിതാ’’തി? ‘‘അഞ്ഞതിത്ഥിയേഹി, ദേവാ’’തി. രാജാ തിത്ഥിയേ പക്കോസാപേത്വാ പുച്ഛി. തേ തഥേവ വദിംസു. തേന ഹി ഗച്ഛഥ തുമ്ഹേ ഏവം വദന്താ നഗരം ആഹിണ്ഡഥ – ‘‘അയം സുന്ദരീ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ അവണ്ണം ആരോപേതുകാമേഹി അമ്ഹേഹി മാരാപിതാ, നേവ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ, ന സാവകാനം ദോസോ അത്ഥി, അമ്ഹാകമേവ ദോസോ’’തി. തേ തഥാ കരിംസു. ബാലമഹാജനോ തദാ സദ്ദഹി, തിത്ഥിയാപി ധുത്താപി പുരിസവധദണ്ഡം പാപുണിംസു. തതോ പട്ഠായ ബുദ്ധാനം സക്കാരോ മഹാ അഹോസീതി.

സുന്ദരീപരിബ്ബാജികാവത്ഥു പഠമം.